Adhyaya 3

Verse 1

मैत्रेय उवाच सदा विद्विषतोरेवं कालो वै ध्रियमाणयो: । जामातु: श्वशुरस्यापि सुमहानतिचक्रमे ॥ १ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—ఈ విధంగా అల్లుడు మరియు మామగారు, అంటే శివుడు మరియు దక్షుడు, మధ్య ఉన్న వైరం చాలా దీర్ఘకాలం కొనసాగింది.

Verse 2

यदाभिषिक्तो दक्षस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना । प्रजापतीनां सर्वेषामाधिपत्ये स्मयोऽभवत् ॥ २ ॥

పరమేష్ఠి బ్రహ్మ దక్షుణ్ని సమస్త ప్రజాపతుల అధిపతిగా అభిషేకించినప్పుడు దక్షుడు అత్యంత అహంకారంతో ఉబ్బిపోయాడు.

Verse 3

इष्ट्वा स वाजपेयेन ब्रह्मिष्ठानभिभूय च । बृहस्पतिसवं नाम समारेभे क्रतूत्तमम् ॥ ३ ॥

దక్షుడు వాజపేయ యజ్ఞాన్ని నిర్వహించి బ్రహ్మదేవుని ఆశ్రయంతో అతిగా ధైర్యమొందాడు. అనంతరం ‘బృహస్పతి-సవ’ అనే ఉత్తమ మహాయజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు.

Verse 4

तस्मिन्ब्रह्मर्षय: सर्वे देवर्षिपितृदेवता: । आसन् कृतस्वस्त्ययनास्तत्पत्‍न्यश्च सभर्तृका: ॥ ४ ॥

యజ్ఞం జరుగుతున్నప్పుడు సమస్త బ్రహ్మర్షులు, దేవర్షులు, పితృదేవతలు మరియు ఇతర దేవతలు అక్కడ ఉన్నారు. వారు మంగళ స్వస్త్యయనాలు చేసి, వారి భార్యలు కూడా భర్తలతో కలిసి అలంకారాలతో హాజరయ్యారు.

Verse 5

तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥

ఆకాశంలో విహరించే దేవగణుల మాటలు విని దాక్షాయణి సతీదేవి తన తండ్రి నిర్వహిస్తున్న మహా పితృయజ్ఞోత్సవాన్ని తెలిసికొంది. అన్ని దిక్కుల నుంచీ ఉపదేవుల సుందర భార్యలు విమానాలలో, ప్రియులతో కలిసి, శ్రేష్ఠ వస్త్రాలు ధరించి హారాలు–కర్ణాభరణాలతో అలంకరించుకొని తన నివాస సమీపంగా యజ్ఞానికి వెళ్తుండటం చూసి, సతీ ఆతురతతో భూతపతి అయిన తన భర్త దేవ శంకరునితో వ్యాకులంగా పలికింది.

Verse 6

तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥

ఆకాశంలో విహరించే దేవగణుల మాటలు విని దాక్షాయణి సతీదేవి తన తండ్రి నిర్వహిస్తున్న మహా పితృయజ్ఞోత్సవాన్ని తెలిసికొంది. అన్ని దిక్కుల నుంచీ ఉపదేవుల సుందర భార్యలు విమానాలలో, ప్రియులతో కలిసి, శ్రేష్ఠ వస్త్రాలు ధరించి హారాలు–కర్ణాభరణాలతో అలంకరించుకొని తన నివాస సమీపంగా యజ్ఞానికి వెళ్తుండటం చూసి, సతీ ఆతురతతో భూతపతి అయిన తన భర్త దేవ శంకరునితో వ్యాకులంగా పలికింది.

Verse 7

तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् । सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ॥ ५ ॥ व्रजन्ती: सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रिय: । विमानयाना: सप्रेष्ठा निष्ककण्ठी: सुवासस: ॥ ६ ॥ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डला: । पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ॥ ७ ॥

ఆకాశంలో విహరించే దేవగణుల మాటలు విని దాక్షాయణి సతీదేవి తన తండ్రి నిర్వహిస్తున్న మహా పితృయజ్ఞోత్సవాన్ని తెలిసికొంది. అన్ని దిక్కుల నుంచీ ఉపదేవుల సుందర భార్యలు విమానాలలో, ప్రియులతో కలిసి, శ్రేష్ఠ వస్త్రాలు ధరించి హారాలు–కర్ణాభరణాలతో అలంకరించుకొని తన నివాస సమీపంగా యజ్ఞానికి వెళ్తుండటం చూసి, సతీ ఆతురతతో భూతపతి అయిన తన భర్త దేవ శంకరునితో వ్యాకులంగా పలికింది.

