Adhyaya 25

Verse 1

मैत्रेय उवाच इति सन्दिश्य भगवान् बार्हिषदैरभिपूजित: । पश्यतां राजपुत्राणां तत्रैवान्तर्दधे हर: ॥ १ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—ఈ విధంగా ఉపదేశించి భగవాన్ హరుడు (శివుడు) బర్హిషద్ రాజు కుమారులచే భక్తి గౌరవాలతో పూజింపబడ్డాడు. రాజకుమారులు చూస్తుండగానే ఆయన అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు।

Verse 2

रुद्रगीतं भगवत: स्तोत्रं सर्वे प्रचेतस: । जपन्तस्ते तपस्तेपुर्वर्षाणामयुतं जले ॥ २ ॥

ప్రచేతులందరూ భగవాన్ రుద్రుడు ఇచ్చిన ఈ స్తోత్రాన్ని జపిస్తూ నీటిలో నిలబడి పదివేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేశారు।

Verse 3

प्राचीनबर्हिषं क्षत्त: कर्मस्वासक्तमानसम् । नारदोऽध्यात्मतत्त्वज्ञ: कृपालु: प्रत्यबोधयत् ॥ ३ ॥

ఓ క్షత్తా! ప్రాచీనబర్హి రాజు మనస్సు కర్మాలలో ఆసక్తిగా ఉండెను. అప్పుడు అధ్యాత్మతత్త్వజ్ఞుడైన కృపాళు నారదుడు కరుణతో అతనికి ఆధ్యాత్మిక జీవనాన్ని బోధించాడు।

Verse 4

श्रेयस्त्वं कतमद्राजन् कर्मणात्मन ईहसे । दु:खहानि: सुखावाप्ति: श्रेयस्तन्नेह चेष्यते ॥ ४ ॥

నారద ముని అన్నాడు—ఓ రాజా, ఫలాపేక్షతో చేసే ఈ కర్మల ద్వారా నీవు ఏ శ్రేయస్సును కోరుతున్నావు? దుఃఖనాశం, సుఖప్రాప్తి ఇవే పరమ లక్ష్యం; కానీ కేవలం కర్మఫలంతో అవి సిద్ధించవు।

Verse 5

राजोवाच न जानामि महाभाग परं कर्मापविद्धधी: । ब्रूहि मे विमलं ज्ञानं येन मुच्येय कर्मभि: ॥ ५ ॥

రాజు అన్నాడు—ఓ మహాభాగ నారదా, నా బుద్ధి కర్మఫలాలలో చిక్కుకుంది; అందువల్ల పరమ లక్ష్యాన్ని నేను తెలియను। దయచేసి నాకె శుద్ధ జ్ఞానాన్ని ఉపదేశించు, దానివల్ల నేను కర్మబంధం నుండి విముక్తుడనగుదును।

Verse 6

गृहेषु कूटधर्मेषु पुत्रदारधनार्थधी: । न परं विन्दते मूढो भ्राम्यन् संसारवर्त्मसु ॥ ६ ॥

ఇల్లు-జీవితంలోని కూటధర్మాలలో, కుమారుడు-భార్య-ధనం అనే ఆశక్తిలో బుద్ధిని పెట్టినవాడు పరమ లక్ష్యాన్ని పొందడు. అటువంటి మూఢుడు సంసార మార్గాలలో వివిధ దేహాలలో తిరుగుతూనే ఉంటాడు।

Verse 7

नारद उवाच भो भो: प्रजापते राजन् पशून् पश्य त्वयाध्वरे । संज्ञापिताञ्जीवसङ्घान्निर्घृणेन सहस्रश: ॥ ७ ॥

నారదుడు అన్నాడు—ఓ ప్రజాపతీ, రాజా, నీ యజ్ఞవేదికలో నీవు కరుణలేకుండా వేలాది జీవులను బలి ఇచ్చావు; వారిని చూడు।

Verse 8

एते त्वां सम्प्रतीक्षन्ते स्मरन्तो वैशसं तव । सम्परेतम् अय:कूटैश्छिन्दन्त्युत्थितमन्यव: ॥ ८ ॥

ఈ జంతువులన్నీ నీవు చేసిన హింసను గుర్తుచేసుకుంటూ నీ మరణాన్ని ఎదురుచూస్తున్నాయి. నీవు మరణించిన తరువాత, కోపంతో లేచి ఇనుప కొమ్ములతో నీ దేహాన్ని చీల్చి గుచ్చుతాయి।

Verse 9

अत्र ते कथयिष्येऽमुमितिहासं पुरातनम् । पुरञ्जनस्य चरितं निबोध गदतो मम ॥ ९ ॥

ఇప్పుడు నేను నీకు ఒక ప్రాచీన ఇతిహాసాన్ని చెప్పుదును—పురంజన రాజుని చరిత్రను. నా మాటలను శ్రద్ధగా వినుము.

