Adhyaya 30
The Pracetās Meet Lord Viṣṇu—Benedictions, Pure Prayer, and the Birth of Dakṣa
విదురుడు మైత్రేయుని అడిగాడు—శివుని ప్రార్థన జపించి, విష్ణువును సంతృప్తిపరచి ప్రచేతసులు ఏమి పొందారు? మైత్రేయుడు చెప్పాడు—వారు సముద్రంలో పదివేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేసి, గరుడారూఢుడై అష్టభుజుడుగా ప్రకాశించే భగవాన్ విష్ణువును దర్శించారు. వారి పరస్పర స్నేహం, ఏకాగ్ర భక్తి చూసి హరి ప్రసన్నుడై కీర్తి, అసాధారణ కుమారుని భవిష్య జననం, లోక-స్వర్గ సౌఖ్యభోగాలు అనే వరాలు ఇచ్చి, చివరికి శుద్ధభక్తితో శుద్ధి పొంది భగవద్ధామానికి చేరడం అనివార్యమని తెలిపాడు. ప్రచేతసులు ధనం కోరలేదు; ప్రభువు సంతృప్తి, జన్మజన్మలలో భక్తసంగం, సంకీర్తన మహిమ, సాధుసంగం అపూర్వ విలువను స్తుతిస్తూ ప్రార్థించారు. ప్రభువు అంతర్ధానమైన తరువాత వారు బయటికి వచ్చి భూమి చెట్లతో కమ్మబడినదిగా చూసి, కోపంతో నోటి నుండి వచ్చిన అగ్ని-వాయువులతో వాటిని దహించారు. బ్రహ్మ శాంతింపజేశాడు; మిగిలిన చెట్లు మారిషాను సమర్పించగా ప్రచేతసులు ఆమెను వివాహం చేసుకున్నారు. ఆమె నుండి దక్షుడు (శివాపరాధం వల్ల పునర్జన్మ) జన్మించి ప్రజావృద్ధి కార్యాన్ని మళ్లీ ప్రారంభించాడు—ఇదే తదుపరి కథలో సంతానం, యజ్ఞశక్తి, దాని శుద్ధి అంశాలకు దారి తీస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
विदुर उवाच ये त्वयाभिहिता ब्रह्मन् सुता: प्राचीनबर्हिष: । ते रुद्रगीतेन हरिं सिद्धिमापु: प्रतोष्य काम् ॥ १ ॥
విదురుడు అడిగెను—ఓ బ్రాహ్మణా! మీరు ముందుగా ప్రాచీనబర్హిషుని కుమారులు రుద్రగీతాన్ని జపించి శ్రీహరిని తృప్తిపరచారని చెప్పారు. వారు దానివల్ల ఏ సిద్ధిని పొందారు?
Verse 2
किं बार्हस्पत्येह परत्र वाथ कैवल्यनाथप्रियपार्श्ववर्तिन: । आसाद्य देवं गिरिशं यदृच्छया प्रापु: परं नूनमथ प्रचेतस: ॥ २ ॥
ఓ బార్హస్పత్యా! ప్రచేతసులు కైవల్యనాథుడైన పరమేశ్వరునికి అత్యంత ప్రియుడైన గిరీశుడైన శివదేవుని యదృచ్ఛగా కలసి, ఇహలోకంలో గానీ పరలోకంలో గానీ ఏమి పొందారు? వారు పరమధామానికి వెళ్లారు గానీ, దాని తప్ప మరేమి?
Verse 3
मैत्रेय उवाच प्रचेतसोऽन्तरुदधौ पितुरादेशकारिण: । जपयज्ञेन तपसा पुरञ्जनमतोषयन् ॥ ३ ॥
మైత్రేయుడు చెప్పెను—తండ్రి ఆజ్ఞను నెరవేర్చుటకు ప్రచేతసులు సముద్రజలంలో కఠిన తపస్సు చేశారు. శివుడు ఇచ్చిన మంత్రాలను జపయజ్ఞంగా ఆచరించి, పురంజనుడైన శ్రీవిష్ణువును, పరమేశ్వరునిని తృప్తిపరచారు.
Verse 4
दशवर्षसहस्रान्ते पुरुषस्तु सनातन: । तेषामाविरभूत्कृच्छ्रं शान्तेन शमयन् रुचा ॥ ४ ॥
పది వేల సంవత్సరాల కఠిన తపస్సు ముగిసినప్పుడు సనాతన పురుషోత్తముడైన పరమేశ్వరుడు వారికి అత్యంత శాంతమయమైన, మనోహరమైన రూపంతో ప్రత్యక్షమై, తన దివ్య కాంతితో వారి శ్రమక్లేశాన్ని శమింపజేశాడు.
