Adhyaya 88
Hari’s Special Mercy, Śiva’s Quick Boons, and the Deliverance from Vṛkāsura
దశమ స్కంధంలో భక్తి పరమత్వం, భగవంతుని ప్రత్యేక అనుగ్రహం అనే సందర్భంలో పరీక్షిత్తు ఒక సందేహం వేస్తాడు—శివభక్తులకు త్వరగా ధనభోగాలు లభిస్తాయి, కానీ హరిభక్తులు కొన్నిసార్లు దారిద్ర్యంగా ఎందుకు కనిపిస్తారు? శుకదేవుడు వివరిస్తాడు: శివుడు గుణమయ ప్రకృతితో సంబంధం కలవాడు; అందువల్ల ఆయన ఉపాసన గుణాధారిత ఐశ్వర్యాలను ఇవ్వగలదు. హరి మాత్రం నిర్గుణ సాక్షి; భక్తునికి గుణబంధన విముక్తిని ప్రసాదిస్తాడు. యుధిష్ఠిరుని పూర్వ ప్రశ్నను స్మరింపజేస్తూ శ్రీకృష్ణుడు ‘పోషణ’ సూత్రం చెబుతాడు—నేను ఎవరికైనా ప్రత్యేక కృప చూపితే, అతని ధనాన్ని క్రమంగా తొలగిస్తాను; అప్పుడు అతడు విఫల భౌతిక ఆశ్రయాలను వదలి సత్సంగం ద్వారా పరమసత్యానుభూతికి చేరుతాడు. తరువాత వృకాసుర కథలో త్వరిత వరాల ప్రమాదం చూపబడుతుంది—నారద ఉపదేశంతో కేదారనాథంలో ఘోర తపస్సు చేసి శివుని ప్రసన్నం చేస్తాడు; ఆశుతోషుడు శివుడు తల తాకితే మరణం కలిగించే భయంకర వరం ఇస్తాడు. వృకుడు శివునిపైనే తిరుగుతాడు; శివుడు పారిపోయి వైకుంఠ శరణం చేరుతాడు. హరి యోగమాయతో బ్రహ్మచారి రూపంలో వచ్చి వరాన్ని తన మీదే పరీక్షించమని వృకుణ్ని మోసగిస్తాడు; అతడు క్షణంలోనే నశిస్తాడు, శివుడు రక్షింపబడతాడు. చివరలో హరి రక్షక లీలను, వాటిని వినడం వల్ల శత్రువుల నుంచి రక్షణ, సంసార విముక్తి కలుగుతుందని ప్రశంసిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच देवासुरमनुष्येषु ये भजन्त्यशिवं शिवम् । प्रायस्ते धनिनो भोजा न तु लक्ष्म्या: पतिं हरिम् ॥ १ ॥
శ్రీ రాజు పరీక్షితుడు అన్నాడు—దేవులు, అసురులు, మనుష్యులలో తపస్సు గల శివుని పూజించేవారు సాధారణంగా ధనం, భోగాలు పొందుతారు; కానీ లక్ష్మీపతి అయిన భగవాన్ హరిని భజించేవారు అలా ఉండరు।
Verse 2
एतद् वेदितुमिच्छाम: सन्देहोऽत्र महान् हि न: । विरुद्धशीलयो: प्रभ्वोर्विरुद्धा भजतां गति: ॥ २ ॥
ఈ విషయాన్ని సరిగా తెలుసుకోవాలని మేము కోరుతున్నాము; ఇక్కడ మాకు గొప్ప సందేహం ఉంది. విరుద్ధ స్వభావములైన ఈ రెండు ప్రభువులను భజించువారి గతి కూడా ఆశించినదానికి విరుద్ధంగా కనిపిస్తుంది।
Verse 3
श्रीशुक उवाच शिव: शक्तियुत: शश्वत् त्रिलिङ्गो गुणसंवृत: । वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेत्यहं त्रिधा ॥ ३ ॥