Verse 10

आसीत्पुरञ्जनो नाम राजा राजन् बृहच्छ्रवा: । तस्याविज्ञातनामासीत्सखाविज्ञातचेष्टित: ॥ १० ॥

ఓ రాజా, పూర్వకాలంలో పురంజన అనే రాజు ఉండెను; అతడు మహత్తర కార్యములచేత ప్రసిద్ధుడు. అతనికి ‘అవిజ్ఞాత’ అనే స్నేహితుడు ఉండెను; అతని చేష్టలు ఎవరికీ తెలియవు.

Verse 11

सोऽन्वेषमाण: शरणं बभ्राम पृथिवीं प्रभु: । नानुरूपं यदाविन्ददभूत्स विमना इव ॥ ११ ॥

ఆ రాజు నివాసానికి తగిన ఆశ్రయాన్ని వెదుకుతూ భూమంతా సంచరించెను. తనకు నచ్చిన స్థలం దొరకక చివరకు విషాదముతో నిరాశపడ్డాడు.

Verse 12

न साधु मेने ता: सर्वा भूतले यावती: पुर: । कामान् कामयमानोऽसौ तस्य तस्योपपत्तये ॥ १२ ॥

ఇంద్రియసుఖాల పట్ల అపార కోరికలతో, వాటి తృప్తికై భూమిపై ఉన్న ఏ నగరమూ తగినదిగా అతనికి అనిపించలేదు; ప్రతి చోటా లోటే కనిపించింది.

Verse 13

स एकदा हिमवतो दक्षिणेष्वथ सानुषु । ददर्श नवभिर्द्वार्भि: पुरं लक्षितलक्षणाम् ॥ १३ ॥

ఒకసారి హిమాలయాల దక్షిణ ప్రాంతాలలో, భారతవర్షములో, తొమ్మిది ద్వారములు గల ఒక నగరాన్ని చూచెను; అది సమస్త శుభలక్షణములతో విశిష్టమై ఉండెను.

Verse 14

प्राकारोपवनाट्टालपरिखैरक्षतोरणै: । स्वर्णरौप्यायसै: श‍ृङ्गै: सङ्कुलां सर्वतो गृहै: ॥ १४ ॥

ఆ నగరం ప్రాకారాలు, ఉపవనాలు, అట్టాలికలు, పరీఖలు, రక్షిత తోరణాలతో చుట్టుముట్టబడి రక్షితమై ఉండెను. అంతటా గృహాలు నిండినవి; వాటి శిఖరాలు స్వర్ణ-రజత-అయస్కాంత గుమ్మటాలతో అలంకృతమై మెరిసెను.

Verse 15

नीलस्फटिकवैदूर्यमुक्तामरकतारुणै: । क्लृप्तहर्म्यस्थलीं दीप्तां श्रिया भोगवतीमिव ॥ १५ ॥

ఆ నగరంలోని భవనాల నేలలు నీలమణి, స్ఫటికం, వైదూర్యం, ముత్యాలు, మరకతం, రత్నం (రూబీ)లతో నిర్మితమై మెరిసెను. ఆ గృహాల కాంతివల్ల ఆ రాజధాని శ్రీమంతమైన భోగవతీ నగరంలా ఉపమించబడెను.

Verse 16

सभाचत्वररथ्याभिराक्रीडायतनापणै: । चैत्यध्वजपताकाभिर्युक्तां विद्रुमवेदिभि: ॥ १६ ॥

ఆ నగరంలో సభామండపాలు, చౌరస్తాలు, వీధులు, క్రీడాస్థానాలు, మద్యశాలలు, జూదగృహాలు, మార్కెట్లు, విశ్రాంతి స్థలాలు, చైత్యాలు, ధ్వజాలు, పతాకాలు ఉండెను; ప్రవాళవేదికలతో అది శోభించెను. ఇవన్నీ నగరాన్ని చుట్టుముట్టి అలంకరించెను.

Verse 17

पुर्यास्तु बाह्योपवने दिव्यद्रुमलताकुले । नदद्विहङ्गालिकुलकोलाहलजलाशये ॥ १७ ॥

ఆ నగరపు బయటి ఉపవనంలో దివ్య వృక్షాలు, లతలు విరివిగా ఉండి ఒక అందమైన సరస్సును చుట్టుముట్టి ఉండెను. ఆ సరస్సు చుట్టూ పక్షుల గుంపులు, తేనెటీగల సమూహాలు ఎల్లప్పుడూ కూయుచూ గుంజుచూ కోలాహలంగా ఉండెను.

Verse 18

हिमनिर्झरविप्रुष्मत्कुसुमाकरवायुना । चलत्प्रवालविटपनलिनीतटसम्पदि ॥ १८ ॥

హిమపర్వతం నుండి దిగివచ్చే జలపాతాల తుషారకణాలను వసంత ఋతువుని గాలి మోసుకొచ్చి సరస్సు తీరం వద్ద నిలిచిన వృక్షశాఖలపై చల్లెను. ప్రవాళంలాంటి కొమ్మలు కదలుతూ, కమలతీర సంపద మరింత మనోహరంగా మెరిసెను.