Verse 5
सुपर्णस्कन्धमारूढो मेरुशृङ्गमिवाम्बुद: । पीतवासा मणिग्रीव: कुर्वन्वितिमिरा दिश: ॥ ५ ॥
గరుడుని భుజంపై ఆరూఢుడైన భగవంతుడు మేరుశిఖరంపై నిలిచిన మేఘంలా ప్రకాశించాడు. పీతాంబరం ధరించి, కంఠంలో కౌస్తుభమణితో అలంకృతుడై, తన దివ్య కాంతితో సమస్త దిశల అంధకారాన్ని తొలగించాడు.
Verse 6
काशिष्णुना कनकवर्णविभूषणेन भ्राजत्कपोलवदनो विलसत्किरीट: । अष्टायुधैरनुचरैर्मुनिभि: सुरेन्द्रै- रासेवितो गरुडकिन्नरगीतकीर्ति: ॥ ६ ॥
భగవంతుని ముఖము అత్యంత సుందరమై, స్వర్ణాభరణములు మరియు ప్రకాశించే కిరీటముతో దివ్యంగా మెరిసింది. ఆయన అష్టభుజములలో వివిధ ఆయుధములు శోభించగా, దేవతలు, మహర్షులు, ఇంద్రాదులు సేవాభావముతో చుట్టుముట్టి ఉన్నారు. గరుడుడు రెక్కలు కొట్టుతూ వైదిక స్తోత్రములతో ప్రభువు కీర్తిని గానము చేస్తూ కిన్నరలోకవాసివలె కనిపించాడు.
Verse 7
पीनायताष्टभुजमण्डलमध्यलक्ष्म्या स्पर्धच्छ्रिया परिवृतो वनमालयाद्य: । बर्हिष्मत: पुरुष आह सुतान् प्रपन्नान् पर्जन्यनादरुतया सघृणावलोक: ॥ ७ ॥
భగవంతుని మెడలో మోకాళ్ల వరకు వేలాడే వనమాల ఉండెను; అదే మాల ఆయన స్థూలమైన, దీర్ఘమైన అష్టభుజములపై శోభించి లక్ష్మీదేవి కాంతికే పోటీగా నిలిచింది. కరుణామయ దృష్టితో, మేఘగర్జన వంటి స్వరంతో, ఆయన ప్రాచీనబర్హిషత్ రాజు శరణాగత కుమారులను సంభోదించాడు.
Verse 8
श्रीभगवानुवाच वरं वृणीध्वं भद्रं वो यूयं मे नृपनन्दना: । सौहार्देनापृथग्धर्मास्तुष्टोऽहं सौहृदेन व: ॥ ८ ॥
శ్రీభగవానుడు పలికెను: ఓ రాజకుమారులారా, మీకు మంగళం కలుగుగాక. మీరు పరస్పర సౌహార్దంతో ఒకే ధర్మంలో—భక్తిసేవలో—నిమగ్నులై ఉన్నారు; మీ ఈ స్నేహభావంతో నేను ఎంతో సంతోషించాను. కావున నన్ను ఒక వరం కోరండి.
Verse 9
योऽनुस्मरति सन्ध्यायां युष्माननुदिनं नर: । तस्य भ्रातृष्वात्मसाम्यं तथा भूतेषु सौहृदम् ॥ ९ ॥
ప్రతిరోజు సంధ్యాసమయంలో మీను స్మరించే మనుష్యునికి సోదరుల పట్ల ఆత్మీయ సమత్వం, అలాగే సమస్త జీవుల పట్ల సౌహార్దం కలుగును.
Verse 10
ये तु मां रुद्रगीतेन सायं प्रात: समाहिता: । स्तुवन्त्यहं कामवरान्दास्ये प्रज्ञां च शोभनाम् ॥ १० ॥
రుద్రదేవుడు రచించిన స్తోత్రములతో ప్రాతః సాయంకాలములలో ఏకాగ్రచిత్తులై నన్ను స్తుతించే వారికి, నేను కోరిన వరములను మరియు శోభనమైన ఉత్తమ బుద్ధిని ప్రసాదిస్తాను.