శ్రీశుకుడు పలికెను—శివుడు ఎల్లప్పుడూ తన శక్తి అయిన ప్రకృతితో యుక్తుడై ఉంటాడు. గుణావరణంతో కప్పబడి, ప్రకృతిగుణాల ప్రార్థనకు అనుగుణంగా మూడు రూపాలలో వ్యక్తమై, సత్త్వ-రజస్-తమస్ అనే త్రివిధ అహంకార తత్త్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తాడు।
Verse 4
ततो विकारा अभवन् षोडशामीषु कञ्चन । उपधावन् विभूतीनां सर्वासामश्नुते गतिम् ॥ ४ ॥
ఆ అహంకారమునుండి పదహారు వికార తత్త్వాలు ఉద్భవించాయి. శివభక్తుడు వాటిలో ఏదో ఒక తత్త్వంలో వ్యక్తమైన శివరూపాన్ని ఆరాధిస్తే, అతడు దానికి తగిన అన్ని భోగ్య విభూతులను పొందుతాడు।
Verse 5
हरिर्हि निर्गुण: साक्षात् पुरुष: प्रकृते: पर: । स सर्वदृगुपद्रष्टा तं भजन् निर्गुणो भवेत् ॥ ५ ॥
కానీ హరి సాక్షాత్తు నిర్గుణుడు—ప్రకృతికి అతీతుడైన పరమపురుషుడు, సర్వదృష్టా నిత్యసాక్షి. ఆయనను భజించువాడు కూడా గుణాతీతుడగును।
Verse 6
निवृत्तेष्वश्वमेधेषु राजा युष्मत्पितामह: । शृण्वन् भगवतो धर्मानपृच्छदिदमच्युतम् ॥ ६ ॥
అశ్వమేధ యజ్ఞములు పూర్తయిన తరువాత, మీ పితామహుడు రాజు యుధిష్ఠిరుడు భగవంతుని ధర్మోపదేశములను వింటూ, ఇదే ప్రశ్నను అచ్యుతుని అడిగెను।
Verse 7
स आह भगवांस्तस्मै प्रीत: शुश्रूषवे प्रभु: । नृणां नि:श्रेयसार्थाय योऽवतीर्णो यदो: कुले ॥ ७ ॥
రాజు అడిగిన ఈ ప్రశ్నకు యదుకులంలో అవతరించి, సమస్త మనుష్యుల పరమ శ్రేయస్సుకోసం వచ్చిన ప్రభువు శ్రీకృష్ణుడు ప్రసన్నుడై, శ్రద్ధగా వినుచున్న రాజుతో ఈ విధంగా పలికెను।
Verse 8
श्रीभगवानुवाच यस्याहमनुगृह्णामि हरिष्ये तद्धनं शनै: । ततोऽधनं त्यजन्त्यस्य स्वजना दु:खदु:खितम् ॥ ८ ॥
శ్రీభగవానుడు పలికెను—నేను ఎవరికైనా ప్రత్యేక అనుగ్రహం చేయదలచితే, అతని ధనాన్ని క్రమంగా హరించెదను. అప్పుడు అతని బంధువులు, మిత్రులు ఆ దరిద్రుడిని విడిచిపెడతారు; ఇలా అతడు ఒకదాని తరువాత ఒక దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తాడు।
Verse 9
स यदा वितथोद्योगो निर्विण्ण: स्याद् धनेहया । मत्परै: कृतमैत्रस्य करिष्ये मदनुग्रहम् ॥ ९ ॥
ధనం సంపాదించాలనే ప్రయత్నాలు విఫలమై, ధనాసక్తిపై విరక్తుడై, నా భక్తులతో స్నేహం చేసుకున్నప్పుడు, నేను అతనిపై నా ప్రత్యేక అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదిస్తాను।
Verse 10
तद् ब्रह्म परमं सूक्ष्मं चिन्मात्रं सदनन्तकम् । विज्ञायात्मतया धीर: संसारात्परिमुच्यते ॥ १० ॥