Verse 19

नानारण्यमृगव्रातैरनाबाधे मुनिव्रतै: । आहूतं मन्यते पान्थो यत्र कोकिलकूजितै: ॥ १९ ॥

ఆ మనోహర వనంలో అరణ్యమృగసమూహాలు కూడా మునివ్రతులవలె అహింసకులు, అసూయలేనివారైపోయారు; ఎవరికీ హాని చేయలేదు. పైగా కోకిలల మధుర కూజనం ఆ మార్గంలో వెళ్లే ప్రయాణికుణ్ని విశ్రాంతికి ఆహ్వానించినట్లుండేది।

Verse 20

यद‍ृच्छयागतां तत्र ददर्श प्रमदोत्तमाम् । भृत्यैर्दशभिरायान्तीमेकैकशतनायकै: ॥ २० ॥

ఆ అద్భుత ఉద్యానంలో అటూ ఇటూ సంచరిస్తున్న పురంజన రాజు అకస్మాత్తుగా ఒక అత్యంత సుందరిని దర్శించాడు. ఆమె ఏ పనిలోనూ నిమగ్నం కాక అక్కడే విహరిస్తూ ఉండింది. ఆమెతో పది సేవకులు వచ్చారు; ప్రతి సేవకునితో వందలాది భార్యలు కూడ వచ్చారు.

Verse 21

पञ्चशीर्षाहिना गुप्तां प्रतीहारेण सर्वत: । अन्वेषमाणामृषभमप्रौढां कामरूपिणीम् ॥ २१ ॥

ఆ స్త్రీని అన్ని వైపులా ఐదు ఫణాల సర్పం కాపాడుతూ ఉండేది; ఒక ప్రతీహారి (ద్వారపాలకుడు) కూడా రక్షణగా ఉన్నాడు. ఆమె యౌవనసౌందర్యంతో మెరిసి, కామరూపిణిగా ఉన్నప్పటికీ తగిన భర్తను వెదుకుతున్నట్లుగా ఎంతో ఆతురంగా కనిపించింది.

Verse 22

सुनासां सुदतीं बालां सुकपोलां वराननाम् । समविन्यस्तकर्णाभ्यां बिभ्रतीं कुण्डलश्रियम् ॥ २२ ॥

ఆమె ముక్కు, దంతాలు, నుదురు అన్నీ ఎంతో సుందరంగా ఉండేవి. ఆమె కపోలాలు మనోహరంగా, ముఖం అత్యంత శోభాయమానంగా ఉండేది. రెండు చెవులు సమంగా అమరినవిగా, మెరిసే కుండలాల శోభను ధరించి ఉండేది.

Verse 23

पिशङ्गनीवीं सुश्रोणीं श्यामां कनकमेखलाम् । पद्‌भ्यां क्‍वणद्‌भ्यां चलन्तीं नूपुरैर्देवतामिव ॥ २३ ॥

ఆమె నడుము, నితంబాలు ఎంతో మనోహరంగా ఉండేవి. ఆమె పసుపు వస్త్రం ధరించి, బంగారు మేఖలతో శోభిల్లింది. నడిచేటప్పుడు ఆమె నూపురాలు మ్రోగుతూ ఉండేవి; ఆమె స్వర్గలోక దేవతలా కనిపించింది.

Verse 24

स्तनौ व्यञ्जितकैशोरौ समवृत्तौ निरन्तरौ । वस्त्रान्तेन निगूहन्तीं व्रीडया गजगामिनीम् ॥ २४ ॥

ఆ గజగామిని స్త్రీ లజ్జతో తన చీర అంచుతో యౌవనాన్ని ప్రకటించే, సమంగా గుండ్రంగా పక్కపక్కనే ఉన్న తన స్తనాలను మళ్లీ మళ్లీ కప్పుకొనుటకు యత్నించింది।

Verse 25

तामाह ललितं वीर: सव्रीडस्मितशोभनाम् । स्‍निग्धेनापाङ्गपुङ्खेन स्पृष्ट: प्रेमोद्भ्रमद्भ्रुवा ॥ २५ ॥

వీరుడైన పురంజనుడు లజ్జాభరిత స్మితంతో శోభించే ఆ సుందరిని మృదువుగా సంభోదించాడు. ఆమె స్నిగ్ధ అపాంగ బాణాలు తాకగానే అతడు ప్రేమతో వ్యాకులుడయ్యాడు.

Verse 26

का त्वं कञ्जपलाशाक्षि कस्यासीह कुत: सति । इमामुप पुरीं भीरु किं चिकीर्षसि शंस मे ॥ २६ ॥

హే కమలదళాక్షి! నీవెవరు, ఎక్కడి నుండి వచ్చావు, ఎవరి కుమార్తెవు? నీవు ఎంతో పతివ్రతగా కనిపిస్తున్నావు. హే భీరూ! ఈ నగరానికి సమీపంగా రావడం వెనుక నీ ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? నాకు వివరించు।

Verse 27

क एतेऽनुपथा ये त एकादश महाभटा: । एता वा ललना: सुभ्रु कोऽयं तेऽहि: पुर:सर: ॥ २७ ॥

హే సుభ్రూ! నీతో పాటు మార్గంలో ఉన్న ఈ పదకొండు మహాబల రక్షకులు ఎవరు? ఈ పది ప్రత్యేక సేవకులు ఎవరు? ఆ సేవకుల వెంట వచ్చే ఈ స్త్రీలు ఎవరు? నీ ముందుగా సాగుతున్న ఈ సర్పం ఎవరు?