Verse 11
यद्यूयं पितुरादेशमग्रहीष्ट मुदान्विता: । अथो व उशती कीर्तिर्लोकाननु भविष्यति ॥ ११ ॥
మీరు ఆనందంతో తండ్రి ఆజ్ఞను హృదయంలో స్వీకరించి విశ్వాసంగా ఆచరించారు; అందువల్ల మీ శుభకీర్తి సమస్త లోకాలలో వ్యాపిస్తుంది।
Verse 12
भविता विश्रुत: पुत्रोऽनवमो ब्रह्मणो गुणै: । य एतामात्मवीर्येण त्रिलोकीं पूरयिष्यति ॥ १२ ॥
మీకు ఒక ప్రసిద్ధ కుమారుడు కలుగును; గుణాలలో అతడు బ్రహ్మదేవునికి ఏమాత్రం తక్కువకాడు. అతడు తన ఆత్మవీర్యంతో త్రిలోకాన్ని నింపును, అతని సంతానం మూడు లోకాలను వ్యాపింపజేస్తుంది।
Verse 13
कण्डो: प्रम्लोचया लब्धा कन्या कमललोचना । तां चापविद्धां जगृहुर्भूरुहा नृपनन्दना: ॥ १३ ॥
కండుమునితో అప్సరస ప్రమ్లోచా సంయోగం వల్ల పుట్టిన కమలనయన కన్యను ప్రమ్లోచా అరణ్యవృక్షాల సంరక్షణలో వదిలి స్వర్గలోకానికి తిరిగి వెళ్లింది. ఓ రాజపుత్రులారా, ఆ విడిచిపెట్టబడిన బాలికను వృక్షాలే స్వీకరించాయి।
Verse 14
क्षुत्क्षामाया मुखे राजा सोम: पीयूषवर्षिणीम् । देशिनीं रोदमानाया निदधे स दयान्वित: ॥ १४ ॥
వృక్షాల సంరక్షణలో వదిలిన ఆ శిశువు ఆకలితో విలపించసాగింది. అప్పుడు వనరాజుడైన చంద్రదేవుడు కరుణతో అమృతం చిందించే తన వ్రేళ్లను ఆమె నోటిలో ఉంచాడు; చంద్రరాజ కృపవల్ల ఆమె పెరిగింది।
Verse 15
प्रजाविसर्ग आदिष्टा: पित्रा मामनुवर्तता । तत्र कन्यां वरारोहां तामुद्वहत मा चिरम् ॥ १५ ॥
మీరు నా ఆజ్ఞను అనుసరించేవారు; తండ్రి మీకు ప్రజాసృష్టి ఆదేశించాడు. కాబట్టి ఆ సుగుణసంపన్న, సుందరి కన్యను ఆలస్యం చేయకుండా వివాహం చేసుకొని ఆమె ద్వారా సంతానాన్ని సృష్టించండి।
Verse 16
अपृथग्धर्मशीलानां सर्वेषां व: सुमध्यमा । अपृथग्धर्मशीलेयं भूयात्पत्न्यर्पिताशया ॥ १६ ॥
మీరు అన్నదమ్ములందరూ ఒకే స్వభావముగలవారు—నా భక్తులు, మీ తండ్రి ఆజ్ఞకు లోబడినవారు. అలాగే ఆ సుమధ్యమా కన్య కూడా అదే స్వభావముగలది; ఆమె తన ఆశయాన్ని మీ అందరికీ అర్పించింది. అందువల్ల ప్రాచీనబర్హిషత్ కుమారులైన మీరు మరియు ఆ కన్య ఒకే ధర్మసూత్రంపై సమస్థితిలో ఉన్నారు.
Verse 17
दिव्यवर्षसहस्राणां सहस्रमहतौजस: । भौमान् भोक्ष्यथ भोगान् वै दिव्यांश्चानुग्रहान्मम ॥ १७ ॥
ప్రియ రాజకుమారులారా! నా అనుగ్రహముచేత మీరు భూలోకములోనూ స్వర్గలోకములోనూ ఉన్న సమస్త భోగసౌఖ్యాలను ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా, సంపూర్ణ బలంతో, పది లక్షల దివ్య సంవత్సరాలు అనుభవిస్తారు.
Verse 18
अथ मय्यनपायिन्या भक्त्या पक्वगुणाशया: । उपयास्यथ मद्धाम निर्विद्य निरयादत: ॥ १८ ॥
ఆ తరువాత మీరు నాపై అవిచ్ఛిన్నమైన భక్తిని పొందుతారు; సమస్త భౌతిక కలుషితత నుండి విముక్తులవుతారు. అప్పుడు స్వర్గభోగములకైనా నరకస్థితికైనా పూర్తిగా విరక్తులై, మీరు నా ధామమును చేరుతారు.
Verse 19
गृहेष्वाविशतां चापि पुंसां कुशलकर्मणाम् । मद्वार्तायातयामानां न बन्धाय गृहा मता: ॥ १९ ॥
భక్తిసేవలో శుభకర్మలతో నిమగ్నులై, ఎల్లప్పుడూ ప్రభువు కథలలో కాలం గడిపే వారికి, వారు గృహస్థులై ఇంట్లో ఉన్నా గృహం బంధనంగా పరిగణింపబడదు.
