Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Ūṣā-Haraṇa, Bāṇāsura’s Pride, and Aniruddha’s Capture

Prelude to Hari–Śaṅkara Conflict

परार्ध्यवास:स्रग्गन्धधूपदीपासनादिभि: । पानभोजनभक्ष्यैश्च वाक्यै: शुश्रूषणार्चित: ॥ २३ ॥ गूढ: कन्यापुरे शश्वत्प्रवृद्धस्‍नेहया तया । नाहर्गणान् स बुबुधे ऊषयापहृतेन्द्रिय: ॥ २४ ॥

parārdhya-vāsaḥ-srag-gandha- dhūpa-dīpāsanādibhiḥ pāna-bhojana-bhakṣyaiś ca vākyaiḥ śuśrūṣaṇārcitaḥ

కన్యల అంతఃపురంలో దాగి ఉన్న అనిరుద్ధుని ఇంద్రియాలను, నిరంతరం పెరుగుతున్న ఊషా ప్రేమ మోహింపజేసింది; అందువల్ల రోజులు గడిచినదీ అతనికి తెలియలేదు।

गूढःhidden
गूढः:
Karta (कर्ता) / Subject-qualifier
TypeAdjective
Rootगूढ (प्रातिपदिक; गूह् धातोः क्त)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (hidden)
कन्या-पुरेin the maiden’s city/palace
कन्या-पुरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (कन्यायाः पुरम्)
शश्वत्always/continually
शश्वत्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootशश्वत् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)
प्रवृद्ध-स्नेहयाby (her) deepened affection
प्रवृद्ध-स्नेहया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootप्रवृद्ध (प्रातिपदिक) + स्नेह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (प्रवृद्धः स्नेहः यस्याः सा) / ‘प्रवृद्धस्नेहया’ = by (her) greatly increased affection
तयाby her
तया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, एकवचनम् (by her)
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)
अहः-गणान्the number of days
अहः-गणान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया विभक्तिः, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (अह्नां गणाः)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्
बुबुधेnoticed/realized
बुबुधे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्; ‘बुबुधे’ = realized/understood
ऊषयाby Usha
ऊषया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootऊषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया विभक्तिः, एकवचनम् (by Uṣā)
अपहृत-इन्द्रियःwhose senses were stolen (captivated)
अपहृत-इन्द्रियः:
Karta (कर्ता) / Subject-qualifier
TypeAdjective
Rootअपहृत (प्रातिपदिक; अप+हृ धातोः क्त) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (अपहृतानि इन्द्रियाणि यस्य सः)
A
Aniruddha
Ū
Ūṣā

FAQs

This verse describes honoring someone through śuśrūṣaṇa—attentive service—offering comforts like garments, garlands, food, and kind words, showing how affection expresses itself through practical care.

In the narrative, Ūṣā becomes deeply attached to Aniruddha and keeps him hidden while lovingly serving him with luxuries and gentle speech.

Offer genuine care through respectful speech, hospitality, and thoughtful service—turning affection into responsible, uplifting actions rather than mere emotion.