Adhyaya 26

Verse 1

नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥

నారదుడు చెప్పెను—ఓ రాజా, ఒకసారి మహాధనుర్ధరుడైన పురంజన రాజు స్వర్ణ కవచం ధరించి, అక్షయ బాణాల తూణీరు కలిగి, బంగారు అలంకారాలతో సజ్జమైన రథాన్ని అధిరోహించాడు. ఆ రథం ఐదు వేగవంతమైన గుర్రాలతో నడిచేది; రెండు చక్రాలు, ఒక అక్షం; మూడు ధ్వజాలు, ఒక లగ్గాం, ఒక సారథి, ఒక ఆసనం, జూకు రెండు దండాలు, ఐదు ఆయుధాలు, ఏడు కవచాలు; ఐదు విధాల గతి, ముందర ఐదు అడ్డంకులు. పదకొండు సేనానాయకులతో కలిసి అతడు ‘పంచప్రస్థ’ అనే అరణ్యానికి వెళ్లాడు.

Verse 2

नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥

నారదుడు పలికెను—ఓ రాజా, ఒకసారి మహాధనుర్ధరుడైన పురంజన రాజు స్వర్ణకవచమును, అక్షయ బాణతూణీరమును ధరించి, పదకొండు సేనానాయకులతో కలిసి, ఐదు వేగవంతమైన అశ్వాలు లాగు స్వర్ణసజ్జిత రథమును అధిరోహించి ‘పంచప్రస్థ’ అనే వనమునకు వెళ్లెను. ఆ రథమునకు రెండు చక్రాలు, ఒక అక్షము, మూడు ధ్వజాలు, ఒక లగ్గము, ఒక సారథి, ఒక ఆసనం, జూవకు రెండు దండాలు, ఐదు ఆయుధాలు, ఏడు కవచావరణాలు, ఐదు విధాల గతి మరియు ఐదు అడ్డంకులు ఉండెను.

Verse 3

नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥

నారదుడు పలికెను—ఓ నృపా, పురంజన రాజు ఐదు వేగవంతమైన అశ్వాలు లాగు స్వర్ణసజ్జిత రథమును అధిరోహించాడు. స్వర్ణకవచమును, అక్షయ బాణతూణీరమును ధరించి, పదకొండు సేనానాయకులతో కలిసి ‘పంచప్రస్థ’ వనమునకు బయలుదేరెను; ఆ రథమునకు రెండు చక్రాలు, ఒక అక్షము, మూడు ధ్వజాలు, ఒక లగ్గము మొదలైనవి యథావిధిగా ఉండెను.

Verse 4

चचार मृगयां तत्र द‍ृप्त आत्तेषुकार्मुक: । विहाय जायामतदर्हां मृगव्यसनलालस: ॥ ४ ॥

అక్కడ అతడు గర్వంతో ధనుస్సు-బాణములను ఎత్తుకొని వేటకు తిరిగెను. మృగయా వ్యసనానికి లాలసతో, విడిచిపెట్టుటకు తగని తన రాణిని కూడా పట్టించుకోకుండా వనమునకు వెళ్లెను.

Verse 5

आसुरीं वृत्तिमाश्रित्य घोरात्मा निरनुग्रह: । न्यहनन्निशितैर्बाणैर्वनेषु वनगोचरान् ॥ ५ ॥

ఆ సమయంలో అతడు ఆసురీ ప్రవృత్తుల ప్రభావంతో ఘోరహృదయుడై కరుణలేనివాడయ్యెను. వనములో సంచరించే నిరపరాధ జంతువులను అతడు పదునైన బాణాలతో కొట్టి అనేకమందిని చంపెను.

Verse 6

तीर्थेषु प्रतिद‍ृष्टेषु राजा मेध्यान् पशून् वने । यावदर्थमलं लुब्धो हन्यादिति नियम्यते ॥ ६ ॥

శాస్త్ర నియమమేమనగా—రాజు మాంసభక్షణమునకు అతిగా ఆకర్షితుడైతే, యజ్ఞవిధి ప్రకారం తీర్థదర్శనము చేసి వనమునకు వెళ్లి అవసరమున్నంత మాత్రాన ‘మేధ్య’ (యజ్ఞయోగ్య) జంతువులను మాత్రమే వధించవచ్చు; అనవసరంగా లేదా నియమరహితంగా జంతుహత్య అనుమతించబడదు. రజో-తమోగుణ ప్రభావిత మూర్ఖుల అతివ్యయాన్ని ఆపుటకే వేదాలు జంతువధాన్ని నియంత్రించాయి.

