Adhyaya 7

Verse 1

मैत्रेय उवाच इत्यजेनानुनीतेन भवेन परितुष्यता । अभ्यधायि महाबाहो प्रहस्य श्रूयतामिति ॥ १ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—ఓ మహాబాహు విదురా! బ్రహ్మదేవుని మాటలతో శాంతింపబడి శివుడు సంతోషించి, చిరునవ్వుతో—“వినుము” అని పలికెను.

Verse 2

महादेव उवाच नाघं प्रजेश बालानां वर्णये नानुचिन्तये । देवमायाभिभूतानां दण्डस्तत्र धृतो मया ॥ २ ॥

మహాదేవుడు పలికెను—హే ప్రజాపతి బ్రహ్మా (తండ్రీ)! దేవతల అపరాధాలను నేను పెద్దగా చెప్పను, మనసులోనూ పెట్టుకోను. దేవమాయచేత మోహితులైన వారు బాలులవంటి వారు; అందుకే సరిదిద్దుటకే నేను దండాన్ని ధరించాను.

Verse 3

प्रजापतेर्दग्धशीर्ष्णो भवत्वजमुखं शिर: । मित्रस्य चक्षुषेक्षेत भागं स्वं बर्हिषो भग: ॥ ३ ॥

శివుడు పలికెను—దక్షుని శిరస్సు దగ్ధమైపోయినది; కావున అతనికి మేక శిరస్సు కలుగుగాక. అలాగే భగ దేవుడు మిత్రుని నేత్రాల ద్వారా తన యజ్ఞభాగాన్ని దర్శించుగాక.

Verse 4

पूषा तु यजमानस्य दद्‌भिर्जक्षतु पिष्टभुक् । देवा: प्रकृतसर्वाङ्गा ये म उच्छेषणं ददु: ॥ ४ ॥

శివుడు పలికెను—పూషా యజమానుని శిష్యుల దంతాల ద్వారానే నమలగలడు; ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు శనగపిండితో చేసిన ముద్దనే తిని తృప్తి చెందవలసి ఉంటుంది. అయితే నాకు యజ్ఞభాగం ఇవ్వడానికి అంగీకరించిన దేవతలు తమ గాయాలన్నిటినీ విడిచి సంపూర్ణాంగులుగా మారుదురు.

Verse 5

बाहुभ्यामश्विनो: पूष्णो हस्ताभ्यां कृतबाहव: । भवन्‍त्वध्वर्यवश्चान्ये बस्तश्मश्रुर्भृगुर्भवेत् ॥ ५ ॥

భుజాలు తెగినవారు అశ్వినీకుమారుల భుజాలతో కార్యం చేయుదురు; చేతులు తెగినవారు పూషా చేతులతో తమ పనిని చేయుదురు. అధ్వర్యు యాజకులూ అలాగే ప్రవర్తించుదురు. భృగువుకు మేక తల దాడి (గడ్డం) కలుగును.

Verse 6

मैत्रेय उवाच तदा सर्वाणि भूतानि श्रुत्वा मीढुष्टमोदितम् । परितुष्टात्मभिस्तात साधु साध्वित्यथाब्रुवन् ॥ ६ ॥

మైత్రేయుడు పలికెను—ప్రియ విదురా, వరదాతలలో శ్రేష్ఠుడైన భగవాన్ రుద్రుడు (శివుడు) పలికిన మాటలు విని అక్కడున్న సమస్తులు హృదయాత్మలతో పరితృప్తులై ‘సాధు, సాధు’ అని పలికిరి.

Verse 7

ततो मीढ्‍वांसमामन्‍त्र्‍य शुनासीरा: सहर्षिभि: । भूयस्तद्देवयजनं समीढ्‍वद्वेधसो ययु: ॥ ७ ॥

ఆపై శునాసీర భృగువు ఋషులతో కలిసి వరదాత రుద్రుడు (శివుడు) యజ్ఞశాలకురావలెనని ఆహ్వానించెను. అప్పుడు దేవతలు, ఋషులు, భగవాన్ శివుడు మరియు బ్రహ్మ—అందరూ కలిసి మహాయజ్ఞం జరుగుచున్న స్థలమునకు వెళ్లిరి.

Verse 8

विधाय कार्त्स्‍न्येन च तद्यदाह भगवान् भव: । सन्दधु: कस्य कायेन सवनीयपशो: शिर: ॥ ८ ॥

భగవాన్ భవుడు (శివుడు) చెప్పినట్లుగా సమస్తాన్ని సంపూర్ణంగా నిర్వహించిన తరువాత, వారు దక్షుని దేహానికి యజ్ఞార్థం నియమితమైన పశువు తలను సంధించిరి.

Verse 9

सन्धीयमाने शिरसि दक्षो रुद्राभिवीक्षित: । सद्य: सुप्त इवोत्तस्थौ दद‍ृशे चाग्रतो मृडम् ॥ ९ ॥

పశువు తల దక్షుని దేహానికి సంధించబడుచుండగా, రుద్రుని దృష్టి పడగానే దక్షుడు తక్షణమే నిద్రలేచినవాడిలా లేచి, తన ముందర మృడుడు (శివుడు) నిలిచియుండుట చూచెను.