Verse 28

त्वं ह्रीर्भवान्यस्यथ वाग्रमा पतिं विचिन्वती किं मुनिवद्रहो वने । त्वदङ्‌घ्रिकामाप्तसमस्तकामं क्‍व पद्मकोश: पतित: कराग्रात् ॥ २८ ॥

హే సుందరీ! నీవు లక్ష్మీదేవి గానీ, భవానీదేవి గానీ, లేదా బ్రహ్మదేవుని భార్య సరస్వతీదేవి గానీ అనిపిస్తున్నావు. అయినా మునిలా మౌనంగా ఈ అరణ్యంలో ఎందుకు తిరుగుతున్నావు? నీ భర్తను వెతుకుతున్నావా? ఎవరు నీ భర్తయైనా, నీ పతినిష్ఠను తెలిసిన వెంటనే అతడు సమస్త ఐశ్వర్యాలను పొందగలడు. నీవు లక్ష్మీలా కనిపిస్తున్నావు, కానీ నీ చేతిలో కమలం లేదు; ఆ కమలాన్ని ఎక్కడ పడేసావు, ఎక్కడ వదిలివచ్చావు?

Verse 29

नासां वरोर्वन्यतमा भुविस्पृक् पुरीमिमां वीरवरेण साकम् । अर्हस्यलङ्कर्तुमदभ्रकर्मणा लोकं परं श्रीरिव यज्ञपुंसा ॥ २९ ॥

హే సుభగే, నీ పాదాలు భూమిని తాకుతున్నాయి; అందువల్ల నీవు నేను చెప్పిన దివ్యస్త్రీలలో ఒకరు కాదని అనిపిస్తోంది. నీవు ఈ లోకస్త్రీయైతే, శ్రీదేవి విష్ణువుతో కలిసి వైకుంఠలోకాలను అలంకరించినట్లే, నాతో సంగమించి ఈ నగర శోభను పెంచుము; నేను మహావీరుడను, శక్తిమంత రాజును అని గ్రహించు।

Verse 30

यदेष मापाङ्गविखण्डितेन्द्रियं सव्रीडभावस्मितविभ्रमद्भ्रुवा । त्वयोपसृष्टो भगवान्मनोभव: प्रबाधतेऽथानुगृहाण शोभने ॥ ३० ॥

ఈ రోజు నీ కటాక్షం నా మనస్సును, ఇంద్రియాలను తీవ్రంగా కలవరపెట్టింది. లజ్జతో నిండినప్పటికీ కామరసంతో కూడిన నీ చిరునవ్వు, భ్రూవిలాసం నా లోపల మనోభవుడిని బలంగా రేపుతోంది; కాబట్టి హే సుందరీ, నాపై కరుణ చూపుము।

Verse 31

त्वदाननं सुभ्रु सुतारलोचनं व्यालम्बिनीलालकवृन्दसंवृतम् । उन्नीय मे दर्शय वल्गुवाचकं यद्‌व्रीडया नाभिमुखं शुचिस्मिते ॥ ३१ ॥

హే సుభ్రూ, నీ ముఖం అతి సుందరమైన కళ్లతో ప్రకాశిస్తోంది; వేలాడే నీలవర్ణ కేశగుచ్ఛాలు దానిని చుట్టుముట్టాయి. నీ నోటినుండి మధుర వాక్యాలు వెలువడుతున్నాయి; అయినా లజ్జవల్ల నీవు నన్ను ఎదురుగా చూడడం లేదు. కాబట్టి హే పవిత్రస్మితే, తల ఎత్తి నన్ను చూచి స్నిగ్ధంగా చిరునవ్వు చిందించుము।

Verse 32

नारद उवाच इत्थं पुरञ्जनं नारी याचमानमधीरवत् । अभ्यनन्दत तं वीरं हसन्ती वीर मोहिता ॥ ३२ ॥

నారదుడు చెప్పెను—హే రాజా, ఈ విధంగా పురంజనుడు అధీరుడై ఆ యువతిని వేడుకొనెను. అతని మాటలకు ఆకర్షితమై ఆ యువతి కూడా నవ్వుతూ ఆ వీరుని అభ్యర్థనను అంగీకరించింది; అప్పటికే ఆమె రాజుని పట్ల మోహితురాలైయుండెను।

Verse 33

न विदाम वयं सम्यक्‍कर्तारं पुरुषर्षभ । आत्मनश्च परस्यापि गोत्रं नाम च यत्कृतम् ॥ ३३ ॥

ఆ యువతి చెప్పెను—హే పురుషశ్రేష్ఠా, నన్ను ఎవరు జన్మింపజేసారో నాకు సరిగా తెలియదు. నా గోత్రం, నా పేరు, అలాగే నాతో ఉన్నవారి గోత్రనామాలు మరియు వారి ఉద్భవం కూడా నాకు తెలియదు।

Verse 34

इहाद्य सन्तमात्मानं विदाम न तत: परम् । येनेयं निर्मिता वीर पुरी शरणमात्मन: ॥ ३४ ॥

ఓ మహావీరా, మేము ఇక్కడ ఉన్నామని మాత్రమే మాకు తెలుసు. ఆ తర్వాత ఏమి జరుగుతుందో మాకు తెలియదు. నిజానికి, మా నివాసం కోసం ఈ అందమైన పట్టణాన్ని ఎవరు సృష్టించారో అర్థం చేసుకోవడానికి కూడా మేము ప్రయత్నించనంత మూర్ఖులం.