అప్పుడు ఆ ధీరుడు పరమమైన, అతి సూక్ష్మమైన, చైతన్యమాత్రమైన, అంతంలేని సత్ బ్రహ్మను సాక్షాత్కరించి—అదే తన ఆత్మాధారమని గ్రహించి—సంసారచక్రం నుండి విముక్తుడవుతాడు।
Verse 11
अतो मां सुदुराराध्यं हित्वान्यान् भजते जन: । ततस्त आशुतोषेभ्यो लब्धराज्यश्रियोद्धता: । मत्ता: प्रमत्ता वरदान् विस्मयन्त्यवजानते ॥ ११ ॥
అందుకే నన్ను ఆరాధించడం కష్టం అని భావించి ప్రజలు నన్ను విడిచి త్వరగా తృప్తి చెందే ఇతర దేవతలను పూజిస్తారు. వారి నుండి రాజ్యసంపదలు పొందిన తరువాత వారు గర్వమత్తులై, ప్రమత్తులై, వరాలు ఇచ్చిన దేవతలనుకూడా అవమానిస్తారు।
Verse 12
श्रीशुक उवाच शापप्रसादयोरीशा ब्रह्मविष्णुशिवादय: । सद्य:शापप्रसादोऽङ्ग शिवो ब्रह्मा न चाच्युत: ॥ १२ ॥
శ్రీశుకుడు పలికెను—బ్రహ్మ, విష్ణు, శివాదులు శాపమూ వరమూ ఇవ్వగలరు. ఓ రాజా, శివుడూ బ్రహ్ముడూ వెంటనే శాపం లేదా వరం ఇస్తారు; కాని అచ్యుత పరమేశ్వరుడు అలా కాదు।
Verse 13
अत्र चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वृकासुराय गिरिशो वरं दत्त्वाप सङ्कटम् ॥ १३ ॥
ఈ సందర్భంలో ఒక పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు—వృకాసురునికి వరం ఇచ్చిన గిరీశుడు (శివుడు) ఘోర సంకటంలో పడెను।
Verse 14
वृको नामासुर: पुत्र: शकुने: पथि नारदम् । दृष्ट्वाशुतोषं पप्रच्छ देवेषु त्रिषु दुर्मति: ॥ १४ ॥
శకుని కుమారుడైన వృక అనే అసురుడు ఒకసారి మార్గంలో నారదుని చూచి, ఆ దుర్మతి మూడు ప్రధాన దేవుల్లో ఎవరు అత్యంత త్వరగా ప్రసన్నుడవుతారో అడిగెను।
Verse 15
स आह देवं गिरिशमुपाधावाशु सिद्ध्यसि । योऽल्पाभ्यां गुणदोषाभ्यामाशु तुष्यति कुप्यति ॥ १५ ॥
నారదుడు చెప్పెను—గిరీశుడైన శివుని ఉపాసించు; నీవు త్వరగా సిద్ధి పొందుదువు. అతడు స్వల్ప గుణం చూచినా వెంటనే తృప్తి చెందును, స్వల్ప దోషం చూచినా వెంటనే కోపించును।
Verse 16
दशास्यबाणयोस्तुष्ट: स्तुवतोर्वन्दिनोरिव । ऐश्वर्यमतुलं दत्त्वा तत आप सुसङ्कटम् ॥ १६ ॥
దశముఖ రావణుడూ బాణుడూ—ఇద్దరూ వందిమాగధులవలె స్తుతించగా శివుడు తృప్తి చెందెను. వారికి అపూర్వ ఐశ్వర్యం ఇచ్చి, ఆపై తానే ఘోర సంకటంలో పడెను।
Verse 17
इत्यादिष्टस्तमसुर उपाधावत् स्वगात्रत: । केदार आत्मक्रव्येण जुह्वानोऽग्निमुखं हरम् ॥ १७ ॥
నారదుని సలహా మేరకు, ఆ రాక్షసుడు కేదార్నాథ్ వద్ద శివుని ఆరాధించడం ప్రారంభించాడు, తన సొంత శరీరం నుండి మాంసం ముక్కలను అగ్నిలో, అంటే శివుని నోటిలో, ఆహుతులుగా అర్పించాడు.