Verse 10

तदा वृषध्वजद्वेषकलिलात्मा प्रजापति: । शिवावलोकादभवच्छरद्‌ध्रद इवामल: ॥ १० ॥

అప్పుడు వృషధ్వజుడైన శ్రీశివుని దర్శించిన వెంటనే, శివద్వేషంతో కలుషితమైన దక్షుని హృదయం శరదృతు వర్షాలతో సరస్సు నీరు స్వచ్ఛమయ్యేలా తక్షణమే నిర్మలమైంది।

Verse 11

भवस्तवाय कृतधीर्नाशक्नोदनुरागत: । औत्कण्ठ्याद्बाष्पकलया सम्परेतां सुतां स्मरन् ॥ ११ ॥

దక్షుడు భగవాన్ శివుని స్తుతించాలనుకున్నాడు; కానీ పరలోకగతమైన తన కుమార్తె సతిని తలచగానే వ్యాకులతతో కన్నీళ్లు పొంగి, శోకంతో గొంతు ఆడక మాట రాలేదు।

Verse 12

कृच्छ्रात्संस्तभ्य च मन: प्रेमविह्वलित: सुधी: । शशंस निर्व्यलीकेन भावेनेशं प्रजापति: ॥ १२ ॥

ఆ సమయంలో ప్రేమతో కలత చెందిన దక్షుడు గొప్ప ప్రయత్నంతో మనస్సును స్థిరపరచి, భావోద్వేగాలను నియంత్రించి, నిర్మల చైతన్యంతో ఈశ్వరుడైన శివుని స్తుతించడం ప్రారంభించాడు।

Verse 13

दक्ष उवाच भूयाननुग्रह अहो भवता कृतो मे दण्डस्त्वया मयि भृतो यदपि प्रलब्ध: । न ब्रह्मबन्धुषु च वां भगवन्नवज्ञा तुभ्यं हरेश्च कुत एव धृतव्रतेषु ॥ १३ ॥

దక్షుడు అన్నాడు—హే భగవాన్ భవా (శివా)! నేను మీపై మహాపరాధం చేశాను; అయినా మీరు దయామయులు, కృపను ఉపసంహరించకుండా శిక్ష ద్వారానే నాకు ఉపకారం చేశారు। మీరు మరియు భగవాన్ హరి అర్హతలేని బ్రహ్మబంధువులను కూడా నిర్లక్ష్యం చేయరు; మరి యజ్ఞకర్మలో నిమగ్నుడైన నన్ను, హే ధృతవ్రతా, ఎలా ఉపేక్షిస్తారు?

Verse 14

विद्यातपोव्रतधरान् मुखत: स्म विप्रान् ब्रह्मात्मतत्त्वमवितुं प्रथमं त्वमस्राक् । तद्ब्राह्मणान् परम सर्वविपत्सु पासि पाल: पशूनिव विभो प्रगृहीतदण्ड: ॥ १४ ॥

హే విభో! విద్య, తపస్సు, వ్రతాలు ధరించిన విప్రులు బ్రహ్మాత్మతత్త్వాన్ని అనుసరించేందుకు రక్షణ కల్పించుటకై మీరు బ్రహ్మదేవుని ముఖమునుండి మొదటగా సృష్టింపబడ్డారు। అందువల్ల మీరు అన్ని విపత్తులలో బ్రాహ్మణులను కాపాడుతూ, గోపాలుడు కర్ర పట్టుకొని పశువులను కాపాడినట్లు వారి నియమధర్మాలను రక్షిస్తారు।

Verse 15

योऽसौ मयाविदिततत्त्वद‍ृशा सभायां क्षिप्तो दुरुक्तिविशिखैर्विगणय्य तन्माम् । अर्वाक् पतन्तमर्हत्तमनिन्दयापाद् द‍ृष्टय‍ार्द्रया स भगवान्स्वकृतेन तुष्येत् ॥ १५ ॥

నేను మీ మహిమను పూర్తిగా గ్రహించలేదు; అందుకే సభలో కఠిన వాక్యబాణాలతో మిమ్మల్ని గాయపరిచాను, మీరు వాటిని లెక్కచేయలేదు. పరమపూజ్యుడైన మీకు అవమానం చేసినందున నేను నరకపథంలో పడిపోతుండగా, మీరు కరుణించి మీ స్వదండంతోనే నన్ను రక్షించారు. కాబట్టి మీ స్వకృపతోనే మీరు ప్రసన్నులవ్వండి; నా మాటలతో మిమ్మల్ని తృప్తిపరచలేను।

Verse 16

मैत्रेय उवाच क्षमाप्यैवं स मीढ्‍वांसं ब्रह्मणा चानुमन्त्रित: । कर्म सन्तानयामास सोपाध्यायर्त्विगादिभि: ॥ १६ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—ఇలా భగవాన్ శంకరుని క్షమ పొందిన తరువాత, బ్రహ్మదేవుని అనుమతితో రాజు దక్షుడు ఆచార్యులు, ఋత్వికులు తదితరులతో కలిసి మళ్లీ యజ్ఞకర్మను ప్రారంభించాడు।

Verse 17

वैष्णवं यज्ञसन्तत्यै त्रिकपालं द्विजोत्तमा: । पुरोडाशं निरवपन् वीरसंसर्गशुद्धये ॥ १७ ॥

యజ్ఞక్రియలను మళ్లీ కొనసాగించేందుకు ద్విజోత్తమ బ్రాహ్మణులు ముందుగా వీరభద్రాది భూతగణాల స్పర్శవల్ల కలిగిన దోషాన్ని శుద్ధి చేయుటకు త్రికపాల పురోడాశాన్ని అగ్నిలో సమర్పించారు।

Verse 18

अध्वर्युणात्तहविषा यजमानो विशाम्पते । धिया विशुद्धया दध्यौ तथा प्रादुरभूद्धरि: ॥ १८ ॥

ఓ విశాంపతే! అధ్వర్యుడు యజుర్మంత్రాలతో అర్పించిన ఘృతహవిష్యాన్ని యజమానుడైన రాజు దక్షుడు శుద్ధమైన ధ్యానబుద్ధితో సమర్పించగానే, హరి తన మూలస్వరూపమైన నారాయణుడిగా అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 19

