Adhyaya 368

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नित्यनैमित्तिकप्राकृतप्रलया नाम सप्तषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथाष्टषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः आत्यन्तिकलयगर्भोत्पत्तिनिरूपणं अग्निर् उवाच आत्यन्तिकं लयं वक्ष्ये ज्ञानादात्यन्तिको लयः आध्यात्मिकादिसन्तापं ज्ञात्वा स्वस्य विरागतः

ఇలా అగ్ని మహాపురాణంలో ‘నిత్య, నైమిత్తిక, ప్రాకృత ప్రళయాలు’ అనే 367వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 368వ అధ్యాయం ప్రారంభం—‘ఆత్యంతిక లయం మరియు హిరణ్యగర్భోత్పత్తి నిరూపణ’. అగ్ని పలికెను—నేను ఆత్యంతిక లయాన్ని వివరిస్తాను; జ్ఞానంతోనే ఆత్యంతిక లయం కలుగుతుంది. ఆధ్యాత్మికాది సంతాపాలను తెలుసుకొని మనిషి తన (సాంసారిక) ఆసక్తుల పట్ల వైరాగ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 2

आध्यात्मिकस्तु सन्तापःशारीरो मानसो द्विधा शारीरो बहुभिर्भेदैस्तापो ऽसौ श्रूयतां द्विज

ఆధ్యాత్మిక సంతాపం రెండు విధాలు—శారీరకము మరియు మానసికము. శారీరక సంతాపం అనేక భేదాలతో ఉన్నదని వినబడుతుంది; ఓ ద్విజా, వినుము.

Verse 3

त्यक्त्वा जीवो भोगदेहं गर्भमाप्रोति कर्मभिः आतिवाहिकसंज्ञस्तु देहो भवति वै द्विज

భోగదేహం (స్థూల అనుభవశరీరం) విడిచిన జీవుడు తన కర్మల వశమై గర్భాన్ని పొందుతాడు; ఓ ద్విజా, అప్పుడు ‘ఆతివాహిక’ అనే దేహం (సూక్ష్మ వాహకశరీరం) ఏర్పడుతుంది.

Verse 4

केवलं स मनुष्याणां मृत्युकाल उपस्थिते याम्यैः पुंभिर्मनुष्याणां तच्छरीरं द्विजोत्तमाः

హే ద్విజోత్తములారా, మనుష్యులకు మృత్యుకాలము వచ్చినప్పుడు యమపురుషులు కేవలం ఆ సూక్ష్మ జీవసత్త్వాన్నే తీసికొనిపోతారు; మానవ శరీరం మాత్రం ఇక్కడే మిగులుతుంది।

Verse 5

नीयते याम्यमार्गेण प्राणिनां मुने ततः स्वर्याति नरकं स भ्रमेद्घटयन्त्रवत्

హే మునీ, ఆపై ప్రాణి యమమార్గమున తీసికొనిపోబడును; తరువాత నరకమున చేరి ఘటయంత్రంలా (జలచక్రంలా) తిరుగుతూ భ్రమించును।

Verse 6

कर्मभूमिरियं ब्रह्मन् फलभूमिरसौ स्मृता यमो योनीश् च नरकं निरूपयति कर्मणा

హే బ్రహ్మన్, ఈ లోకం కర్మభూమిగా స్మరింపబడుతుంది; ఆ లోకం ఫలభూమిగా స్మరింపబడుతుంది. తన కర్మచేత యముడు మరియు యోనీశ్వరుడు నరకాన్ని నిర్ణయించుదురు।

Verse 7

पूरणीयाश् च तेनैव यमञ्चैवानुपश्यतां वायुभूताः प्राणिनश् च गर्भन्ते प्राप्नुवन्ति हि

అదే నియమముచేత యముని దర్శించువారు తమ నియత ‘పూరణ’ (పూర్తి)ను పొందుదురు; ప్రాణులు వాయువులా సూక్ష్మమై నిజముగా గర్భప్రవేశము, అనగా పునర్జన్మను పొందుదురు।

Verse 8

यमदूतैर् मनुष्यस्तु नीयते तञ्च पश्यति धर्मी च पूज्यते तेन पापिष्ठस्ताड्यते गृहे

మనుష్యుడు యమదూతలచేత తీసికొనిపోబడును మరియు ఆ లోకమును దర్శించును; అక్కడ ధర్మాత్ముడు పూజింపబడును, అత్యంత పాపి యమగృహమున దండింపబడి కొట్టబడును।

Verse 9

शुभाशुभं कर्म तस्य चित्रगुप्तो निरूपयेत् बान्धवानामशौचे तु देहे खल्वातिवाहिके

అతని శుభాశుభ కర్మలను చిత్రగుప్తుడు నిర్ణయించి లిఖిస్తాడు. బంధువుల అశౌచకాలంలో ‘ఆతివాహిక దేహం’ నిజంగా (మృతునితో) సంబంధంగా నిలిచి ఉంటుంది.

