Shloka 27

Kṛṣṇa Teases Rukmiṇī; Her Devotional Reply and the Lord’s Assurance

Devanagari script

प्रमृज्याश्रुकले नेत्रे स्तनौ चोपहतौ शुचा । आश्लिष्य बाहुना राजननन्यविषयां सतीम् ॥ २७ ॥ सान्‍त्‍वयामास सान्‍त्‍वज्ञ: कृपया कृपणां प्रभु: । हास्यप्रौढिभ्रमच्चित्तामतदर्हां सतां गति: ॥ २८ ॥

Transliteration

pramṛjyāśru-kale netre stanau copahatau śucā āśliṣya bāhunā rājan ananya-viṣayāṁ satīm

Translation

ఓ రాజా, శోకాస్రువులతో తడిసిన ఆమె కన్నులను, అశ్రువులతో మచ్చపడిన స్తనాలను తుడిచి, తననే తప్ప మరొకదాన్ని కోరని పతివ్రత రుక్మిణీని పరమేశ్వరుడు భుజాలతో ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. సాంత్వనలో నిపుణుడైన శ్రీకృష్ణుడు, తన చతుర హాస్యంతో మనస్సు గందరగోళమైనా దుఃఖానికి అర్హురాలు కాని ఆ దయనీయ రుక్మిణీని కరుణతో ఓదార్చాడు।

Synonyms

• प्रमृज्य: having wiped
• प्रमृज्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Verb
• Root: प्र + मृज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), from √मृज् (to wipe), with उपसर्ग प्र-; ‘having wiped’

• अश्रु-कले: (the two eyes) with tears
• अश्रु-कले: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अश्रु (प्रातिपदिक) + कल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), द्विवचन; तत्पुरुष समास (अश्रूणि कलाः यस्मिन्/ययोः) = ‘with tear-drops’; qualifies ‘netre’

• नेत्रे: (two) eyes
• नेत्रे: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), द्विवचन

• स्तनौ: (two) breasts
• स्तनौ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्तन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), द्विवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• उपहतौ: struck/afflicted
• उपहतौ: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उप + हन् (धातु)
• Form: क्त (Past Passive Participle), from √हन् with उपसर्ग उप-; पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; agrees with ‘स्तनौ’

• शुचा: by sorrow
• शुचा: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: शुच्/शुचा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन

• आश्लिष्य: having embraced
• आश्लिष्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Verb
• Root: आ + श्लिष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), from √श्लिष् (to embrace) with उपसर्ग आ-; ‘having embraced’

• बाहुना: with (his) arm
• बाहुना: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• अनन्य-विषयाम्: devoted to no other
• अनन्य-विषयाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अनन्य (प्रातिपदिक) + विषय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष समास = ‘having no other object (of devotion/attention)’; qualifies ‘satīm’

• सतीम्: the chaste woman
• सतीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

Characters & Entities

• Śrī Kṛṣṇa
• Rukmiṇī
• King Parīkṣit

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about ananya-bhakti (exclusive devotion)?

This verse describes Rukmiṇī as ananyaviṣayā—her heart fixed on Kṛṣṇa alone—showing that exclusive devotion is single-pointed love for the Lord without competing attachments.

Why did Krishna embrace Rukmini in Canto 10 Chapter 60?

Seeing her overwhelmed with sorrow and tears, Kṛṣṇa compassionately consoled her by drawing her close, reassuring His devoted queen through affectionate, personal care.

How can this verse be applied in modern devotional life?

It teaches both steadiness in devotion (keeping the Lord as one’s primary shelter) and compassionate conduct—comforting sincere devotees when they are distressed.