Verse 18
देवोपलब्धिमप्राप्य निर्वेदात् सप्तमेऽहनि । शिरोऽवृश्चत् सुधितिना तत्तीर्थक्लिन्नमूर्धजम् ॥ १८ ॥ तदा महाकारुणिको स धूर्जटि- र्यथा वयं चाग्निरिवोत्थितोऽनलात् । निगृह्य दोर्भ्यां भुजयोर्न्यवारयत् तत्स्पर्शनाद् भूय उपस्कृताकृति: ॥ १९ ॥
ఏడవ రోజున కూడా దేవుని దర్శనం లభించకపోవడంతో వృకాసురుడు నిరాశ చెందాడు. పవిత్ర జలాల్లో స్నానం చేసి, తడి జుట్టుతో తన తలను నరుక్కోవడానికి గొడ్డలిని ఎత్తాడు.
Verse 19
देवोपलब्धिमप्राप्य निर्वेदात् सप्तमेऽहनि । शिरोऽवृश्चत् सुधितिना तत्तीर्थक्लिन्नमूर्धजम् ॥ १८ ॥ तदा महाकारुणिको स धूर्जटि- र्यथा वयं चाग्निरिवोत्थितोऽनलात् । निगृह्य दोर्भ्यां भुजयोर्न्यवारयत् तत्स्पर्शनाद् भूय उपस्कृताकृति: ॥ १९ ॥
అప్పుడు, పరమ దయాళువైన శివుడు అగ్ని దేవుని వలె యజ్ఞగుండం నుండి ఉద్భవించాడు. ఆ రాక్షసుని రెండు చేతులను పట్టుకుని ఆపాడు, శివుని స్పర్శతో అతడు తిరిగి స్వస్థత పొందాడు.
Verse 20
तमाह चाङ्गालमलं वृणीष्व मे यथाभिकामं वितरामि ते वरम् । प्रीयेय तोयेन नृणां प्रपद्यता- महो त्वयात्मा भृशमर्द्यते वृथा ॥ २० ॥
శివుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: మిత్రమా, ఆపు, ఆపు! నీకు కావలసిన వరం కోరుకో, నేను ప్రసాదిస్తాను. నన్ను ఆశ్రయించే వారు కొంచెం నీరు సమర్పించినా నేను సంతోషిస్తాను. అయ్యో, నువ్వు అనవసరంగా నీ శరీరాన్ని హింసించుకున్నావు.
Verse 21
देवं स वव्रे पापीयान् वरं भूतभयावहम् । यस्य यस्य करं शीर्ष्णि धास्ये स म्रियतामिति ॥ २१ ॥
ఆ పాపాత్ముడైన వృకాసురుడు సకల జీవరాశులను భయపెట్టే వరాన్ని కోరుకున్నాడు. 'నేను ఎవరి తలపై చేయి పెడితే వారు మరణించాలి' అని వృకుడు కోరాడు.
Verse 22
तच्छ्रुत्वा भगवान् रुद्रो दुर्मना इव भारत । ॐ इति प्रहसंस्तस्मै ददेऽहेरमृतं यथा ॥ २२ ॥
ఇది విని భగవాన్ రుద్రుడు కొంత కలత చెందినవాడిలా కనిపించాడు, ఓ భారతవంశజా. అయినా ‘ఓం’ అని అనుమతి సూచిస్తూ వ్యంగ్యహాసంతో వృకునికి వరం ఇచ్చాడు, విషసర్పానికి పాలు ఇచ్చినట్లుగా.
Verse 23
स तद्वरपरीक्षार्थं शम्भोर्मूर्ध्नि किलासुर: । स्वहस्तं धातुमारेभे सोऽबिभ्यत् स्वकृताच्छिव: ॥ २३ ॥
ఆ వరాన్ని పరీక్షించేందుకు ఆ అసురుడు శంభువు శిరస్సుపై తన చేతిని పెట్టడానికి ప్రయత్నించాడు. తనే చేసిన కార్యం వల్ల శివుడు భయపడిపోయాడు.
Verse 24
तेनोपसृष्ट: सन्त्रस्त: पराधावन् सवेपथु: । यावदन्तं दिवो भूमे: कष्ठानामुदगादुदक् ॥ २४ ॥
ఆ అసురుడు వెంటాడగా శివుడు భయంతో వణుకుతూ వేగంగా పారిపోయాడు. ఉత్తరంలోని తన నివాసం నుండి బయలుదేరి, భూమి, ఆకాశం మరియు దిక్కుల సరిహద్దుల వరకు పరుగెత్తాడు.