Verse 7

य एवं कर्म नियतं विद्वान् कुर्वीत मानव: । कर्मणा तेन राजेन्द्र ज्ञानेन न स लिप्यते ॥ ७ ॥

నారద ముని రాజు ప్రాచీనబర్హిషత్తుతో ఇలా అన్నారు: ఓ రాజా, వేద శాస్త్రాల ఆదేశానుసారం కర్మలు చేసే విద్వాంసుడు కర్మ బంధాలలో చిక్కుకోడు.

Verse 8

अन्यथा कर्म कुर्वाणो मानारूढो निबध्यते । गुणप्रवाहपतितो नष्टप्रज्ञो व्रजत्यध: ॥ ८ ॥

లేకపోతే, అహంకారంతో ఇష్టానుసారం ప్రవర్తించే వ్యక్తి బంధింపబడతాడు. ప్రకృతి గుణాల ప్రవాహంలో పడి, బుద్ధిని కోల్పోయి అతడు అధోగతి పాలవుతాడు.

Verse 9

तत्र निर्भिन्नगात्राणां चित्रवाजै: शिलीमुखै: । विप्लवोऽभूद्दु:खितानां दु:सह: करुणात्मनाम् ॥ ९ ॥

రాజా పురంజనుడు ఈ విధంగా వేటాడుతుండగా, పదునైన బాణాల దెబ్బకు అనేక జంతువులు తీవ్ర వేదనతో ప్రాణాలు కోల్పోయాయి. దయగల హృదయం ఉన్నవారు ఈ ఘోరమైన దృశ్యాన్ని చూసి తట్టుకోలేకపోయారు.

Verse 10

शशान् वराहान् महिषान् गवयान् रुरुशल्यकान् । मेध्यानन्यांश्च विविधान् विनिघ्नन् श्रममध्यगात् ॥ १० ॥

ఈ విధంగా రాజా పురంజనుడు కుందేళ్ళు, పందులు, గేదెలు, అడవి దున్నలు, ముళ్ళపందులు మరియు ఇతర వేట జంతువులను చంపాడు. చంపి చంపి రాజు బాగా అలసిపోయాడు.

Verse 11

तत: क्षुत्तृट्परिश्रान्तो निवृत्तो गृहमेयिवान् । कृतस्‍नानोचिताहार: संविवेश गतक्लम: ॥ ११ ॥

ఆ తరువాత, ఆకలి దప్పులతో బాగా అలసిపోయిన రాజు తన రాజభవనానికి తిరిగి వచ్చాడు. తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, స్నానం చేసి తగిన భోజనం చేశాడు. అప్పుడు విశ్రాంతి తీసుకుని అలసటను పోగొట్టుకున్నాడు.

Verse 12

आत्मानमर्हयां चक्रे धूपालेपस्रगादिभि: । साध्वलङ्कृतसर्वाङ्गो महिष्यामादधे मन: ॥ १२ ॥

ఆపై పురంజన రాజు ధూపము, చందనలేపనం, పుష్పమాలలు మొదలైనవాటితో తన దేహాన్ని శోభాయమానంగా అలంకరించుకున్నాడు. ఇలా సంతోషంగా తేజస్సుతో రాణిని వెదకసాగాడు.

Verse 13

तृप्तो हृष्ट: सुद‍ृप्तश्च कन्दर्पाकृष्टमानस: । न व्यचष्ट वरारोहां गृहिणीं गृहमेधिनीम् ॥ १३ ॥

భోజనం చేసి తృప్తి పొందిన పురంజన రాజు హర్షంతో పాటు కొంత గర్వంతో నిండిపోయాడు. ఉన్నత చైతన్యానికి ఎదగకుండా, మన్మథాకర్షణకు లోనై గృహజీవితంలో తృప్తినిచ్చే తన భార్యను వెదకసాగాడు.