Verse 8

सत्युवाच प्रजापतेस्ते श्वशुरस्य साम्प्रतं निर्यापितो यज्ञमहोत्सव: किल । वयं च तत्राभिसराम वाम ते यद्यर्थितामी विबुधा व्रजन्ति हि ॥ ८ ॥

సతి పలికింది—ప్రియ శివా, మీ మామ ప్రజాపతి ఇప్పుడు మహా యజ్ఞమహోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తున్నాడు. ఆయన ఆహ్వానంతో దేవతలందరూ అక్కడికి వెళ్తున్నారు. మీకు ఇష్టం ఉంటే మనమూ అక్కడికి వెళ్లుదాం.

Verse 9

तस्मिन्भगिन्यो मम भर्तृभि: स्वकै- र्ध्रुवं गमिष्यन्ति सुहृद्दिद‍ृक्षव: । अहं च तस्मिन्भवताभिकामये सहोपनीतं परिबर्हमर्हितुम् ॥ ९ ॥

ఆ యజ్ఞానికి నా అక్కచెల్లెళ్లు తమ తమ భర్తలతో తప్పక వెళ్లి ఉంటారు; బంధువులను చూడాలనే కోరికతో. నేనూ తండ్రి ఇచ్చిన ఆభరణాలతో అలంకరించుకొని మీతో కలిసి అక్కడికి వెళ్లి ఆ సభలో పాల్గొనాలని కోరుతున్నాను.

Verse 10

तत्र स्वसृर्मे ननु भर्तृसम्मिता मातृष्वसृ: क्लिन्नधियं च मातरम् । द्रक्ष्ये चिरोत्कण्ठमना महर्षिभि- रुन्नीयमानं च मृडाध्वरध्वजम् ॥ १० ॥

అక్కడ నా అక్కచెల్లెళ్లు, మా అమ్మ చెల్లెళ్లు వారి భర్తలతో సహా, స్నేహమయమైన తల్లీ ఉంటారు—వారిని చాలా కాలంగా చూడాలని నేను తహతహలాడుతున్నాను. మహర్షులు నిర్వహిస్తున్న యజ్ఞాన్ని, ఎగిరే ధ్వజపతాకల శోభను కూడా నేను చూడగలను. అందుకే, ప్రియ భర్తా, అక్కడికి వెళ్లాలని నాకు ఎంతో ఆత్రుత.

Verse 11

त्वय्येतदाश्चर्यमजात्ममायया विनिर्मितं भाति गुणत्रयात्मकम् । तथाप्यहं योषिदतत्त्वविच्च ते दीना दिद‍ृक्षे भव मे भवक्षितिम् ॥ ११ ॥

ఈ ప్రదర్శిత జగత్తు అజుడైన పరమేశ్వరుని మాయచే త్రిగుణాత్మకంగా అద్భుతంగా నిర్మితమైంది—ఈ సత్యం మీకు పూర్తిగా తెలుసు. అయినా నేను తత్త్వజ్ఞానంలో అల్పమైన దుర్బల స్త్రీని. అందుకే నా జన్మస్థలాన్ని మరోసారి చూడాలని కోరుతున్నాను; దయచేసి నాకు అనుమతి ఇవ్వండి.

Verse 12

पश्य प्रयान्तीरभवान्ययोषितो ऽप्यलड़्क़ृता: कान्तसखा वरूथश: । यासां व्रजद्‌भि: शितिकण्ठ मण्डितं नभो विमानै: कलहंसपाण्डुभि: ॥ १२ ॥

హే అజా, హే నీలకంఠా! చూడండి—నా బంధువులే కాదు, ఇతర స్త్రీలు కూడా చక్కని వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించుకొని తమ భర్తలు, స్నేహితులతో గుంపులుగా అక్కడికి వెళ్తున్నారు. హంసల వలె తెల్లని విమానాలు ఆకాశమంతా అందంగా అలంకరించాయి.