तदा स्वप्रभया तेषां द्योतयन्त्या दिशो दश । मुष्णंस्तेज उपानीतस्तार्क्ष्येण स्तोत्रवाजिना ॥ १९ ॥

అప్పుడు స్తోత్రవాహకుడైన తార్క్ష్య గరుడుని భుజంపై ఆసీనుడై భగవాన్ నారాయణుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు; ఆయన స్వప్రభతో దశదిశలు ప్రకాశించగా, బ్రహ్మాది సమక్షుల తేజస్సు మసకబారింది।

Verse 20

श्यामो हिरण्यरशनोऽर्ककिरीटजुष्टो नीलालकभ्रमरमण्डितकुण्डलास्य: । शङ्खाब्जचक्रशरचापगदासिचर्म- व्यग्रैर्हिरण्मयभुजैरिव कर्णिकार: ॥ २० ॥

ఆయన శ్యామవర్ణుడు, స్వర్ణవర్ణ పీతాంబరం ధరించి, సూర్యసమాన కాంతిమంతమైన కిరీటంతో విరాజిల్లెను. నీలభ్రమరసమానమైన కేశాలు, కుండలాలతో అలంకృతమైన ముఖము; అష్టభుజాలలో శంఖం, చక్రం, గద, పద్మం, బాణం, ధనుస్సు, కవచం (ఢాలు) మరియు ఖడ్గం ధరించెను. స్వర్ణ కంకణాదులతో అలంకృతమైన ఆయన దేహము పుష్పిత వృక్షంలా శోభించెను.

Verse 21

वक्षस्यधिश्रितवधूर्वनमाल्युदार हासावलोककलया रमयंश्च विश्वम् । पार्श्वभ्रमद्वय‍जनचामरराजहंस: श्वेतातपत्रशशिनोपरि रज्यमान: ॥ २१ ॥

ఆయన వక్షస్థలంపై శ్రీలక్ష్మీదేవి మరియు వనమాల విరాజిల్లుటవలన ఆయన అపూర్వ సౌందర్యంతో ప్రకాశించెను. మృదుహాసంతో కూడిన దృష్టికళచే ఆయన సమస్త విశ్వాన్ని, ముఖ్యంగా భక్తులను, ఆనందింపజేసెను. ఇరుప్రక్కల తెల్ల చామరాలు రాజహంసలవలె కదలగా, పై తెల్ల ఛత్రం చంద్రునివలె శోభించెను.

Verse 22

तमुपागतमालक्ष्य सर्वे सुरगणादय: । प्रणेमु: सहसोत्थाय ब्रह्मेन्द्रत्र्यक्षनायका: ॥ २२ ॥

భగవాన్ విష్ణువు ప్రత్యక్షమగగానే సమస్త దేవగణాలు—బ్రహ్మ, ఇంద్ర, త్రినేత్రుడు శివుడు, గంధర్వులు మొదలైనవారు—అందరూ ఒక్కసారిగా లేచి వెంటనే ఆయన పాదాల వద్ద దండవత్ ప్రణామం చేసిరి.

Verse 23

तत्तेजसा हतरुच: सन्नजिह्वा: ससाध्वसा: । मूर्ध्ना धृताञ्जलिपुटा उपतस्थुरधोक्षजम् ॥ २३ ॥

ఆయన దివ్య తేజస్సు ఎదుట అందరి కాంతి మసకబారెను, మాటలు ఆగిపోయెను. భక్తి-విస్మయంతో కూడిన భయభక్తులతో అందరూ అంజలి బద్ధముగా చేతులను మస్తకానికి తాకించి, అధోక్షజ పరమేశ్వరుని స్తుతించుటకు సిద్ధమయ్యిరి.

Verse 24

अप्यर्वाग्वृत्तयो यस्य महि त्वात्मभुवादय: । यथामति गृणन्ति स्म कृतानुग्रहविग्रहम् ॥ २४ ॥

బ్రహ్మాది దేవతల బుద్ధి కూడా ప్రభువు అనంత మహిమను పూర్తిగా గ్రహించలేకపోయినా, ఆయన కృపవలన వారు పరమేశ్వరుని దివ్య స్వరూపాన్ని దర్శించగలిగిరి. ఆ కృప ద్వారానే వారు తమ తమ సామర్థ్యానుసారంగా భక్తితో స్తుతించిరి.

Verse 25

दक्षो गृहीतार्हणसादनोत्तमं यज्ञेश्वरं विश्वसृजां परं गुरुम् । सुनन्दनन्दाद्यनुगैर्वृतं मुदा गृणन् प्रपेदे प्रयत: कृताञ्जलि: ॥ २५ ॥

యజ్ఞేశ్వరుడైన శ్రీ విష్ణువు యజ్ఞంలో అర్పించిన హవిస్సును స్వీకరించినప్పుడు, ప్రజాపతి దక్షుడు మహానందంతో కృతాంజలిగా, విశ్వసృజులైన ప్రజాపతులకు పరమగురువూ, సమస్త యజ్ఞాల అధిపతియైన ప్రభువును స్తుతించాడు; నంద-సునందాదులు కూడా ఆయనను సేవిస్తారు।

Verse 26

दक्ष उवाच शुद्धं स्वधाम्न्युपरताखिलबुद्ध्यवस्थं चिन्मात्रमेकमभयं प्रतिषिध्य मायाम् । तिष्ठंस्तयैव पुरुषत्वमुपेत्य तस्या- मास्ते भवानपरिशुद्ध इवात्मतन्त्र: ॥ २६ ॥