Verse 14

अन्त:पुरस्त्रियोऽपृच्छद्विमना इव वेदिषत् । अपि व: कुशलं रामा: सेश्वरीणां यथा पुरा ॥ १४ ॥

ఆ సమయంలో పురంజన రాజు కొంత ఆందోళనతో అంతఃపుర స్త్రీలను అడిగాడు—“ఓ సుందరీమణులారా, మీరు మరియు మీ స్వామిని (రాణి) మునుపటిలాగే క్షేమంగా ఉన్నారా?”

Verse 15

न तथैतर्हि रोचन्ते गृहेषु गृहसम्पद: । यदि न स्याद्गृहे माता पत्नी वा पतिदेवता । व्यङ्गे रथ इव प्राज्ञ: को नामासीत दीनवत् ॥ १५ ॥

పురంజన రాజు అన్నాడు—ఇప్పుడు ఇంటి సంపదసామగ్రి నాకు మునుపటిలా రుచించటం లేదు. ఇంట్లో తల్లి గానీ, భర్తను దేవుడిగా భావించే భార్య గానీ లేకపోతే, ఆ ఇల్లు చక్రాలు లేని రథంలాంటిది; అలాంటి పనికిరాని రథంలో ఏ మూర్ఖుడు కూర్చుంటాడు?

Verse 16

क्‍व वर्तते सा ललना मज्जन्तं व्यसनार्णवे । या मामुद्धरते प्रज्ञां दीपयन्ती पदे पदे ॥ १६ ॥

ఆ సుందరి ఎక్కడ ఉంది? ప్రమాదాల సముద్రంలో మునిగిపోతున్న నన్ను ఆమె ఎప్పుడూ పైకి తీసుకొస్తుంది. ప్రతి అడుగులో నా బుద్ధిని వెలిగించి నన్ను రక్షిస్తుంది—దయచేసి ఆమె ఎక్కడ ఉందో చెప్పండి.

Verse 17

रामा ऊचु: नरनाथ न जानीमस्त्वत्प्रिया यद्वय‍वस्यति । भूतले निरवस्तारे शयानां पश्य शत्रुहन् ॥ १७ ॥

స్త్రీలు పలికిరి—హే నరనాథా! మీ ప్రియ రాణి ఎందుకు ఇలాంటి స్థితిని స్వీకరించిందో మాకు తెలియదు. హే శత్రుహన్! చూడండి, ఆమె పరుపు లేక నేలపై పడుకొని ఉంది; ఆమె ప్రవర్తన మాకు అర్థం కావడం లేదు।

Verse 18

नारद उवाच पुरञ्जन: स्वमहिषीं निरीक्ष्यावधुतां भुवि । तत्सङ्गोन्मथितज्ञानो वैक्लव्यं परमं ययौ ॥ १८ ॥

నారదుడు పలికెను—హే రాజా ప్రాచీనబర్హి! పురంజనుడు తన రాణిని నేలపై అవధూతురాలివలె పడి ఉన్నట్లు చూసిన వెంటనే, ఆమె సంగమముచేత అతని జ్ఞానం కలతపడి, అతడు పరమ వ్యాకులతకు లోనయ్యాడు।

Verse 19

सान्‍त्वयन् श्लक्ष्णया वाचा हृदयेन विदूयता । प्रेयस्या: स्‍नेहसंरम्भलिङ्गमात्मनि नाभ्यगात् ॥ १९ ॥

రాజు హృదయం దుఃఖంతో కరిగిపోతున్నా, అతడు ఎంతో మృదువైన మాటలతో తన ప్రియ భార్యను సాంత్వన పరచసాగాడు. పశ్చాత్తాపంతో నిండినప్పటికీ, ప్రేయసి హృదయంలో ప్రేమజన్య కోప సూచన ఏదీ అతనికి కనబడలేదు।

Verse 20

अनुनिन्येऽथ शनकैर्वीरोऽनुनयकोविद: । पस्पर्श पादयुगलमाह चोत्सङ्गलालिताम् ॥ २० ॥

అప్పుడు ఆ వీరుడు, అనునయకోవిదుడు అయిన రాజు, నెమ్మదిగా రాణిని ప్రసన్నం చేయసాగాడు. మొదట ఆమె పాదయుగలాన్ని తాకి, తరువాత ఆమెను ఒడిలో కూర్చోబెట్టి స్నేహంగా ఆలింగనం చేసి ఇలా పలికాడు।

Verse 21

पुरञ्जन उवाच नूनं त्वकृतपुण्यास्ते भृत्या येष्वीश्वरा: शुभे । कृताग:स्वात्मसात्कृत्वा शिक्षादण्डं न युञ्जते ॥ २१ ॥

పురంజనుడు పలికెను—హే శుభే, సుందరీ! యజమాని సేవకుణ్ని తనవాడిగా స్వీకరించి కూడా, అతని అపరాధాలకు శిక్షాదండం విధించకపోతే, ఆ యజమాని వద్ద ఉన్న సేవకులు నిశ్చయంగా అకృతపుణ్యులు, అంటే దురదృష్టులు.