Verse 25
अजानन्त: प्रतिविधिं तूष्णीमासन् सुरेश्वरा: । ततो वैकुण्ठमगमद् भास्वरं तमस: परम् ॥ २५ ॥ यत्र नारायण: साक्षान्न्यासिनां परमो गति: । शान्तानां न्यस्तदण्डानां यतो नावर्तते गत: ॥ २६ ॥
ప్రతివిధి తెలియక దేవాధిపతులు మౌనంగా ఉన్నారు. అప్పుడు శివుడు అంధకారాన్ని మించిన ప్రకాశమయ వైకుంఠానికి చేరాడు; అక్కడ సాక్షాత్తు నారాయణుడు ప్రత్యక్షంగా ఉన్నాడు. అది శాంతి పొందిన, దండాన్ని విడిచిన అహింసక సన్యాసుల పరమగతి; అక్కడికి వెళ్లినవాడు తిరిగి రాడు.
Verse 26
अजानन्त: प्रतिविधिं तूष्णीमासन् सुरेश्वरा: । ततो वैकुण्ठमगमद् भास्वरं तमस: परम् ॥ २५ ॥ यत्र नारायण: साक्षान्न्यासिनां परमो गति: । शान्तानां न्यस्तदण्डानां यतो नावर्तते गत: ॥ २६ ॥
ప్రతివిధి తెలియక దేవాధిపతులు మౌనంగా ఉన్నారు. అప్పుడు శివుడు అంధకారాన్ని మించిన ప్రకాశమయ వైకుంఠానికి చేరాడు; అక్కడ సాక్షాత్తు నారాయణుడు ప్రత్యక్షంగా ఉన్నాడు. అది శాంతి పొందిన, దండాన్ని విడిచిన అహింసక సన్యాసుల పరమగతి; అక్కడికి వెళ్లినవాడు తిరిగి రాడు.
Verse 27
तं तथाव्यसनं दृष्ट्वा भगवान् वृजिनार्दन: । दूरात् प्रत्युदियाद् भूत्वा बटुको योगमायया ॥ २७ ॥ मेखलाजिनदण्डाक्षैस्तेजसाग्निरिव ज्वलन् । अभिवादयामास च तं कुशपाणिर्विनीतवत् ॥ २८ ॥
దూరం నుంచే భగవాన్ వృజినార్దనుడు శివుడు అపాయంలో ఉన్నాడని చూశాడు. అప్పుడు యోగమాయా శక్తితో బటుక బ్రహ్మచారి రూపం ధరించి—మేఖల, మృగచర్మం, దండం, జపమాలలతో—వృకాసురుని ఎదుటికి వచ్చాడు. ఆయన తేజస్సు అగ్నిలా ప్రకాశించింది; చేతిలో కుశగడ్డి పట్టుకొని వినయంగా దానవునికి నమస్కరించాడు.
Verse 28
तं तथाव्यसनं दृष्ट्वा भगवान् वृजिनार्दन: । दूरात् प्रत्युदियाद् भूत्वा बटुको योगमायया ॥ २७ ॥ मेखलाजिनदण्डाक्षैस्तेजसाग्निरिव ज्वलन् । अभिवादयामास च तं कुशपाणिर्विनीतवत् ॥ २८ ॥
మేఖల, మృగచర్మం, దండం, జపమాలలతో అలంకరించబడిన బటుకరూప భగవాన్ అగ్నిలా తేజస్సుతో జ్వలించాడు. చేతిలో కుశగడ్డి పట్టుకొని వినయంగా వృకాసురునికి అభివాదం చేశాడు.
Verse 29
श्रीभगवानुवाच शाकुनेय भवान् व्यक्तं श्रान्त: किं दूरमागत: । क्षणं विश्रम्यतां पुंस आत्मायं सर्वकामधुक् ॥ २९ ॥
శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ శాకునేయా! నీవు స్పష్టంగా అలసిపోయినట్టు కనిపిస్తున్నావు; ఇంత దూరం ఎందుకు వచ్చావు? క్షణం విశ్రాంతి తీసుకో. ఎందుకంటే ఈ శరీరమే మనిషికి అన్ని కోరికలను నెరవేర్చే సాధనం.