దక్షుడు అన్నాడు—ప్రభూ! మీరు స్వధామంలో పరమశుద్ధులు, సమస్త బుద్ధి-స్థితులకు అతీతులు, కేవలం చైతన్యస్వరూపులు, ఏకైకులు, నిర్భయులు. మాయను నియంత్రించి ఆమెలోనే నిలిచి, ఆమె ద్వారానే పురుషత్వాన్ని స్వీకరించినట్లు కనిపించినా, మీరు స్వతంత్రాత్మ; అందువల్ల మీరు ఎప్పుడూ అపవిత్రులు కారు।

Verse 27

ऋत्विज ऊचु: तत्त्वं न ते वयमनञ्जन रुद्रशापात् कर्मण्यवग्रहधियो भगवन्विदाम: । धर्मोपलक्षणमिदं त्रिवृदध्वराख्यं ज्ञातं यदर्थमधिदैवमदो व्यवस्था: ॥ २७ ॥

ఋత్విజులు అన్నారు—భగవాన్, మీరు కలుషరహితులు; కానీ రుద్రుని శాపం వల్ల మా బుద్ధి కర్మఫలాసక్తిగా మారింది, అందుచేత మేము మిమ్మల్ని తత్త్వంగా తెలియము. యజ్ఞం అనే నెపంతో వేదజ్ఞానంలోని మూడు విభాగాల విధి-నిషేధాలలో మేము చిక్కుకున్నాము. అయితే దేవతలకు వారి వాటాలు పంచే ఏర్పాటు మీరు చేసినదని మాకు తెలుసు।

Verse 28

सदस्या ऊचु: उत्पत्त्यध्वन्यशरण उरुक्लेशदुर्गेऽन्तकोग्र व्यालान्विष्टे विषयमृगतृष्यात्मगेहोरुभार: । द्वन्द्वश्वभ्रे खलमृगभये शोकदावेऽज्ञसार्थ: पादौकस्ते शरणद कदा याति कामोपसृष्ट: ॥ २८ ॥

సభ్యులు అన్నారు—శరణదా! జననమరణ మార్గంలో ఆశ్రయంలేని జీవులకు మీరు మాత్రమే ఆశ్రయం. ఈ ఘోర క్లేశదుర్గంలో కాలం అనే ఉగ్రసర్పం ఎప్పుడూ దాడి చేసే అవకాశాన్ని వెతుకుతుంది. విషయమృగతృష్ణ మోహింపజేస్తుంది, అహంకారగృహభారం నలిపేస్తుంది; సుఖదుఃఖ గోతులు, దుష్టమృగభయం, శోకదావాగ్ని మండుతూనే ఉంటాయి. కామంతో బాధపడే ఈ అజ్ఞసమూహం ఎప్పుడు మీ పదపద్మాశ్రయానికి చేరుతుంది?

Verse 29

रुद्र उवाच तव वरद वराङ्‌घ्रावाशिषेहाखिलार्थे ह्यपि मुनिभिरसक्तैरादरेणार्हणीये । यदि रचितधियं माविद्यलोकोऽपविद्धं जपति न गणये तत्त्वत्परानुग्रहेण ॥ २९ ॥

రుద్రుడు అన్నాడు—వరదా! మీ శ్రేష్ఠ పాదాలు సమస్త ఆశీర్వాదాల మూలం, అన్ని కోరికల సిద్ధిని ప్రసాదించేవి; ఆసక్తిరహిత మహర్షులు కూడా భక్తితో వాటిని ఆరాధిస్తారు. నా మనస్సు ఆ పదపద్మాలలో స్థిరమై ఉంది; అందువల్ల నన్ను అపవిత్రుడని దూషించే వారిని నేను లెక్కచేయను. మీ తత్త్వానుగ్రహంతో నేను వారిని కరుణతో క్షమిస్తాను; మీరు సమస్త జీవులపై దయ చూపినట్లే।

Verse 30

भृगुरुवाच यन्मायया गहनयापहृतात्मबोधा ब्रह्मादयस्तनुभृतस्तमसि स्वपन्त: । नात्मन् श्रितं तव विदन्त्यधुनापि तत्त्वं सोऽयं प्रसीदतु भवान्प्रणतात्मबन्धु: ॥ ३० ॥

శ్రీ భృగువు అన్నాడు—ప్రభూ, మీ దుర్గమ మాయవల్ల బ్రహ్మాది సమస్త దేహధారులు ఆత్మస్వరూపబోధను కోల్పోయి అజ్ఞానాంధకారంలో మునిగిపోయారు. మీరు ప్రతి జీవిలో పరమాత్మగా నివసిస్తున్నారని వారు ఇంకా గ్రహించలేరు. మీరు శరణాగతుల నిత్య మిత్రుడు, రక్షకుడు; దయచేసి ప్రసన్నుడై మా అపరాధాలను క్షమించండి।

Verse 31

ब्रह्मोवाच नैतत्स्वरूपं भवतोऽसौ पदार्थ भेदग्रहै: पुरुषो यावदीक्षेत् । ज्ञानस्य चार्थस्य गुणस्य चाश्रयो मायामयाद्वय‍‌तिरिक्तो मतस्त्वम् ॥ ३१ ॥

శ్రీ బ్రహ్మ అన్నాడు—ప్రభూ, పదార్థభేదాల గ్రహణంతో మిమ్మల్ని తెలుసుకోవాలని యత్నించే వాడు మీ నిత్య స్వరూపాన్ని గ్రహించలేడు. మీరు జ్ఞానం, లక్ష్యం, గుణాలకూ ఆశ్రయమైనప్పటికీ, మాయాజనిత ద్వైతానికి అతీతంగా అద్వయ పరతత్త్వమై ఉన్నారు।