Verse 35

एते सखाय: सख्यो मे नरा नार्यश्च मानद । सुप्तायां मयि जागर्ति नागोऽयं पालयन् पुरीम् ॥ ३५ ॥

ఓ గౌరవనీయుడా, నాతో ఉన్న ఈ స్త్రీపురుషులందరూ నా స్నేహితులు. మరియు ఎప్పుడూ మెలకువగా ఉండే ఈ సర్పం (ప్రాణవాయువు), నేను నిద్రిస్తున్నప్పుడు కూడా ఈ నగరాన్ని రక్షిస్తుంది. నాకు ఇంతవరకే తెలుసు, దీనికి మించి నాకేమీ తెలియదు.

Verse 36

दिष्ट्यागतोऽसि भद्रं ते ग्राम्यान् कामानभीप्ससे । उद्वहिष्यामि तांस्तेऽहं स्वबन्धुभिररिन्दम ॥ ३६ ॥

ఓ శత్రు-సంహారకా, ఏదో ఒక విధంగా నీవు ఇక్కడికి వచ్చావు. ఇది నిశ్చయంగా నాకు గొప్ప అదృష్టం. నీకు శుభం కలుగుగాక. నీవు ఇంద్రియ సుఖాలను కోరుకుంటున్నావు, నేను మరియు నా స్నేహితులు నీ కోరికలను తీర్చడానికి అన్ని విధాలా ప్రయత్నిస్తాము.

Verse 37

इमां त्वमधितिष्ठस्व पुरीं नवमुखीं विभो । मयोपनीतान् गृह्णान: कामभोगान् शतं समा: ॥ ३७ ॥

ఓ ప్రభూ, నీవు అన్ని రకాల ఇంద్రియ సుఖాలను అనుభవించడానికి వీలుగా నేను ఈ తొమ్మిది ద్వారాల నగరాన్ని ఏర్పాటు చేశాను. నీవు ఇక్కడ వంద సంవత్సరాలు నివసించవచ్చు, మరియు నీ ఇంద్రియ తృప్తికి కావలసినవన్నీ సమకూర్చబడతాయి.

Verse 38

कं नु त्वदन्यं रमये ह्यरतिज्ञमकोविदम् । असम्परायाभिमुखमश्वस्तनविदं पशुम् ॥ ३८ ॥

కామశాస్త్రం తెలియని, బ్రతికున్నప్పుడు లేదా మరణానంతరం జీవితాన్ని ఎలా ఆస్వాదించాలో తెలియని ఇతరులతో కలవాలని నేను ఎలా ఆశించగలను? అటువంటి మూర్ఖులు పశువుల వంటివారు ఎందుకంటే వారికి ఇహపరలోకాలలో ఇంద్రియ సుఖాలను పొందే విధానం తెలియదు.

Verse 39

धर्मो ह्यत्रार्थकामौ च प्रजानन्दोऽमृतं यश: । लोका विशोका विरजा यान्न केवलिनो विदु: ॥ ३९ ॥

స్త్రీ పలికింది—ఈ లోకంలో గృహస్థాశ్రమం ధర్మం, అర్థం, కామం, సంతానానందం వంటి సుఖాలను ఇస్తుంది. తరువాత కీర్తి, మోక్షాభిలాష కూడా కలుగుతుంది. యజ్ఞఫలంతో ఉత్తమ లోకాలకు గమనము లభిస్తుంది. ఈ భౌతిక సుఖం కేవలీ విరక్తులకు తెలియదు; వారు ఊహించలేరు.

Verse 40

पितृदेवर्षिमर्त्यानां भूतानामात्मनश्च ह । क्षेम्यं वदन्ति शरणं भवेऽस्मिन् यद्गृहाश्रम: ॥ ४० ॥

స్త్రీ పలికింది—ప్రామాణికులు చెబుతారు: ఈ భవంలో గృహస్థాశ్రమం పితృదేవతలకు, దేవతలకు, ఋషులకు, మనుష్యులకు, సమస్త భూతజాతికి మరియు తనకూ క్షేమకరమైన శరణం; ఇది హితకరం, సుఖకరం.

Verse 41

का नाम वीर विख्यातं वदान्यं प्रियदर्शनम् । न वृणीत प्रियं प्राप्तं माद‍ृशी त्वाद‍ृशं पतिम् ॥ ४१ ॥

హే వీరా! ఈ లోకంలో నీ వంటి భర్తను ఎవరు స్వీకరించరు? నీవు ఖ్యాతిగాంచినవాడవు, దానశీలివి, మనోహరుడవు, సులభంగా లభించేవాడవు. నా వంటి స్త్రీ నిన్ను ప్రియంగా పొందినప్పుడు ఎందుకు వరించదు?