Verse 22

परमोऽनुग्रहो दण्डो भृत्येषु प्रभुणार्पित: । बालो न वेद तत्तन्वि बन्धुकृत्यममर्षण: ॥ २२ ॥

ఓ సన్నని యువతి, యజమాని సేవకుని శిక్షిస్తే దానిని మహా కృపగా స్వీకరించాలి. కోపపడేవాడు మూర్ఖుడు; మిత్రుని కర్తవ్యమే సరిదిద్దడం.

Verse 23

सा त्वं मुखं सुदति सुभ्र्‌वनुरागभार व्रीडाविलम्बविलसद्धसितावलोकम् । नीलालकालिभिरुपस्कृतमुन्नसं न: स्वानां प्रदर्शय मनस्विनि वल्गुवाक्यम् ॥ २३ ॥

ఓ సుందరదంతాల సుభ్రూ, అనురాగభారం–లజ్జతో ఆలస్యం చేసిన నీ చిరునవ్వు చూపుతో కూడిన ముఖాన్ని, నీలకేశాలతో అలంకరించిన ఎత్తైన ముక్కును, మధుర వాక్యాలతో నాకు చూపు; కోపం విడిచి నాపై కరుణ చూపు.

Verse 24

तस्मिन्दधे दममहं तव वीरपत्नि योऽन्यत्र भूसुरकुलात्कृतकिल्बिषस्तम् । पश्ये न वीतभयमुन्मुदितं त्रिलोक्या- मन्यत्र वै मुररिपोरितरत्र दासात् ॥ २४ ॥

ఓ వీరుని భార్యా, ఎవరు నిన్ను అపరాధం చేసారో చెప్పు. బ్రాహ్మణ వంశానికి చెందని దోషిని నేను శిక్షించడానికి సిద్ధం. కానీ మురరిపు శ్రీకృష్ణుని దాసుని విషయంలో మూడు లోకాలలో ఎక్కడైనా నేను ఎవరినీ క్షమించను.

Verse 25

वक्त्रं न ते वितिलकं मलिनं विहर्षं संरम्भभीममविमृष्टमपेतरागम् । पश्ये स्तनावपि शुचोपहतौ सुजातौ बिम्बाधरं विगतकुङ्कुमपङ्करागम् ॥ २५ ॥

ప్రియే, ఈ దాకా నీ ముఖాన్ని తిలకం లేకుండా నేను చూడలేదు; అలాగే మలినంగా, విషాదంగా, కోపంతో భయంకరంగా, అలంకారం లేకుండా, ప్రేమరహితంగా కూడా చూడలేదు. నీ కన్నీళ్లతో తడిసిన సుందర స్తనాలను, బింబఫలంలా ఎర్రని పెదవులు కుంకుమ వర్ణం లేకుండా కూడా నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు.

Verse 26

तन्मे प्रसीद सुहृद: कृतकिल्बिषस्य स्वैरं गतस्य मृगयां व्यसनातुरस्य । का देवरं वशगतं कुसुमास्त्रवेग विस्रस्तपौंस्‍नमुशती न भजेत कृत्ये ॥ २६ ॥

ఓ రాణీ, పాపకామనల వల్ల నిన్ను అడగకుండా నేను వేటకు అడవికి వెళ్లాను; అందుచేత నిన్ను అపరాధం చేశాను. అయినా నన్ను నీ అత్యంత సన్నిహిత సేవకుడిగా భావించి ప్రసన్నమవు. నిజంగా నేను దుఃఖితుడను, కానీ మన్మథుని పుష్పబాణం గుచ్చి కామాతురుడనయ్యాను; వశమైన కామాకుల భర్తతో సంగమాన్ని ఏ సుందరి తిరస్కరిస్తుంది?