Verse 32

इन्द्र उवाच इदमप्यच्युत विश्वभावनं वपुरानन्दकरं मनोद‍ृशाम् । सुरविद्विट्‌क्षपणैरुदायुधै र्भुजदण्डैरुपपन्नमष्टभि: ॥ ३२ ॥

ఇంద్రుడు అన్నాడు—హే అచ్యుతా, విశ్వభావనా, ఎనిమిది భుజాలతో ప్రతి భుజంలో ఆయుధాలు ధరించిన మీ దివ్య రూపం సమస్త జగత్తు హితార్థం కోసం అవతరిస్తుంది. అది మనస్సుకూ దృష్టికీ పరమానందం కలిగిస్తుంది; భక్తులపై ద్వేషం గల దైత్యులను శిక్షించేందుకు ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటుంది।

Verse 33

पत्‍न्य ऊचु: यज्ञोऽयं तव यजनाय केन सृष्टो विध्वस्त: पशुपतिनाद्य दक्षकोपात् । तं नस्त्वं शवशयनाभशान्तमेधं यज्ञात्मन्नलिनरुचा द‍ृशा पुनीहि ॥ ३३ ॥

పత్నులు అన్నారు—ప్రభూ, బ్రహ్మ ఆదేశంతో మీ ఆరాధనార్థం ఈ యజ్ఞం ఏర్పాటైంది; కానీ దక్షుని కోపం కారణంగా పశుపతి శివుడు దానిని ధ్వంసం చేశాడు. యజ్ఞపశువులు మృతులై పడి ఉన్నాయి; యజ్ఞ పవిత్రత నశించింది. యజ్ఞాత్మా, మీ కమలనేత్రాల కాంతిమయ దృష్టితో ఈ యజ్ఞస్థలాన్ని మళ్లీ పవిత్రం చేయండి।

Verse 34

ऋषय ऊचु: अनन्वितं ते भगवन् विचेष्टितं यदात्मना चरसि हि कर्म नाज्यसे । विभूतये यत उपसेदुरीश्वरीं न मन्यते स्वयमनुवर्ततीं भवान् ॥ ३४ ॥

ఋషులు ప్రార్థించారు—భగవానా, మీ లీలలు అత్యంత ఆశ్చర్యకరమైనవి. మీరు మీ శక్తుల ద్వారా సమస్త కార్యాలు నిర్వహించినా వాటిలో ఏ మాత్రం ఆసక్తి చూపరు. బ్రహ్మాది దేవతలు కృప కోసం ఆరాధించే శ్రీలక్ష్మీదేవి కూడా మీ అనుగామినే; అయినా మీరు ఆమె పట్ల కూడా ఆసక్తి లేకుండా ఉంటారు।

Verse 35

सिद्धा ऊचु: अयं त्वत्कथामृष्टपीयूषनद्यां मनोवारण: क्लेशदावाग्निदग्ध: । तृषार्तोऽवगाढो न सस्मार दावं न निष्क्रामति ब्रह्मसम्पन्नवन्न: ॥ ३५ ॥

సిద్ధులు పలికిరి—హే ప్రభూ! నీ దివ్య లీలాకథల అమృతనదిలో మా మనస్సు అనే ఏనుగు, క్లేశదావాగ్నిలో దగ్ధమై తృష్ణార్తుడై మునిగి, సమస్త దుఃఖాలను మరచిపోతుంది. బ్రహ్మసుఖసమానమైన ఆ పరమానందంలో లీనమై ఇక బయటకు రావాలని కోరదు.

Verse 36

यजमान्युवाच स्वागतं ते प्रसीदेश तुभ्यं नम: श्रीनिवास श्रिया कान्तया त्राहि न: । त्वामृतेऽधीश नाङ्गैर्मख: शोभते शीर्षहीन: कबन्धो यथा पुरुष: ॥ ३६ ॥

దక్షపత్నీ పలికెను—హే ప్రభూ! ఈ యజ్ఞవేదికపై నీ ఆగమనం మా మహాభాగ్యం. హే శ్రీనివాసా, నీకు నమస్కారం; దయచేసి ప్రసన్నుడవై, శ్రీలక్ష్మితో కూడి మమ్మల్ని రక్షించు. హే అధీశా! నీ లేక యజ్ఞం శోభించదు; తలలేని దేహంలా ఉంటుంది.

Verse 37

लोकपाला ऊचु: द‍ृष्ट: किं नो द‍ृग्भिरसद्ग्रहैस्त्वं प्रत्यग्द्रष्टा द‍ृश्यते येन विश्वम् । माया ह्येषा भवदीया हि भूमन् यस्त्वं षष्ठ: पञ्चभिर्भासि भूतै: ॥ ३७ ॥

లోకపాలకులు పలికిరి—హే ప్రభూ! మా ఇంద్రియాలు అసత్తునే గ్రహిస్తాయి; అట్లయితే మేము నిజంగా నిన్ను చూశామా? నీవు అంతర్యామి ద్రష్ట, నీ ద్వారా ఈ విశ్వం దర్శనమవుతుంది. హే భూమన్! ఇది నీ మాయే—నీవు పంచభూతాలకు అతీతుడవై కూడా ఆరవ తత్త్వరూపంగా ప్రకాశిస్తావు.