Verse 42

कस्या मनस्ते भुवि भोगिभोगयो: स्त्रिया न सज्जेद्भुजयोर्महाभुज । योऽनाथवर्गाधिमलं घृणोद्धत स्मितावलोकेन चरत्यपोहितुम् ॥ ४२ ॥

హే మహాబాహూ! ఈ భూమిపై ఏ స్త్రీ మనస్సు నీ భుజాలపై ఆకర్షితమవదు? అవి సర్పదేహాల వలె భోగి-భోగాల్లా ఉన్నాయి. నీ చిరునవ్వుతో కూడిన చూపు, కరుణతో కూడిన ఉత్సాహం ద్వారా మా వంటి అనాథ స్త్రీల దుఃఖాన్ని తొలగిస్తావు. నీవు కేవలం మా మేలుకోసమే భూమిపై సంచరిస్తున్నావని మేము భావిస్తున్నాం.

Verse 43

नारद उवाच इति तौ दम्पती तत्र समुद्य समयं मिथ: । तां प्रविश्य पुरीं राजन्मुमुदाते शतं समा: ॥ ४३ ॥

నారదుడు పలికెను—ఓ రాజా! అలా ఆ దంపతులు పరస్పర అవగాహనతో ఒకరికి ఒకరు ఆధారమై ఆ నగరంలో ప్రవేశించి, వంద సంవత్సరాలు జీవనాన్ని అనుభవిస్తూ ఆనందించారు.

Verse 44

उपगीयमानो ललितं तत्र तत्र च गायकै: । क्रीडन् परिवृत: स्त्रीभिर्ह्रदिनीमाविशच्छुचौ ॥ ४४ ॥

అక్కడక్కడ గాయకులు అతని యశస్సును లలితంగా పాడుతుండేవారు. గ్రీష్మ తాపం ఎక్కువైనప్పుడు అతడు అనేక స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి శీతల జలాశయంలో ప్రవేశించి వారి సాంగత్యంలో విహరించేవాడు.

Verse 45

सप्तोपरि कृता द्वार: पुरस्तस्यास्तु द्वे अध: । पृथग्विषयगत्यर्थं तस्यां य: कश्चनेश्वर: ॥ ४५ ॥

ఆ నగరంలో తొమ్మిది ద్వారాలు ఉండేవి—ఏడు పైభాగంలో, రెండు భూగర్భంగా క్రింద. వేర్వేరు విషయాల వైపు గమనించుటకై అవి నిర్మించబడ్డాయి; నగరాధిపతి వాటన్నింటినీ ఉపయోగించేవాడు.

Verse 46

पञ्च द्वारस्तु पौरस्त्या दक्षिणैका तथोत्तरा । पश्चिमे द्वे अमूषां ते नामानि नृप वर्णये ॥ ४६ ॥

ప్రియ రాజా, ఆ తొమ్మిది ద్వారాలలో ఐదు తూర్పు వైపు, ఒకటి ఉత్తర వైపు, ఒకటి దక్షిణ వైపు, రెండు పడమర వైపు ఉన్నాయి. ఇప్పుడు వాటి పేర్లను నేను వివరిస్తాను.

Verse 47

खद्योताविर्मुखी च प्राग्द्वारावेकत्र निर्मिते । विभ्राजितं जनपदं याति ताभ्यां द्युमत्सख: ॥ ४७ ॥

ఖద్యోతా మరియు ఆవిర్ముఖీ అనే రెండు ద్వారాలు తూర్పు ముఖంగా ఒకేచోట నిర్మించబడ్డాయి. ఆ రెండు ద్వారాల ద్వారా రాజు ద్యుమాన్ అనే మిత్రునితో కలిసి విభ్రాజిత జనపదానికి వెళ్లేవాడు.

Verse 48

नलिनी नालिनी च प्राग्द्वारावेकत्र निर्मिते । अवधूतसखस्ताभ्यां विषयं याति सौरभम् ॥ ४८ ॥

అదేవిధంగా తూర్పున నలినీ మరియు నాలినీ అనే రెండు ద్వారాలు కూడా ఒకేచోట నిర్మించబడ్డాయి. ఆ ద్వారాల ద్వారా రాజు అవధూత అనే మిత్రునితో కలిసి సౌరభ దేశానికి వెళ్లేవాడు.

Verse 49

मुख्या नाम पुरस्ताद् द्वास्तयापणबहूदनौ । विषयौ याति पुरराड्रसज्ञविपणान्वित: ॥ ४९ ॥

తూర్పు వైపున ఉన్న ఐదవ ద్వారం ‘ముఖ్యా’ (ప్రధానము) అని పిలువబడింది. ఆ ద్వారం ద్వారా పురంజన రాజు రసజ్ఞ, విపణ అనే మిత్రులతో కలిసి బహూదన మరియు ఆపణ అనే రెండు స్థలాలకు వెళ్లేవాడు.

Verse 50

पितृहूर्नृप पुर्या द्वार्दक्षिणेन पुरञ्जन: । राष्ट्रं दक्षिणपञ्चालं याति श्रुतधरान्वित: ॥ ५० ॥

నగరపు దక్షిణ ద్వారం ‘పితృహూ’ అని పిలువబడింది. ఆ ద్వారం ద్వారా పురంజన రాజు శ్రుతధర అనే మిత్రుడితో కలిసి దక్షిణ-పంచాల దేశానికి వెళ్లేవాడు.