Verse 13

कथं सुताया: पितृगेहकौतुकं निशम्य देह: सुरवर्य नेङ्गते । अनाहुता अप्यभियन्ति सौहृदं भर्तुर्गुरोर्देहकृतश्च केतनम् ॥ १३ ॥

హే దేవశ్రేష్ఠా! తండ్రి ఇంట్లో ఉత్సవం జరుగుతోందని విని కుమార్తె దేహం ఎలా కదలకుండా ఉంటుంది? పిలుపు లేకపోయినా స్నేహితుడు, భర్త, గురువు లేదా తండ్రి ఇంటికి వెళ్లడంలో దోషం లేదు.

Verse 14

तन्मे प्रसीदेदममर्त्य वाञ्छितं कर्तुं भवान्कारुणिको बतार्हति । त्वयात्मनोऽर्धेऽहमदभ्रचक्षुषा निरूपिता मानुगृहाण याचित: ॥ १४ ॥

హే అమర శివా! నాపై ప్రసన్నుడై నా కోరికను నెరవేర్చుము. మీరు నన్ను మీ దేహార్ధంగా స్వీకరించారు; కనుక కరుణచేసి నా ప్రార్థనను అంగీకరించండి.

Verse 15

ऋषिरुवाच एवं गिरित्र: प्रिययाभिभाषित: प्रत्यभ्यधत्त प्रहसन् सुहृत्प्रिय: । संस्मारितो मर्मभिद: कुवागिषून् यानाह को विश्वसृजां समक्षत: ॥ १५ ॥

ఋషి మైత్రేయుడు అన్నాడు: ప్రియ భార్య ఇలా పలికినప్పుడు కైలాసాధిపతి శివుడు చిరునవ్వుతో సమాధానం ఇచ్చాడు; అయితే దక్షుడు లోకపాలుల సమక్షంలో పలికిన కపటమైన, హృదయాన్ని చీల్చే మాటలు ఆయనకు గుర్తొచ్చాయి.

Verse 16

श्रीभगवानुवाच त्वयोदितं शोभनमेव शोभने अनाहुता अप्यभियन्ति बन्धुषु । ते यद्यनुत्पादितदोषद‍ृष्टयो बलीयसानात्म्यमदेन मन्युना ॥ १६ ॥

భగవాన్ శివుడు అన్నాడు: ఓ సుందరీ! పిలుపు లేకపోయినా బంధువుల వద్దకు వెళ్లవచ్చని నీవు చెప్పింది సత్యమే; కానీ వారు దేహాభిమానంతో దోషం వెతకకుండా, కోపంతో బలంగా రగిలిపోకుండా ఉండినప్పుడే.

Verse 17

विद्यातपोवित्तवपुर्वय:कुलै: सतां गुणै: षड्‌भिरसत्तमेतरै: । स्मृतौ हतायां भृतमानदुर्दृश: स्तब्धा न पश्यन्ति हि धाम भूयसाम् ॥ १७ ॥

విద్య, తపస్సు, ధనం, సౌందర్యం, యౌవనం, వంశం—ఈ ఆరు గుణాలు మహోన్నతులకే అలంకారాలు; కానీ వీటిపై గర్వించే వాడు అంధుడై, స్మృతి నశించి, మహాత్ముల మహిమను గ్రహించలేడు.

Verse 18

नैताद‍ृशानां स्वजनव्यपेक्षया गृहान्प्रतीयादनवस्थितात्मनाम् । येऽभ्यागतान् वक्रधियाभिचक्षते आरोपितभ्रूभिरमर्षणाक्षिभि: ॥ १८ ॥

మనస్సు స్థిరంగా లేని అటువంటి వారి ఇంటికి, వారు స్వజనులైనా సరే, వెళ్లకూడదు; అతిథిని వక్రబుద్ధితో చూసి, భ్రూవులను ఎత్తి, కోపదృష్టితో తిలకించే వారివద్దకు కాదు।

Verse 19

तथारिभिर्न व्यथते शिलीमुखै: शेतेऽर्दिताङ्गो हृदयेन दूयता । स्वानां यथा वक्रधियां दुरुक्तिभि- र्दिवानिशं तप्यति मर्मताडित: ॥ १९ ॥

శత్రువుల బాణాలతో గాయపడినప్పటికీ మనిషి అంతగా బాధపడడు; కానీ స్వజనుల వక్రబుద్ధి నుండి వచ్చిన కఠిన వాక్యాలు మర్మాన్ని తాకి పగలు-రాత్రి హృదయాన్ని దహింపజేస్తాయి।