Verse 38

योगेश्‍वरा ऊचु प्रेयान्न तेऽन्योऽस्त्यमुतस्त्वयि प्रभो विश्वात्मनीक्षेन्न पृथग्य आत्मन: । अथापि भक्त्येश तयोपधावता- मनन्यवृत्त्यानुगृहाण वत्सल ॥ ३८ ॥

యోగేశ్వరులు పలికిరి—హే ప్రభూ! నీవు సమస్త జీవుల పరమాత్మవని తెలిసి, నిన్ను తమ ఆత్మతో భిన్నంగా చూడని వారు నీకు అత్యంత ప్రియులు. అయినా, హే ఈశా! అనన్య భక్తితో నీ శరణు కోరుతూ పరుగెత్తుకొచ్చేవారిపై వాత్సల్యంతో కృప చూపుము; నీవు వత్సలుడవు.

Verse 39

जगदुद्भवस्थितिलयेषु दैवतो बहुभिद्यमानगुणयात्ममायया । रचितात्मभेदमतये स्वसंस्थया विनिवर्तितभ्रमगुणात्मने नम: ॥ ३९ ॥

జగత్తు ఉద్భవం, స్థితి, లయలకు కారణమైన ఆ పరమదైవానికి నమస్కరిస్తాము; ఆయన తన ఆత్మమాయ ద్వారా త్రిగుణాల విభేదాలను విస్తరించి ఈ సృష్టిని నడిపిస్తాడు. అయితే ఆయన స్వయంగా బాహ్యశక్తికి లోబడడు; తన స్వరూపంలో గుణవైచిత్ర్యమూ, తప్పుడు అహంకారభ్రమమూ లేవు.

Verse 40

ब्रह्मोवाच नमस्ते श्रितसत्त्वाय धर्मादीनां च सूतये । निर्गुणाय च यत्काष्ठां नाहं वेदापरेऽपि च ॥ ४० ॥

బ్రహ్ముడు పలికెను—ప్రభూ, నీకు నమస్కారం. నీవు సత్త్వగుణాశ్రయుడు; అందువల్ల ధర్మం, తపస్సు, వ్రతాల మూలకారణం నీవే. నీవు త్రిగుణాతీతుడు; నీ నిజస్థితిని నేను గాని ఇతరులెవ్వరూ పూర్తిగా ఎరుగలేరు.

Verse 41

अग्निरुवाच यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहे स्वध्वर आज्यसिक्तम् । तं यज्ञियं पञ्चविधं च पञ्चभि: स्विष्टं यजुर्भि: प्रणतोऽस्मि यज्ञम् ॥ ४१ ॥

అగ్నిదేవుడు పలికెను—ప్రభూ, నీ కృపవల్ల నేను దహించే అగ్నిలా ప్రకాశిస్తున్నాను; నెయ్యితో కలిపిన హవిస్సును యజ్ఞంలో మోసుకొనిపోతాను. యజుర్వేద ప్రకారం ఐదు విధాల ఆహుతులు నీ శక్తులే; ఐదు విధాల వేదమంత్రాలతో నిన్ను ఆరాధిస్తారు. యజ్ఞమంటే నీవే—పరమ పురుషుడు।

Verse 42

देवा ऊचु: पुरा कल्पापाये स्वकृतमुदरीकृत्य विकृतं त्वमेवाद्यस्तस्मिन् सलिल उरगेन्द्राधिशयने । पुमान्शेषे सिद्धैर्हृदि विमृशिताध्यात्मपदवि: स एवाद्याक्ष्णोर्य: पथि चरसि भृत्यानवसि न: ॥ ४२ ॥

దేవతలు పలికిరి—ప్రభూ, ప్రళయ సమయంలో సృష్టి యొక్క విభిన్న శక్తులను నీవు నీలోనే సంరక్షించుకున్నావు; అప్పుడు నీవే ఆదిపురుషుడై ప్రళయజలంలో శేషనాగ శయ్యపై విశ్రాంతి పొందితివి. ఆ వేళ సనకాదుల వంటి సిద్ధులు హృదయంలో అధ్యాత్మమార్గంతో నిన్ను ధ్యానించిరి. నేడు నీవు మా కళ్లముందు దర్శనమిస్తున్నావు; మేము నీ సేవకులం—దయచేసి మాకు రక్షణనివ్వు.

Verse 43

गन्धर्वा ऊचु: अंशांशास्ते देव मरीच्यादय एते ब्रह्मेन्द्राद्या देवगणा रुद्रपुरोगा: । क्रीडाभाण्डं विश्वमिदं यस्य विभूमन् तस्मै नित्यं नाथ नमस्ते करवाम ॥ ४३ ॥

గంధర్వులు పలికిరి—హే దేవా, మరీచి మొదలైన ఋషులు, బ్రహ్మ, ఇంద్ర, రుద్రుని ముందుండే దేవగణమంతా నీ అంసాల అంసాలే. హే విభో, ఈ సమస్త విశ్వం నీకు క్రీడా వస్తువులాంటిది. హే నాథా, మేము నిత్యం నీకు నమస్కరిస్తూ నిన్నే పరమ పురుషుడిగా స్వీకరిస్తాము.

Verse 44

विद्याधरा ऊचु: त्वन्माययार्थमभिपद्य कलेवरेऽस्मिन् कृत्वा ममाहमिति दुर्मतिरुत्पथै: स्वै: । क्षिप्तोऽप्यसद्विषयलालस आत्ममोहं युष्मत्कथामृतनिषेवक उद्वय‍ुदस्येत् ॥ ४४ ॥

విద్యాధరులు పలికిరి—ప్రభూ, ఈ మానవదేహం పరమసిద్ధి సాధనకై; కానీ నీ మాయ ప్రేరణతో జీవుడు ఈ దేహంలో ‘నేను’ ‘నాది’ అని దుర్బుద్ధితో తాదాత్మ్యం చేసుకొని, తన తప్పుదారుల్లో త్రోవ తప్పి అసత్య విషయాల లాలసతో ఆత్మమోహంలో పడిపోతాడు. అయితే నీ కథామృతాన్ని శ్రవణ-కీర్తనలతో సేవించేవాడు ఆ మోహం నుండి విముక్తి పొందగలడు.