Verse 20
नव्यवद्धृदये यज्ज्ञो ब्रह्मैतद्ब्रह्मवादिभि: । न मुह्यन्ति न शोचन्ति न हृष्यन्ति यतो गता: ॥ २० ॥
భక్తిసేవా కార్యాలలో నిత్యం నిమగ్నమైన భక్తులకు ప్రతి కార్యమూ హృదయంలో నూతనంగా అనిపిస్తుంది; ఎందుకంటే భక్తుని హృదయంలో ఉన్న సర్వజ్ఞ పరమాత్మ అన్నిటినీ నూతనంగా చేస్తాడు. బ్రహ్మవాదులు దీనినే బ్రహ్మస్థితి అంటారు; ఆ విముక్త స్థితిలో మోహం లేదు, శోకం లేదు, వ్యర్థ హర్షం లేదు.
Verse 21
मैत्रेय उवाच एवं ब्रुवाणं पुरुषार्थभाजनं जनार्दनं प्राञ्जलय: प्रचेतस: । तद्दर्शनध्वस्ततमोरजोमला गिरागृणन् गद्गदया सुहृत्तमम् ॥ २१ ॥
మైత్రేయుడు పలికెను—జనార్దన భగవంతుడు ఇలా పలికిన తరువాత, ప్రచేతసులు అంజలి ఘటించి పురుషార్థఫలప్రదాత అయిన పరమసుహృదుడైన ప్రభువును గద్గద స్వరంతో స్తుతించసాగారు. ప్రభువు సాక్షాత్ దర్శనంతో వారి తమోరజోమలాలు నశించాయి।
Verse 22
प्रचेतस ऊचुः । नमो नमः क्लेशविनाशनाय । निरूपितोदारगुणाह्वयाय । मनोवचोवेगपुरोजवाय । सर्वाक्षमार्गैरगताध्वने नमः ॥ २२ ॥
ప్రచేతసులు పలికిరి—హే ప్రభూ! సమస్త క్లేశాలను నశింపజేసేవాడా, నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. నీ ఉదార దివ్య గుణాలు, నీ పవిత్ర నామం సర్వమంగళకరం—ఇది స్థిరనిర్ణయం. నీవు మనస్సు, వాక్కు వేగానికన్నా ముందువాడవు; ఇంద్రియమార్గాలకు అగోచరుడవు. అందుకే నీకు పునఃపునః ప్రణామం।
Verse 23
शुद्धाय शान्ताय नम: स्वनिष्ठया मनस्यपार्थं विलसद्द्वयाय । नमो जगत्स्थानलयोदयेषु गृहीतमायागुणविग्रहाय ॥ २३ ॥
హే శుద్ధుడా, హే శాంతుడా, నీకు నమస్కారం. నీపై ఏకనిష్ఠగా మనస్సు స్థిరపడినవానికి భోగ్యమైన ద్వైతజగత్తు కూడా అర్థహీనంగా కనిపిస్తుంది. జగత్తు సృష్టి-స్థితి-లయార్థం నీవు బ్రహ్మా, విష్ణు, శివ రూపాలలో మాయాగుణ విగ్రహాన్ని ధరించుచున్నావు—నీకు నమస్కారం।
Verse 24
नमो विशुद्धसत्त्वाय हरये हरिमेधसे । वासुदेवाय कृष्णाय प्रभवे सर्वसात्वताम् ॥ २४ ॥
విశుద్ధసత్త్వరూపుడైన హరి, హరిమేధస ప్రభువుకు నమస్కారం. సర్వత్ర నివసించే వాసుదేవునికి, వసుదేవుని కుమారుడైన కృష్ణునికి, మరియు సమస్త సాత్వత భక్తుల ప్రభావాన్ని పెంపొందించే ప్రభవునికి మేము ప్రణామం అర్పిస్తున్నాము।
Verse 25
नम: कमलनाभाय नम: कमलमालिने । नम: कमलपादाय नमस्ते कमलेक्षण ॥ २५ ॥
కమలనాభుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం, కమలమాలాధారికి నమస్కారం. కమలపాదుడికి నమస్కారం, హే కమలాక్షా, నీకు నమస్కారం।
Verse 26
नम: कमलकिञ्जल्कपिशङ्गामलवाससे । सर्वभूतनिवासाय नमोऽयुङ्क्ष्महि साक्षिणे ॥ २६ ॥
ప్రభూ! మీ వస్త్రం కమలకేశరంలా పసుపు వర్ణం, కాని భౌతికం కాదు. మీరు ప్రతి హృదయంలో నివసించి సమస్త క్రియలకు సాక్షి; మేము మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరిస్తాము।
Verse 27
रूपं भगवता त्वेतदशेषक्लेशसङ्क्षयम् । आविष्कृतं न: क्लिष्टानां किमन्यदनुकम्पितम् ॥ २७ ॥
భగవానుడా! మీ ఈ రూపం సమస్త క్లేశాలను పూర్తిగా నశింపజేస్తుంది. మేము బాధపడే బద్ధజీవుల కోసం మీరు దీన్ని అవతరింపజేశారు—ఇది మీ అపార నిర్హేతుక కరుణకు సాక్ష్యం; భక్తులపై మీ అనుగ్రహం గురించి మరెంత చెప్పాలి!