Verse 20

व्यक्तं त्वमुत्कृष्टगते: प्रजापते: प्रियात्मजानामसि सुभ्रु मे मता । तथापि मानं न पितु: प्रपत्स्यसे मदाश्रयात्क: परितप्यते यत: ॥ २० ॥

ఓ శుభ్రవర్ణా ప్రియమా, దక్షప్రజాపతి కుమార్తెలలో నీవు అత్యంత ప్రియమని స్పష్టమే; అయినా నా ఆశ్రయంలో ఉన్నందున తండ్రి ఇంట గౌరవం పొందవు, బదులుగా నాతో సంబంధం వల్లనే విచారపడతావు।

Verse 21

पापच्यमानेन हृदातुरेन्द्रिय: समृद्धिभि: पूरुषबुद्धिसाक्षिणाम् । अकल्प एषामधिरोढुमञ्जसा परं पदं द्वेष्टि यथासुरा हरिम् ॥ २१ ॥

అహంకారంతో నడిచే వాడి హృదయం ఎల్లప్పుడూ మండుతుంది, ఇంద్రియాలు కూడా వ్యాకులమవుతాయి; ఆత్మసాక్షాత్కారుల వైభవాన్ని అతడు సహించలేడు. ఆ స్థాయికి ఎక్కలేక, అసురులు హరిని ద్వేషించినట్లు అతడూ వారిని ద్వేషిస్తాడు।

Verse 22

प्रत्युद्गमप्रश्रयणाभिवादनं विधीयते साधु मिथ: सुमध्यमे । प्राज्ञै: परस्मै पुरुषाय चेतसा गुहाशयायैव न देहमानिने ॥ २२ ॥

ఓ సుమధ్యమా, మిత్రులు మరియు బంధువులు పరస్పరం లేచి స్వాగతం, వినయం, నమస్కారం చేయడం శుభమే. కానీ పరమాత్మస్థితిలో ఉన్న ప్రాజ్ఞులు, దేహాభిమానిని కాదు; దేహంలో అంతర్యామిగా గుహలో నివసించే పరమపురుష పరమాత్మకే మనసుతో ఆ గౌరవాన్ని అర్పిస్తారు।

Verse 23

सत्त्वं विशुद्धं वसुदेवशब्दितं यदीयते तत्र पुमानपावृत: । सत्त्वे च तस्मिन्भगवान्वासुदेवो ह्यधोक्षजो मे नमसा विधीयते ॥ २३ ॥

‘వాసుదేవ’ అని పిలవబడే విశుద్ధ సత్త్వంలో పురుషుడు ఆవరణలేకుండా ప్రకాశిస్తాడు. ఆ శుద్ధ చైతన్యంలో అధోక్షజుడైన భగవాన్ వాసుదేవునికి నేను నిత్యం నమస్కారం అర్పిస్తాను.

Verse 24

तत्ते निरीक्ष्यो न पितापि देहकृद् दक्षो मम द्विट्‌तदनुव्रताश्च ये । यो विश्वसृग्यज्ञगतं वरोरु मा- मनागसं दुर्वचसाकरोत्तिर: ॥ २४ ॥

కాబట్టి నీ తండ్రి అయినా—దేహాన్ని ఇచ్చిన దక్షుడినైనా—నీవు చూడకూడదు; ఎందుకంటే అతడూ అతని అనుచరులూ నాపై ద్వేషం కలవారు. ఓ సుందరాంగి, అసూయవల్ల అతడు విశ్వసృజ యజ్ఞసభలో నిరపరాధినైన నన్ను కఠిన వాక్యాలతో అవమానించాడు.

Verse 25

यदि व्रजिष्यस्यतिहाय मद्वचो भद्रं भवत्या न ततो भविष्यति । सम्भावितस्य स्वजनात्पराभवो यदा स सद्यो मरणाय कल्पते ॥ २५ ॥

నా మాటను లెక్కచేయకుండా నీవు వెళ్లాలని నిర్ణయిస్తే, నీకు శుభం కలగదు. నీవు అత్యంత గౌరవనీయురాలు; స్వజనుల చేత అవమానం కలిగితే, అది వెంటనే మరణంతో సమానమవుతుంది.