Verse 45

ब्राह्मणा ऊचु: त्वं क्रतुस्त्वं हविस्त्वं हुताश: स्वयंत्वं हि मन्त्र: समिद्दर्भपात्राणि च । त्वं सदस्यर्त्विजो दम्पती देवताअग्निहोत्रं स्वधा सोम आज्यं पशु: ॥ ४५ ॥

బ్రాహ్మణులు పలికిరి—ప్రభూ, నీవే యజ్ఞస్వరూపము; నీవే హవిస్సు, నీవే అగ్ని. నీవే వేదమంత్రము, సమిధలు, జ్వాల, దర్భలు, యజ్ఞపాత్రలు. నీవే ఋత్వికులు, యజమాన దంపతులు, ఇంద్రాదిదేవతలు, అగ్నిహోత్రము, స్వధా, సోమము, ఆజ్యము, యజ్ఞపశువు; అర్పించబడినదంతా నీవే లేదా నీ శక్తియే.

Verse 46

त्वं पुरा गां रसाया महासूकरो दंष्ट्रया पद्मिनीं वारणेन्द्रो यथा । स्तूयमानो नदल्लीलया योगिभि- र्व्युज्जहर्थ त्रयीगात्र यज्ञक्रतु: ॥ ४६ ॥

హే త్రయీగాత్రా, యజ్ఞక్రతూ ప్రభూ! ప్రాచీన కల్పంలో నీవు మహావరాహ అవతారమై, నీ దంతములతో రసాతల జలమునుండి భూమిని—ఏనుగు చెరువులోని తామరను ఎత్తినట్లు—ఎత్తుకొచ్చితివి. ఆ విరాట్వరాహరూపంలో నీవు చేసిన దివ్యనాదము యజ్ఞస్తోత్రముగా గ్రహింపబడెను; సనకాదియోగులు ధ్యానించి నీ మహిమను స్తుతించిరి.

Verse 47

स प्रसीद त्वमस्माकमाकाङ्‌क्षतां दर्शनं ते परिभ्रष्टसत्कर्मणाम् । कीर्त्यमाने नृभिर्नाम्नि यज्ञेश ते यज्ञविघ्ना: क्षयं यान्ति तस्मै नम: ॥ ४७ ॥

హే యజ్ఞేశ ప్రభూ, మేము నీ దర్శనమును ఆకాంక్షించితిమి; ఎందుకంటే విధివిధానములతో యజ్ఞకర్మను చేయుటలో మేము చ్యుతులమయ్యాము. దయచేసి మాపై ప్రసన్నుడవు. మనుష్యులు నీ పవిత్ర నామమును కీర్తించగానే యజ్ఞవిఘ్నములు నశించును; అందుకే నీ సన్నిధిలో నీకు నమస్కరిస్తున్నాము.

Verse 48

मैत्रेय उवाच इति दक्ष: कविर्यज्ञं भद्र रुद्राभिमर्शितम् । कीर्त्यमाने हृषीकेशे सन्निन्ये यज्ञभावने ॥ ४८ ॥

శ్రీ మైత్రేయుడు పలికెను—హే విదురా, అక్కడున్న వారందరూ హృషీకేశుడైన భగవంతుని కీర్తించగా దక్షుని చిత్తము శుద్ధమై, శివుని అనుచరులు ధ్వంసం చేసిన యజ్ఞమును అతడు మళ్లీ ప్రారంభించుటకు ఏర్పాటుచేసెను.

Verse 49

भगवान् स्वेन भागेन सर्वात्मा सर्वभागभुक् । दक्षं बभाष आभाष्य प्रीयमाण इवानघ ॥ ४९ ॥

మైత్రేయుడు కొనసాగెను—హే నిర్దోషి విదురా, భగవాన్ విష్ణువు సమస్త యజ్ఞఫలముల భోక్తయే అయినను, సర్వాత్ముడైనందున తన భాగముతోనే తృప్తిపొందెను. అందుచేత ప్రసన్నభావముతో దక్షునితో మధురంగా పలికెను.

Verse 50

श्रीभगवानुवाच अहं ब्रह्मा च शर्वश्च जगत: कारणं परम् । आत्मेश्वर उपद्रष्टा स्वयंद‍ृगविशेषण: ॥ ५० ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—నేను, బ్రహ్మా మరియు శర్వుడు (శివుడు) జగత్తుకు పరమ కారణము. నేనే అంతర్యామి పరమాత్మ, స్వయంసిద్ధ సాక్షి; నిరాకార దృష్టిలో బ్రహ్మ-శివులకూ నాకూ భేదము లేదు.

Verse 51

आत्ममायां समाविश्य सोऽहं गुणमयीं द्विज । सृजन् रक्षन् हरन् विश्वं दध्रे संज्ञां क्रियोचिताम् ॥ ५१ ॥

ఓ ద్విజ దక్షా! నేను నా ఆత్మమాయలో ప్రవేశించి గుణమయీ శక్తి ద్వారా సృష్టి, స్థితి, లయలను నిర్వహిస్తాను; క్రియాభేదానుసారం నా ప్రతినిధి రూపాలకు వేర్వేరు నామాలు కలుగుతాయి.

Verse 52

तस्मिन् ब्रह्मण्यद्वितीये केवले परमात्मनि । ब्रह्मरुद्रौ च भूतानि भेदेनाज्ञोऽनुपश्यति ॥ ५२ ॥

ఆ అద్వితీయ, శుద్ధ పరమాత్మ-బ్రహ్మలో అజ్ఞుడు బ్రహ్మ-రుద్రులనూ సమస్త జీవులనూ భేదంగా, స్వతంత్రులుగా భావించి చూస్తాడు.

