Shloka 16

यद‍ृच्छया नृतां प्राप्य सुकल्पामिह दुर्लभाम् । स्वार्थे प्रमत्तस्य वयो गतं त्वन्माययेश्वर ॥ १६ ॥

yadṛcchayā nṛtāṁ prāpya su-kalpām iha durlabhām svārthe pramattasya vayo gataṁ tvan-māyayeśvara

సౌభాగ్యవశాత్ జీవుడు ఇక్కడ దుర్లభమైన శ్రేష్ఠ మానవజన్మను పొందినా, తన పరమహితంలో మత్తుడై ఉన్నవాడి వయస్సును, ఓ ఈశ్వరా, నీ మాయ వ్యర్థంగా గడిపిస్తుంది।

यदृच्छयाby chance
यदृच्छया:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootयदृच्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; ‘by chance’ (instrumental of manner)
नृताम्of humans
नृताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; ‘of men/humans’
प्राप्यhaving obtained
प्राप्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया/Anterior action)
TypeVerb
Rootप्र+आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय-कृदन्त (gerund), ‘having obtained’
सुकल्पाम्excellent
सुकल्पाम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसु + कल्प (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः ‘well-formed/excellent’
इहhere
इह:
Deśa (देश/Place)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (here)
दुर्लभाम्rare to obtain
दुर्लभाम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदुर्लभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘hard to obtain’ qualifying (तनुं/देहं implied)
स्वार्थेin one’s true interest
स्वार्थे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootस्वार्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य अर्थः)
प्रमत्तस्यof the heedless person
प्रमत्तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootप्रमत्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; ‘of the careless/heedless’
वयःlife-span/youth (time of life)
वयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
गतम्has gone/has passed
गतम्:
Kriyā (क्रिया/Predicative action/state)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; predicate with वयः
त्वत्-माययाby your illusion/power
त्वत्-मायया:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootत्वत् (युष्मद्-प्रातिपदिक) + माया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘by your māyā’
ईश्वरO Lord
ईश्वर:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
K
Krishna

FAQs

This verse states that human life is difficult to obtain yet uniquely fit for spiritual attainment, so it should not be squandered in neglect.

Svārtha here means one’s real spiritual welfare—turning toward the Lord and self-realization—rather than temporary worldly goals.

Treat time—especially youth—as precious: reduce distractions, cultivate daily sādhana (hearing/chanting), and align life decisions with lasting spiritual benefit.