Shloka 38

Kriyā-yoga, the Virāṭ-Puruṣa Mapping, and the Sun-God’s Monthly Expansions

Devanagari script

विवस्वानुग्रसेनश्च व्याघ्र आसारणो भृगु: । अनुम्‍लोचा शङ्खपालो नभस्याख्यं नयन्त्यमी ॥ ३८ ॥

Transliteration

vivasvān ugrasenaś ca vyāghra āsāraṇo bhṛguḥ anumlocā śaṅkhapālo nabhasyākhyaṁ nayanty amī

Translation

వివస్వాన్ సూర్యదేవుడుగా, ఉగ్రసేనుడు గంధర్వుడుగా, వ్యాఘ్రుడు రాక్షసుడుగా, ఆసారణుడు యక్షుడుగా, భృగువు ఋషిగా, అనుమ్లోచా అప్సరసగా, శంఖపాలుడు నాగుడుగా—ఇవరు నభస్య మాసాన్ని పాలిస్తారు।

Synonyms

• विवस्वान्: Vivasvān
• विवस्वान्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: विवस्वत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (वत्-प्रातिपदिक; प्रथमा एकवचन: -वान्)

• उग्रसेनः: Ugrasena
• उग्रसेनः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: उग्र (प्रातिपदिक) + सेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (बहुव्रीहिः: ‘whose army is fierce’)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• व्याघ्रः: Vyāghra
• व्याघ्रः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• आसारणः: Āsāraṇa
• आसारणः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: आसारण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भृगुः: Bhṛgu
• भृगुः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अनुम्लोचा: Anumlocā
• अनुम्लोचा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अनुम्लोचा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शङ्खपालः: Śaṅkhapāla
• शङ्खपालः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: शङ्ख (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नभस्य-आख्यम्: the (month) called Nabhasya
• नभस्य-आख्यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: नभस्य (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (आख्य = ‘named/called’)

• नयन्ति: lead/conduct
• नयन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• अमी: those (aforementioned)
• अमी: Karta (कर्ता/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Characters & Entities

• Vivasvān
• Ugrasena
• Vyāghra
• Āsāraṇa
• Bhṛgu
• Anumlocā
• Śaṅkhapāla

FAQs

Who are the presiding deities of the month Nabhasya in Srimad Bhagavatam?

Śrīmad Bhāgavatam 12.11.38 lists Vivasvān, Ugrasena, Vyāghra, Āsāraṇa, Bhṛgu, Anumlocā, and Śaṅkhapāla as the presiding administrators for the month called Nabhasya.

Why does Śukadeva Gosvāmī describe months and their rulers in Bhagavata Purana Canto 12?

He is explaining the structure of time and cosmic administration—showing that the flow of months and seasons operates under divinely appointed beings, reinforcing that kāla (time) functions under the Supreme Lord’s governance.

How can devotees apply the teaching of Bhagavatam 12.11.38 in modern life?

By remembering that time is sacred and regulated, one can live more consciously—aligning daily and monthly routines with dharma and bhakti, and using time as an offering to the Lord rather than wasting it.