Verse 51

देवहूर्नाम पुर्या द्वा उत्तरेण पुरञ्जन: । राष्ट्रमुत्तरपञ्चालं याति श्रुतधरान्वित: ॥ ५१ ॥

ఉత్తర వైపున ‘దేవహూ’ అనే ద్వారం ఉంది. ఆ ద్వారం ద్వారా పురంజన రాజు శ్రుతధర అనే మిత్రుడితో కలిసి ఉత్తర-పంచాల ప్రాంతానికి వెళ్లేవాడు.

Verse 52

आसुरी नाम पश्चाद् द्वास्तया याति पुरञ्जन: । ग्रामकं नाम विषयं दुर्मदेन समन्वित: ॥ ५२ ॥

పడమర వైపున ‘ఆసురీ’ అనే ద్వారం ఉంది. ఆ ద్వారం ద్వారా పురంజన రాజు దుర్మద అనే మిత్రుడితో కలిసి గ్రామక అనే నగరానికి వెళ్లేవాడు.

Verse 53

निऋर्तिर्नाम पश्चाद् द्वास्तया याति पुरञ्जन: । वैशसं नाम विषयं लुब्धकेन समन्वित: ॥ ५३ ॥

పడమర వైపున మరో ద్వారం ‘నిరృతి’ అని పిలువబడింది. ఆ ద్వారం ద్వారా పురంజన రాజు లుబ్ధక అనే మిత్రుడితో కలిసి వైశస అనే స్థలానికి వెళ్లేవాడు.

Verse 54

अन्धावमीषां पौराणां निर्वाक्पेशस्कृतावुभौ । अक्षण्वतामधिपतिस्ताभ्यां याति करोति च ॥ ५४ ॥

ఈ నగరంలోని అనేక పౌరులలో నిర్వాక్, పేశస్కృత్ అనే ఇద్దరు అంధులు ఉన్నారు. కన్నులున్న పౌరుల అధిపతి అయిన పురంజన రాజు దురదృష్టవశాత్తు ఆ అంధులతో సాంగత్యం చేసేవాడు. వారి వెంట ఇక్కడక్కడ తిరిగి అనేక కార్యాలు చేసేవాడు.

Verse 55

स यर्ह्यन्त:पुरगतो विषूचीनसमन्वित: । मोहं प्रसादं हर्षं वा याति जायात्मजोद्भवम् ॥ ५५ ॥

అతడు అంతఃపురంలోకి వెళ్లినప్పుడు విషూచీన అనే ప్రధాన సేవకుడు—మనస్సు—తో కూడి ఉండేవాడు. అప్పుడు భార్యా పిల్లల వల్ల మోహం, తృప్తి, ఆనందం అతనిలో ఉద్భవించేవి.

Verse 56

एवं कर्मसु संसक्त: कामात्मा वञ्चितोऽबुध: । महिषी यद्यदीहेत तत्तदेवान्ववर्तत ॥ ५६ ॥

ఇలా కర్మాలలో చిక్కుకుని, కోరికలతో నిండిన అవివేకి పురంజన రాజు భౌతిక బుద్ధి వశమై మోసపోయాడు. రాణి ఏది ఏది కోరితే, అది అది అతడు నెరవేర్చేవాడు.

Verse 57

क्‍वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्‍वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्‍वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्‍वचित् । क्‍वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्‍वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्‍वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्‍वचिच्छृणोति श‍ृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्‍वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्‍वचित् ॥ ६० ॥ क्‍वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥

రాణి మద్యం తాగితే పురంజనుడు కూడా మత్తులో తాగేవాడు. ఆమె భోజనం చేస్తే అతడూ చేసేవాడు; ఆమె నమిలితే అతడూ నమిలేవాడు. ఆమె పాడితే అతడూ పాడేవాడు; ఆమె ఏడిస్తే అతడూ ఏడ్చేవాడు, ఆమె నవ్వితే అతడూ నవ్వేవాడు; ఆమె అర్థంలేని మాటలు మాట్లాడితే అతడూ అలాగే మాట్లాడేవాడు. ఆమె పరుగెత్తితే అతడూ పరుగెత్తేవాడు, ఆమె నిలిచితే అతడూ నిలిచేవాడు; ఆమె పడుకుంటే అతడూ వెంటనే పడుకునేవాడు, ఆమె కూర్చుంటే అతడూ కూర్చుండేవాడు. ఆమె వింటే అతడూ వింటాడు, ఆమె చూస్తే అతడూ చూస్తాడు; ఆమె వాసన చూస్తే అతడూ చూస్తాడు, ఆమె తాకితే అతడూ తాకేవాడు. ప్రియ రాణి శోకిస్తే అతడు దీనంగా శోకించేవాడు; ఆమె ఆనందిస్తే అతడూ ఆనందించేవాడు, ఆమె తృప్తి పొందితే అతడూ తృప్తి పొందేవాడు.