Verse 28
एतावत्त्वं हि विभुभिर्भाव्यं दीनेषु वत्सलै: । यदनुस्मर्यते काले स्वबुद्ध्याभद्ररन्धन ॥ २८ ॥
ప్రభూ, అశుభనాశకుడా! దీనులపై వాత్సల్యమున్న మహానుభావులు ఇంతటినే భావిస్తారు—కాలకాలానికి మీ అర్చా-విగ్రహ విస్తారమువలన మిమ్మల్ని స్మరించగలుగుతాము. మమ్మల్ని మీ నిత్య దాసులుగా భావించండి।
Verse 29
येनोपशान्तिर्भूतानां क्षुल्लकानामपीहताम् । अन्तर्हितोऽन्तर्हृदये कस्मान्नो वेद नाशिष: ॥ २९ ॥
మేము అతి తుచ్ఛులమైనా, ప్రభువు సహజ కరుణతో భక్తుని స్మరించినప్పుడే నూతన భక్తుని కోరికలు శాంతించి నెరవేరుతాయి. ప్రభువు ప్రతి జీవి హృదయంలో అంతర్హితుడై ఉన్నాడు; మరి మా ఆశయాలను ఆయన ఎందుకు తెలియకపోవాలి?
Verse 30
असावेव वरोऽस्माकमीप्सितो जगत: पते । प्रसन्नो भगवान् येषामपवर्गगुरुर्गति: ॥ ३० ॥
జగత్పతీ! భక్తి-శాస్త్రానికి నిజమైన గురువు మీరు. మా కోరుకున్న వరం ఇదే—మీరు మాపై ప్రసన్నులవ్వాలి; ఎందుకంటే మీరు మోక్షానికి గురువూ, పరమ గమ్యమూ. మీ సంపూర్ణ సంతృప్తి తప్ప మాకు మరొకటి అవసరం లేదు।
Verse 31
वरं वृणीमहेऽथापि नाथ त्वत्परत: परात् । न ह्यन्तस्त्वद्विभूतीनां सोऽनन्त इति गीयसे ॥ ३१ ॥
హే నాథా! మేము నీ అనుగ్రహ వరమే కోరుతున్నాము; నీవు పరాత్పర పరముడవు. నీ విభూతులకు అంతం లేదు; అందుకే నీవు ‘అనంత’ుడవని కీర్తించబడుతావు.
Verse 32
पारिजातेऽञ्जसा लब्धे सारङ्गोऽन्यन्न सेवते । त्वदङ्घ्रिमूलमासाद्य साक्षात्किं किं वृणीमहि ॥ ३२ ॥
హే ప్రభూ! పారిజాత వృక్షం సులభంగా లభించినప్పుడు తేనెటీగ మరెక్కడికీ వెళ్లదు. అలాగే నీ కమలపాదమూలాన్ని ఆశ్రయించిన మేము ఇంకేమి వరం కోరగలం?
Verse 33
यावत्ते मायया स्पृष्टा भ्रमाम इह कर्मभि: । तावद्भवत्प्रसङ्गानां सङ्ग: स्यान्नो भवे भवे ॥ ३३ ॥
హే ప్రభూ! నీ మాయాస్పర్శ వల్ల కర్మబంధంతో ఈ లోకంలో మేము శరీరాల నుంచి శరీరాలకు, లోకాల నుంచి లోకాలకు తిరుగుతూ ఉండాల్సినంతకాలం, జన్మ జన్మలకు నీ లీలలను చర్చించే భక్తుల సాంగత్యం మాకు కలగాలని ప్రార్థిస్తున్నాము.