Verse 53

यथा पुमान्न स्वाङ्गेषु शिर:पाण्यादिषु क्‍वचित् । पारक्यबुद्धिं कुरुते एवं भूतेषु मत्पर: ॥ ५३ ॥

మనిషి తన శరీరంలోని తల, చేతి మొదలైన అవయవాలను ఎప్పుడూ పరాయివిగా భావించనట్లే, నాపై పరాయణుడైన భక్తుడు సమస్త జీవుల్లో భేదాన్ని చూడడు.

Verse 54

त्रयाणामेकभावानां यो न पश्यति वै भिदाम् । सर्वभूतात्मनां ब्रह्मन् स शान्तिमधिगच्छति ॥ ५४ ॥

ఓ బ్రహ్మన్! బ్రహ్మా, విష్ణు, శివులు మరియు సమస్త జీవుల ఏకభావంలో భేదాన్ని చూడని వాడే బ్రహ్మాన్ని తెలిసి నిజమైన శాంతిని పొందుతాడు; ఇతరులు కాదు.

Verse 55

मैत्रेय उवाच एवं भगवतादिष्ट: प्रजापतिपतिर्हरिम् । अर्चित्वा क्रतुना स्वेन देवानुभयतोऽयजत् ॥ ५५ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—భగవంతుని ఉపదేశం పొందిన ప్రజాపతుల అధిపతి దక్షుడు స్వయంకృత యజ్ఞక్రియలతో శ్రీహరిని యథావిధిగా ఆరాధించాడు. అనంతరం బ్రహ్మా మరియు శివుని కూడా విడివిడిగా పూజించాడు.

Verse 56

रुद्रं च स्वेन भागेन ह्युपाधावत्समाहित: । कर्मणोदवसानेन सोमपानितरानपि । उदवस्य सहर्त्विग्भि: सस्‍नाववभृथं तत: ॥ ५६ ॥

దక్షుడు సమాహితచిత్తంతో యజ్ఞశేషంలో తన భాగాన్ని తీసుకొని గౌరవంతో రుద్రుడు (శివుడు)ను ఆరాధించాడు. కర్మకాండ ముగిసిన తరువాత సోమపానం చేసే ఇతర దేవతలకూ అక్కడ కూడిన జనులకూ తృప్తి కలిగించాడు. ఆపై ఋత్వికులతో కలిసి అవభృథస్నానం చేసి పరితృప్తుడయ్యాడు.

Verse 57

तस्मा अप्यनुभावेन स्वेनैवावाप्तराधसे । धर्म एव मतिं दत्त्वा त्रिदशास्ते दिवं ययु: ॥ ५७ ॥

తన స్వానుభావంతోనే సిద్ధిని పొందిన దక్షునికి దేవతలు ధర్మమార్గంలో బుద్ధి స్థిరంగా ఉండుగాక అని మతి ప్రసాదించి ఆశీర్వదించారు; ఆపై ఆ త్రిదశులు స్వర్గలోకానికి వెళ్లిపోయారు.

Verse 58

एवं दाक्षायणी हित्वा सती पूर्वकलेवरम् । जज्ञे हिमवत: क्षेत्रे मेनायामिति शुश्रुम ॥ ५८ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—దక్షుని నుండి పొందిన పూర్వ శరీరాన్ని దాక్షాయణీ సతీ విడిచిపెట్టి, హిమవంతుని దేశంలో మేనాదేవి గర్భంలో కుమార్తెగా జన్మించిందని నేను శ్రుతి-ప్రామాణ్యాల ద్వారా విన్నాను.

Verse 59

तमेव दयितं भूय आवृङ्क्ते पतिमम्बिका । अनन्यभावैकगतिं शक्ति: सुप्तेव पूरुषम् ॥ ५९ ॥

అంబికా (దుర్గ), దాక్షాయణీ సతీగా ప్రసిద్ధురాలైన ఆమె, మళ్లీ అదే ప్రియతముడైన శివునినే భర్తగా స్వీకరించింది. సృష్టి పునఃప్రారంభంలో భగవంతుని శక్తి ఏకనిష్ఠభావంతో పురుషుడు (పరమేశ్వరుడు)ను ఆశ్రయించునట్లు.

Verse 60

एतद्भगवत: शम्भो: कर्म दक्षाध्वरद्रुह: । श्रुतं भागवताच्छिष्यादुद्धवान्मे बृहस्पते: ॥ ६० ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—ఓ విదురా! దక్షయజ్ఞాన్ని విధ్వంసం చేసిన భగవాన్ శంభువు యొక్క ఈ కథను నేను బృహస్పతి శిష్యుడైన మహాభక్తుడు ఉద్ధవుని నుండి విన్నాను।

Verse 61

इदं पवित्रं परमीशचेष्टितं यशस्यमायुष्यमघौघमर्षणम् । यो नित्यदाकर्ण्य नरोऽनुकीर्तयेद् धुनोत्यघं कौरव भक्तिभावत: ॥ ६१ ॥

ఇది పరమేశ్వరుని లీలాచరితం—అత్యంత పవిత్రం, కీర్తి మరియు ఆయుష్షును పెంపొందించేది, పాపసమూహాన్ని నశింపజేయేది. ఓ కౌరవా, ఎవడు దీనిని నిత్యం భక్తిశ్రద్ధలతో విని మళ్లీ కీర్తిస్తాడో, వాడు పాపాన్ని పూర్తిగా తొలగించుకుంటాడు।