Verse 30
यदि न: श्रवणायालं युष्मद्व्यवसितं विभो । भण्यतां प्रायश: पुम्भिर्धृतै: स्वार्थान् समीहते ॥ ३० ॥
ఓ విభో! మేము వినడానికి అర్హులమైతే, నీ ఉద్దేశాన్ని చెప్పు. సాధారణంగా మనుషులు ఇతరుల సహాయాన్ని తీసుకొని తమ ప్రయోజనాలను సాధిస్తారు.
Verse 31
श्रीशुक उवाच एवं भगवता पृष्टो वचसामृतवर्षिणा । गतक्लमोऽब्रवीत्तस्मै यथापूर्वमनुष्ठितम् ॥ ३१ ॥
శ్రీశుకుడు పలికెను—అమృతవర్షంలా మధురమైన భగవానుని వాక్యాలతో ప్రశ్నించబడగానే వృకుని అలసట తొలగింది. అప్పుడు అతడు ముందుగా చేసినదంతా యథాతథంగా ప్రభువుకు వివరించాడు.
Verse 32
श्रीभगवानुवाच एवं चेत्तर्हि तद्वाक्यं न वयं श्रद्दधीमहि । यो दक्षशापात् पैशाच्यं प्राप्त: प्रेतपिशाचराट् ॥ ३२ ॥
శ్రీభగవానుడు పలికెను: అదే నిజమైతే, మేము శివుని మాటలను నమ్మము. దక్షుని శాపం వల్ల అతడు పిశాచత్వాన్ని పొంది, ప్రేతాలకు మరియు పిశాచాలకు అధిపతి అయ్యాడు.
Verse 33
यदि वस्तत्र विश्रम्भो दानवेन्द्र जगद्गुरौ । तर्ह्यङ्गाशु स्वशिरसि हस्तं न्यस्य प्रतीयताम् ॥ ३३ ॥
ఓ దానవేంద్రా! జగద్గురువైన శివునిపై నీకు నమ్మకం ఉంటే, వెంటనే నీ తలపై చేయి ఉంచుకుని పరీక్షించుకో.
Verse 34
यद्यसत्यं वच: शम्भो: कथञ्चिद् दानवर्षभ । तदैनं जह्यसद्वाचं न यद वक्तानृतं पुन: ॥ ३४ ॥
ఓ దానవశ్రేష్ఠా! ఒకవేళ శంభుడు చెప్పిన మాట అసత్యమని తేలితే, ఆ అబద్ధాలకోరుని చంపివేయి, తద్వారా అతడు మరెప్పుడూ అబద్ధం చెప్పడు.
Verse 35
इत्थं भगवतश्चित्रैर्वचोभि: स सुपेशलै: । भिन्नधीर्विस्मृत: शीर्ष्णि स्वहस्तं कुमतिर्न्यधात् ॥ ३५ ॥
భగవంతుని విచిత్రమైన, మృదువైన మాటలకు మోహితుడై, ఆ దుర్बुద్ధి గల రాక్షసుడు మైమరచి తన చేతిని తన తలపైనే ఉంచుకున్నాడు.
Verse 36
अथापतद् भिन्नशिरा: वज्राहत इव क्षणात् । जयशब्दो नम:शब्द: साधुशब्दोऽभवद् दिवि ॥ ३६ ॥
వెంటనే పిడుగు పడినట్లుగా అతని తల పగిలిపోయింది, ఆ రాక్షసుడు చనిపోయి కింద పడ్డాడు. ఆకాశం నుండి 'జయం', 'నమస్కారం', 'బాగు బాగు' అనే శబ్దాలు వినిపించాయి.