Verse 34
तुलयाम लवेनापि न स्वर्गं नापुनर्भवम् । भगवत्सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताशिष: ॥ ३४ ॥
శుద్ధ భక్తుని సాంగత్యం క్షణమాత్రమైనా స్వర్గలోక ప్రాప్తితో గానీ, బ్రహ్మజ్యోతిలో లయమై పునర్జన్మలేని మోక్షంతో గానీ పోల్చలేం. మరణధర్ములైన జీవులకు భక్తసంగమే పరమ వరం.
Verse 35
यत्रेड्यन्ते कथा मृष्टास्तृष्णाया: प्रशमो यत: । निर्वैरं यत्र भूतेषु नोद्वेगो यत्र कश्चन ॥ ३५ ॥
ఎక్కడ భగవంతుని నిర్మలమైన, స్తుత్యమైన కథలు కీర్తించబడతాయో అక్కడ తృష్ణ శమిస్తుంది. అక్కడ భూతజాతుల పట్ల వైరం ఉండదు; ఎవరికీ ఉద్వేగం, ఆందోళన లేదా భయం ఉండదు.
Verse 36
यत्र नारायण: साक्षाद्भगवान्न्यासिनां गति: । संस्तूयते सत्कथासु मुक्तसङ्गै: पुन: पुन: ॥ ३६ ॥
ముక్తసంగ భక్తులు సత్కథలలో పదేపదే భగవాన్ నారాయణుని నామ-గుణకీర్తన చేయు చోట సాక్షాత్తు నారాయణుడు సన్నిధానమై ఉంటాడు; ఆయనే సన్యాసుల పరమగతి।
Verse 37
तेषां विचरतां पद्भ्यां तीर्थानां पावनेच्छया । भीतस्य किं न रोचेत तावकानां समागम: ॥ ३७ ॥
ప్రభూ! మీ పార్షద భక్తులు తీర్థస్థలాలకూ పవిత్రత చేకూర్చాలనే ఆశతో లోకమంతా సంచరిస్తారు. సంసారభయంతో భీతుడైనవానికి మీ భక్తుల సంగమం ఆనందదాయకం కాదా?
Verse 38
वयं तु साक्षाद्भगवन् भवस्य प्रियस्य सख्यु: क्षणसङ्गमेन । सुदुश्चिकित्स्यस्य भवस्य मृत्यो- र्भिषक्तमं त्वाद्य गतिं गता: स्म ॥ ३८ ॥
హే భగవన్! మీకు అత్యంత ప్రియమైన సఖుడు శంభువు (శివుడు)తో క్షణమాత్ర సంగమం వల్ల మేము మిమ్మల్ని పొందగలిగాము. మీరు అసాధ్యమైన సంసారరోగానికి పరమ వైద్యుడు; మేము మీ పదపద్మాలను ఆశ్రయించాము।
Verse 39
यन्न: स्वधीतं गुरव: प्रसादिता विप्राश्च वृद्धाश्च सदानुवृत्त्या । आर्या नता: सुहृदो भ्रातरश्च सर्वाणि भूतान्यनसूययैव ॥ ३९ ॥ यन्न: सुतप्तं तप एतदीश निरन्धसां कालमदभ्रमप्सु । सर्वं तदेतत्पुरुषस्य भूम्नो वृणीमहे ते परितोषणाय ॥ ४० ॥
ప్రభూ! మేము వేదాధ్యయనం చేశాము, గురువులను ప్రసన్నం చేశాము, బ్రాహ్మణులు మరియు వృద్ధ మహాత్ములను సేవించాము; ఆర్యులు, మిత్రులు, సోదరులు మరియు సమస్త జీవుల పట్ల అసూయ లేకుండా ఉన్నాము. పురుషోత్తమా! ఇవన్నీ మీ పరితృప్తికే సమర్పిస్తున్నాము।
Verse 40
यन्न: स्वधीतं गुरव: प्रसादिता विप्राश्च वृद्धाश्च सदानुवृत्त्या । आर्या नता: सुहृदो भ्रातरश्च सर्वाणि भूतान्यनसूययैव ॥ ३९ ॥ यन्न: सुतप्तं तप एतदीश निरन्धसां कालमदभ्रमप्सु । सर्वं तदेतत्पुरुषस्य भूम्नो वृणीमहे ते परितोषणाय ॥ ४० ॥
హే ఈశా! మేము నీటిలో దీర్ఘకాలం నిరాహారంగా ఉండి కఠిన తపస్సు చేశాము, కాలమదం మరియు మోహం లేనివారమై. పురుషోత్తమా! ఇవన్నీ మీ పరితృప్తికే అర్పిస్తున్నాము; మాకు మరొక వరం అవసరం లేదు।
Verse 41
मनु: स्वयम्भूर्भगवान् भवश्च येऽन्ये तपोज्ञानविशुद्धसत्त्वा: । अदृष्टपारा अपि यन्महिम्न: स्तुवन्त्यथो त्वात्मसमं गृणीम: ॥ ४१ ॥
ప్రభూ! మనువు, స్వయంభూ బ్రహ్మ, భగవాన్ శివుడు మరియు తపస్సు‑జ్ఞానాలతో శుద్ధ సత్త్వంలో స్థితులైన మహా యోగులకూడా నీ మహిమా‑శక్తుల అంతాన్ని పూర్తిగా గ్రహించలేరు. అయినా వారు తమ సామర్థ్యానుసారం స్తుతిస్తారు; అలాగే మేము కూడా మా శక్తి మేరకు నీకు స్తోత్రం అర్పిస్తున్నాము।
