Shloka 27

Raivata and Cākṣuṣa Manvantaras; Brahmā’s Prayers at Śvetadvīpa

Prelude to Samudra-manthana

Devanagari script

विपश्चितं प्राणमनोधियात्मना- मर्थेन्द्रियाभासमनिद्रमव्रणम् । छायातपौ यत्र न गृध्रपक्षौ तमक्षरं खं त्रियुगं व्रजामहे ॥ २७ ॥

Transliteration

vipaścitaṁ prāṇa-mano-dhiyātmanām arthendriyābhāsam anidram avraṇam chāyātapau yatra na gṛdhra-pakṣau tam akṣaraṁ khaṁ tri-yugaṁ vrajāmahe

Translation

ప్రాణం, మనస్సు, బుద్ధి, ఆత్మల కార్యాలను ప్రత్యక్ష-పరోక్షంగా తెలిసినవాడు; సమస్తానికి ప్రకాశకుడు, నిద్రలేని, కలుషరహితుడు; ఎవరిలో ఛాయా-తాపములు గాని పక్షపాతపు గృధ్రపక్షములు గాని లేవో—ఆ అక్షరుడు, ఆకాశవత్ వ్యాపకుడు, త్రియుగస్వరూపుడైన ప్రభువుని శరణు వేడుతున్నాము.

Synonyms

• विपश्चितम्: all-knowing, wise
• विपश्चितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विपश्चित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• प्राण-मनः-धि-आत्मनाम्: of the life-breath, mind, intellect, and selves
• प्राण-मनः-धि-आत्मनाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्राण + मनस् + धि + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; द्वन्द्व-समास (प्राणश्च मनश्च धिश्च आत्मा च)

• अर्थ-इन्द्रिय-आभासम्: the manifest appearance of objects and senses
• अर्थ-इन्द्रिय-आभासम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अर्थ + इन्द्रिय + आभास (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (अर्थेन्द्रियाणाम् आभासः/आभासम् = the manifestor/appearance of objects and senses)

• अनिद्रम्: sleepless, ever-awake
• अनिद्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अनिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• अव्रणम्: unwounded, flawless
• अव्रणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अव्रण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• छाया-तपौ: shade and heat
• छाया-तपौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छाया + तप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; द्वन्द्व-समास (छाया च तपश्च)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध/देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• न: not
• न: Nishedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• गृध्र-पक्षौ: (the two) vulture-like wings
• गृध्र-पक्षौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गृध्र + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; कर्मधारय-समास (गृध्रौ इव पक्षौ = vulture-like wings)

• तम्: that (Him)
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अक्षरम्: imperishable
• अक्षरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• खम्: the sky/space (as the all-pervading)
• खम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘तम्’ इत्यस्य विशेष्य-रूपेण (as epithet)

• त्रि-युगम्: the three-yuga (Lord)
• त्रि-युगम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + युग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (त्रीणि युगानि यस्य/त्रियुग)

• व्रजामहे: we go/seek refuge
• व्रजामहे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

Purport

In the beginning of Śrīmad-Bhāgavatam the Supreme Personality of Godhead is described in this way: janmādy asya yato ’nvayād itarataś cārtheṣv abhijñaḥ. The Lord is the origin of all emanations, and He directly and indirectly knows everything about all the activities within His creation. Therefore the Lord is addressed here as vipaścitam, one who is full of all knowledge or who knows everything. The Lord is the Supreme Soul, and He knows everything about the living entities and their senses.

Characters & Entities

• Lord Vishnu (Hari)
• Demigods (Devas)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam mean by 'Triyuga'?

Triyuga refers to the Lord who is openly manifest as an avatara in three yugas (Satya, Treta, and Dvapara), while in Kali-yuga His appearance is more concealed—thus He is praised as Triyuga.

Why are the demigods taking shelter of the 'imperishable sky-like' Supreme in Canto 8?

Facing danger and cosmic disturbance, the Devas pray to Vishnu as the changeless, all-pervading refuge beyond time and material dualities, who alone can protect and restore dharma.

How can this verse be applied in modern life when facing anxiety and change?

It teaches to anchor the mind in the ever-awake, uninjured Supreme Reality beyond opposites and fear—seeking shelter through prayer, remembrance, and steady devotion rather than being consumed by time-driven stress.