Verse 37
मुमुचु: पुष्पवर्षाणि हते पापे वृकासुरे । देवर्षिपितृगन्धर्वा मोचित: सङ्कटाच्छिव: ॥ ३७ ॥
పాపి వృకాసురుడు హతుడైనప్పుడు దేవర్షులు, పితృదేవతలు, గంధర్వులు పుష్పవర్షం కురిపించారు; శివుడు సంకటమునుండి విముక్తుడయ్యాడు।
Verse 38
मुक्तं गिरिशमभ्याह भगवान् पुरुषोत्तम: । अहो देव महादेव पापोऽयं स्वेन पाप्मना ॥ ३८ ॥ हत: को नु महत्स्वीश जन्तुर्वै कृतकिल्बिष: । क्षेमी स्यात् किमु विश्वेशे कृतागस्को जगद्गुरौ ॥ ३९ ॥
అప్పుడు భగవాన్ పురుషోత్తముడు ప్రమాదమునుండి విముక్తుడైన గిరీశునితో ఇలా అన్నాడు— “అహో దేవా, మహాదేవా! చూడు, ఈ పాపి తన పాపఫలముచేతనే హతుడయ్యాడు. ఓ ఈశ్వరా, మహాత్ములను అపరాధించిన జీవి ఎలా క్షేమాన్ని పొందగలడు? మరి విశ్వేశ్వరుడైన జగద్గురువును అపరాధించినవాడి సంగతి ఏమనాలి?”
Verse 39
मुक्तं गिरिशमभ्याह भगवान् पुरुषोत्तम: । अहो देव महादेव पापोऽयं स्वेन पाप्मना ॥ ३८ ॥ हत: को नु महत्स्वीश जन्तुर्वै कृतकिल्बिष: । क्षेमी स्यात् किमु विश्वेशे कृतागस्को जगद्गुरौ ॥ ३९ ॥
అప్పుడు భగవాన్ పురుషోత్తముడు ప్రమాదమునుండి విముక్తుడైన గిరీశునితో ఇలా అన్నాడు— “అహో దేవా, మహాదేవా! చూడు, ఈ పాపి తన పాపఫలముచేతనే హతుడయ్యాడు. ఓ ఈశ్వరా, మహాత్ములను అపరాధించిన జీవి ఎలా క్షేమాన్ని పొందగలడు? మరి విశ్వేశ్వరుడైన జగద్గురువును అపరాధించినవాడి సంగతి ఏమనాలి?”
Verse 40
य एवमव्याकृतशक्त्युदन्वत: परस्य साक्षात् परमात्मनो हरे: । गिरित्रमोक्षं कथयेच्छृणोति वा विमुच्यते संसृतिभिस्तथारिभि: ॥ ४० ॥
అవ్యక్త శక్తుల అనంత సముద్రమైన, ప్రత్యక్ష పరమాత్మ హరియైన భగవంతుడు గిరిత్రుడు (శివుడు)ను రక్షించిన ఈ లీలను ఎవడు పఠిస్తాడో లేదా వినుతాడో, అతడు శత్రువుల నుండీ జననమరణ సంసారచక్రం నుండీ విముక్తుడవుతాడు।
Frequently Asked Questions
Śiva is described as closely connected with material nature and responding through the guṇas; thus, worship directed to his manifestations within the material elements can yield corresponding enjoyments and powers. These results are within prakṛti and therefore do not necessarily purify the heart or free one from bondage.
Kṛṣṇa states that when He especially favors someone, He may gradually remove wealth so the devotee’s dependence on temporary supports collapses. Abandoned by fair-weather associates and frustrated in material striving, the person turns toward devotees, develops sobriety (vairāgya), and realizes the Absolute—achieving the lasting good that prosperity often delays.
Vṛkāsura, a demon described as a son of Śakuni’s, performed severe worship of Śiva at Kedāranātha and asked for a fearful benediction: that anyone he touched on the head with his hand would die instantly.
After receiving the boon, Vṛkāsura attempted to test it by placing his hand on Śiva’s head. Because the boon was irrevocable and immediately effective, Śiva had to flee, demonstrating the peril of granting power to the impure-minded and the limits of quick-pleasure religiosity.
Hari used Yoga-māyā to appear as a brahmacārī student and, through artful reasoning, induced Vṛkāsura to ‘test’ the boon by placing his own hand on his head. The demon’s head shattered instantly, and Śiva was delivered—showing Hari as the ultimate protector even of the devas.
The chapter states that one who recites or hears this līlā becomes freed from enemies and from the repetition of birth and death, indicating both immediate protection (poṣaṇa) and the ultimate fruit of devotion—release from saṁsāra.
Read Srimad Bhagavatam in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.