Verse 42
नम: समाय शुद्धाय पुरुषाय पराय च । वासुदेवाय सत्त्वाय तुभ्यं भगवते नम: ॥ ४२ ॥
హే భగవాన్! నీవు సమదృష్టి గలవాడవు, సంపూర్ణ శుద్ధుడవు, పరమ పురుషుడవు. సర్వత్ర వ్యాపించి ఉన్నందున నీవు వాసుదేవుడని ప్రసిద్ధి; నీవు సత్త్వరూపుడవు, భౌతిక కలుషితానికి అతీతుడవు. నీకు మా సాష్టాంగ నమస్కారాలు।
Verse 43
मैत्रेय उवाच इति प्रचेतोभिरभिष्टुतो हरि: प्रीतस्तथेत्याह शरण्यवत्सल: । अनिच्छतां यानमतृप्तचक्षुषां ययौ स्वधामानपवर्गवीर्य: ॥ ४३ ॥
మైత్రేయుడు అన్నాడు: ఓ విదురా! ప్రచేతులు ఈ విధంగా స్తుతించగా శరణాగత రక్షకుడు, భక్తవత్సలుడు హరి ప్రసన్నుడై—“తథాస్తు, మీ ప్రార్థన నెరవేరుగాక” అని పలికాడు. అజేయ వీర్యుడైన భగవంతుడు అలా చెప్పి తన ధామానికి వెళ్లిపోయాడు. ప్రచేతుల చూపు ఇంకా తృప్తి చెందక, ఆయనతో విడిపోవాలని వారు కోరలేదు।
Verse 44
अथ निर्याय सलिलात्प्रचेतस उदन्वत: । वीक्ष्याकुप्यन्द्रुमैश्छन्नां गां गां रोद्धुमिवोच्छ्रितै: ॥ ४४ ॥
ఆ తరువాత ప్రచేతులు సముద్ర జలాల నుండి బయటికి వచ్చారు. వారు చూశారు—భూమిపై చెట్లు అత్యంత ఎత్తుగా పెరిగి, స్వర్గలోకానికి వెళ్లే మార్గాన్ని అడ్డుకోవాలన్నట్లు నిలిచాయి. సమస్త భూమి చెట్లతో కప్పబడింది; అది చూసి ప్రచేతులు కోపగించారు।
Verse 45
ततोऽग्निमारुतौ राजन्नमुञ्चन्मुखतो रुषा । महीं निर्वीरुधं कर्तुं संवर्तक इवात्यये ॥ ४५ ॥
ఓ రాజా! ప్రళయకాలంలో రుద్రుడు కోపంతో తన నోటినుండి అగ్ని మరియు గాలిని వెలువరించునట్లు, ప్రచేతులు కూడా కోపంతో తమ నోళ్లనుండి అగ్ని‑వాయువులను విడిచారు, భూమిని పూర్తిగా వృక్షలతలేని దానిగా చేయుటకు।
Verse 46
भस्मसात्क्रियमाणांस्तान् द्रुमान्वीक्ष्य पितामह: । आगत: शमयामास पुत्रान् बर्हिष्मतो नयै: ॥ ४६ ॥
భూమిమీద చెట్లు భస్మమవుతున్నట్లు చూసిన పితామహుడు బ్రహ్మ వెంటనే వచ్చి, బర్హిష్మాన్ రాజు కుమారులను తర్కయుక్త వచనాలతో శాంతింపజేశాడు।
Verse 47
तत्रावशिष्टा ये वृक्षा भीता दुहितरं तदा । उज्जह्रुस्ते प्रचेतोभ्य उपदिष्टा: स्वयम्भुवा ॥ ४७ ॥
అక్కడ మిగిలిన చెట్లు ప్రచేతసుల పట్ల భయంతో, స్వయంభూ బ్రహ్మ ఉపదేశం మేరకు, వెంటనే తమ కుమార్తెను వారికి సమర్పించాయి।
Verse 48
ते च ब्रह्मण आदेशान्मारिषामुपयेमिरे । यस्यां महदवज्ञानादजन्यजनयोनिज: ॥ ४८ ॥
బ్రహ్మ ఆజ్ఞ ప్రకారం ప్రచేతసులు మారిషాను భార్యగా స్వీకరించారు. ఆమె గర్భం నుంచే బ్రహ్మపుత్రుడు దక్షుడు జన్మించాడు; మహాదేవుడు శివుని అవమానించిన ఫలితంగా అతడు మారిషా గర్భంలో పుట్టి, రెండుసార్లు దేహాన్ని విడిచాడు।
Verse 49
चाक्षुषे त्वन्तरे प्राप्ते प्राक्सर्गे कालविद्रुते । य: ससर्ज प्रजा इष्टा: स दक्षो दैवचोदित: ॥ ४९ ॥
చాక్షుష మన్వంతరం వచ్చినప్పుడు, పూర్వసృష్టిలో కాలప్రవాహంతో దేహం నశించినా, అదే దక్షుడు దైవ ప్రేరణతో కోరిన ప్రజలను సృష్టించాడు।
Verse 50
यो जायमान: सर्वेषां तेजस्तेजस्विनां रुचा । स्वयोपादत्त दाक्ष्याच्च कर्मणां दक्षमब्रुवन् ॥ ५० ॥ तं प्रजासर्गरक्षायामनादिरभिषिच्य च । युयोज युयुजेऽन्यांश्च स वै सर्वप्रजापतीन् ॥ ५१ ॥