Verse 58

क्‍वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्‍वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्‍वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्‍वचित् । क्‍वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्‍वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्‍वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्‍वचिच्छृणोति श‍ृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्‍वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्‍वचित् ॥ ६० ॥ क्‍वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥

రాణి మద్యం తాగితే పురంజనుడు కూడా మత్తులో తాగేవాడు. ఆమె భోజనం చేస్తే అతడూ చేసేవాడు; ఆమె నమిలితే అతడూ నమిలేవాడు. ఆమె పాడితే అతడూ పాడేవాడు; ఆమె ఏడిస్తే అతడూ ఏడ్చేవాడు, ఆమె నవ్వితే అతడూ నవ్వేవాడు; ఆమె అర్థంలేని మాటలు మాట్లాడితే అతడూ అలాగే మాట్లాడేవాడు. ఆమె పరుగెత్తితే అతడూ పరుగెత్తేవాడు, ఆమె నిలిచితే అతడూ నిలిచేవాడు; ఆమె పడుకుంటే అతడూ వెంటనే పడుకునేవాడు, ఆమె కూర్చుంటే అతడూ కూర్చుండేవాడు. ఆమె వింటే అతడూ వింటాడు, ఆమె చూస్తే అతడూ చూస్తాడు; ఆమె వాసన చూస్తే అతడూ చూస్తాడు, ఆమె తాకితే అతడూ తాకేవాడు. ప్రియ రాణి శోకిస్తే అతడు దీనంగా శోకించేవాడు; ఆమె ఆనందిస్తే అతడూ ఆనందించేవాడు, ఆమె తృప్తి పొందితే అతడూ తృప్తి పొందేవాడు.

Verse 59

क्‍वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्‍वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्‍वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्‍वचित् । क्‍वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्‍वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्‍वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्‍वचिच्छृणोति श‍ृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्‍वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्‍वचित् ॥ ६० ॥ क्‍वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥

రాణి మద్యం తాగితే పురంజన రాజు కూడా మత్తులో తాగేవాడు. ఆమె భోజనం చేస్తే, నమిలితే, పాడితే, ఏడిస్తే, నవ్వితే లేదా అశ్రద్ధగా మాట్లాడితే రాజు కూడా అలాగే చేసేవాడు. ఆమె నడిస్తే రాజు వెనుక నడిచేవాడు; ఆమె నిలిచితే అతడూ నిలిచేవాడు; ఆమె శయనిస్తే అతడూ వెంటనే పడుకునేవాడు. ఆమె కూర్చుంటే, వింటే, చూస్తే, వాసన చూసితే లేదా తాకితే రాజు కూడా అనుసరించేవాడు. ప్రియ రాణి విలపిస్తే అతడు దీనంగా విలపించేవాడు; ఆమె ఆనందిస్తే అతడూ ఆనందం, తృప్తి పొందేవాడు.

Verse 60

क्‍वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्‍वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्‍वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्‍वचित् । क्‍वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्‍वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्‍वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्‍वचिच्छृणोति श‍ृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्‍वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्‍वचित् ॥ ६० ॥ क्‍वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥

రాణి మద్యం తాగడం, తినడం, నమలడం, పాడడం, ఏడవడం, నవ్వడం, అశ్రద్ధగా మాట్లాడడం, పరుగెత్తడం, నిలబడడం, పడుకోవడం, కూర్చోవడం, వినడం, చూడడం, వాసన చూడడం, తాకడం—ఇలా ఏది చేసినా పురంజన రాజు అన్నింటిలో ఆమెను అనుసరించి అదే చేసేవాడు. ఆమె శోకిస్తే అతడూ దీనంగా శోకించేవాడు; ఆమె హర్షిస్తే అతడూ హర్షించి ఆనందించేవాడు.

Verse 61

क्‍वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्‍वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्‍वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्‍वचित् । क्‍वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्‍वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्‍वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्‍वचिच्छृणोति श‍ृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्‍वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्‍वचित् ॥ ६० ॥ क्‍वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥

ప్రియ రాణి హర్షిస్తే రాజు హర్షించేవాడు; ఆమె శోకిస్తే అతడూ శోకించేవాడు. ఇంద్రియాల అన్ని క్రియల్లోనూ పురంజనుడు ఆమెనే అనుసరించేవాడు. అందువల్ల భోగంలోనూ తృప్తిలోనూ రాజు ఆమెతో పాటు ఆనందించేవాడు.

Verse 62

विप्रलब्धो महिष्यैवं सर्वप्रकृतिवञ्चित: । नेच्छन्ननुकरोत्यज्ञ: क्लैब्यात्क्रीडामृगो यथा ॥ ६२ ॥

ఇలా సుందరమైన భార్య మోహంలో పురంజన రాజు మోసపోయి, భౌతిక జీవనంలోని సమస్త ప్రవృత్తుల చేత వంచితుడయ్యాడు. ఆ అజ్ఞాని రాజు తనకు ఇష్టం లేకపోయినా భార్య ఆధీనంలో ఉండి ఆమెను అనుకరించేవాడు—యజమాని ఆజ్ఞకు నర్తించే పెంపుడు జంతువులా.