జన్మించిన వెంటనే దక్షుడు తన దేహకాంతి యొక్క అత్యుత్తమ తేజస్సుతో ఇతరుల తేజస్సును మసకబార్చాడు. కర్మలలో అత్యంత నిపుణుడైనందున అతనికి ‘దక్ష’ అనే పేరు వచ్చింది, అంటే ‘అతి నిపుణుడు’।
Verse 51
यो जायमान: सर्वेषां तेजस्तेजस्विनां रुचा । स्वयोपादत्त दाक्ष्याच्च कर्मणां दक्षमब्रुवन् ॥ ५० ॥ तं प्रजासर्गरक्षायामनादिरभिषिच्य च । युयोज युयुजेऽन्यांश्च स वै सर्वप्रजापतीन् ॥ ५१ ॥
జన్మించిన వెంటనే దక్షుడు తన దివ్య కాంతి-తేజస్సుతో అందరి తేజస్సును మించిపోయాడు. కర్మల నిర్వహణలో అత్యంత నిపుణుడైనందున అతనికి ‘దక్ష’ అనే పేరు వచ్చింది. అందుకే బ్రహ్మదేవుడు అతనిని ప్రజాసృష్టి మరియు రక్షణ కార్యంలో నియమించాడు; కాలక్రమేణ దక్షుడు ఇతర ప్రజాపతులను కూడా ఆ కార్యంలో నియోగించాడు।
Frequently Asked Questions
Their unity shows purified consciousness: no envy, one purpose, and cooperative devotional service. In Bhāgavata theology, such non-envious harmony is a sign of sattva refined by bhakti; it is especially pleasing to the Lord because it mirrors the spiritual world’s relational fabric, where devotion is expressed through loving cooperation rather than competition.
The Lord frames their enjoyment as non-obstructive because it is granted under His shelter and followed by the rise of unadulterated bhakti. The chapter explicitly states the bhakti principle: one who offers the results of action to Bhagavān is not bound even while living in family life. Thus, enjoyment does not become bondage when detached and dedicated to the Supreme.
It expresses mature bhakti: they value the means that continually awakens love of God—association and hari-kathā—above heaven, mystic success, or even impersonal liberation. The chapter asserts that even a moment with a pure devotee surpasses heavenly promotion and Brahman merging, because sādhu-saṅga directly plants and nourishes devotion.
Māriṣā is the daughter connected to Pramlocā and Kaṇḍu, cared for by the trees and nourished by the Moon’s nectar. Her marriage to the Pracetās fulfills the cosmic order to generate progeny while keeping their shared unity intact; it also becomes the instrument for Dakṣa’s rebirth, linking this chapter to the broader Dakṣa–Śiva narrative tensions in the Purāṇa.
Dakṣa’s rebirth is attributed to disobedience and disrespect toward Śiva (Mahādeva), showing that even powerful administrators are accountable to dharma and Vaiṣṇava principles. The narrative uses Dakṣa to illustrate how pride in ritual power can lead to downfall, and how cosmic administration (visarga/prajā-sarga) must remain aligned with devotion and respect for the Lord’s devotees.