Verse 10

तिष्ठन्नयति धर्मज्ञ दत्तपिण्डाशनन्ततः तन्यक्त्वा प्रेतदेहन्तु प्राप्यान्यं प्रेतलोकतः

ధర్మజ్ఞా! పిండదానం ఇచ్చి, ఆ ఆహారాన్ని స్వీకరించిన తరువాత అతడు ముందుకు సాగుతాడు; ఆపై ప్రేతదేహాన్ని విడిచి ప్రేతలోకంలో మరో (సూక్ష్మ) దేహాన్ని పొందుతాడు.

Verse 11

वसेत् क्षुधा तृषा युक्त आमश्राद्धान्नभुङ्नरः आतिवाहिकेदेहात्तु प्रेतपिण्डैर् विना नरः

మనిషి ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ శ్రాద్ధంలోని పచ్చి (అపచిత) అన్నంతోనే జీవిస్తాడు; మరియు ఆతివాహిక దేహంలో ప్రేతపిండాలు లేకుండా అతడు నిలబడలేడు.

Verse 12

न हि मोक्षमवाप्नोति पिण्डांस्तत्रैव सो ऽश्रुते कृते सपिण्डीकरणे नरः संवत्सरात्परं

పిండాలు అక్కడే (అవిలీనంగా) ఉన్నంతకాలం అతడు మోక్షాన్ని పొందడు; కానీ సపిండీకరణ కర్మ పూర్తయిన తరువాత, సంవత్సరం గడిచాక, అతడు పితృపంక్తిలో చేరుతాడు.

Verse 13

प्रेतलौकिके इति ख प्रेतदेहं समुतमृज्य भोगदेहं प्रपद्यते भोगदेहावुभौ प्रोक्तावशुभशुभसंज्ञितौ

ప్రేతలోక బోధనలో ఇలా చెప్పబడింది—ప్రేతదేహాన్ని విడిచి అతడు భోగదేహాన్ని పొందుతాడు. భోగదేహాలు రెండు అని చెప్పబడ్డాయి: అశుభసంజ్ఞితము మరియు శుభసంజ్ఞితము.

Verse 14

भुक्त्वा तु भोगदेहेन कर्मबन्धान्निपात्यते तं देहं परतस्तस्माद्भक्षयन्ति निशाचराः

భోగదేహముతో ఫలాలను అనుభవించిన తరువాత జీవుడు కర్మబంధనమునుండి పతనమవుతాడు; ఆపై ఆ దేహాన్ని నిశాచరులు (ప్రేతాదులు) భక్షిస్తారు।

Verse 15

पापे तिष्ठति चेत् स्वर्गं तेन भुक्तं तदा द्विज तदा द्वितीयं गृह्णाति भोगदेहन्तु पापिनां

హే ద్విజా! పాపం ఇంకా మిగిలి ఉంటే, అతడు స్వర్గాన్నికూడా అనుభవించి ఖర్చు చేసివేస్తాడు; అప్పుడు పాపి రెండవ భోగదేహాన్ని ధరిస్తాడు।

Verse 16

भुक्त्वा पापन्तु वै पश्चाद्येन भुक्तं त्रिपिष्टपं शुचीनां श्रीमतां गेहे स्वर्गभ्रष्टो ऽभिजायते

పాపఫలాన్ని అనుభవించిన తరువాత, ఒకప్పుడు త్రిపిష్టప అనే స్వర్గాన్ని అనుభవించినవాడు స్వర్గభ్రష్టుడై శుచులూ శ్రీమంతులూ అయిన వారి గృహంలో జన్మిస్తాడు।

Verse 17

पुण्ये तिष्ठति चेत्पापन्तेन भुक्तं तदा भवेत् तस्मिन् सम्भक्षिते देहे शुभं गृह्णाति विग्रहम्

పుణ్యంలో పాపం నిలిచి ఉంటే, ఆ పాపం అదే పుణ్యంతోనే అనుభవింపబడి క్షీణిస్తుంది; ఆ దేహం కర్మఫలంతో క్షయమైనప్పుడు జీవుడు శుభమైన విగ్రహాన్ని ధరిస్తాడు।

Verse 18

कर्मण्यल्पावशेषे तु नरकादपि मुच्यते मुक्तस्तु नरकाद्याति तिर्यग्योनिं न संशयः

కర్మలో స్వల్ప అవశేషం మాత్రమే మిగిలినప్పుడు నరకం నుండికూడా విముక్తి లభిస్తుంది; నరకం నుండి విడుదలైనవాడు తిర్యగ్యోనికి (పశుయోని) వెళ్తాడు—సందేహం లేదు।

Verse 19

जीवः प्रविष्टो गर्भन्तु कलले ऽप्यत्र तिष्ठति घनीभूतं द्वितीये तु तृतीये ऽवयवास्ततः

జీవుడు గర్భంలో ప్రవేశించి కలలావస్థలోనూ అక్కడే నిలిచియుంటాడు. రెండవ మాసంలో అది ఘనీభవిస్తుంది; మూడవ మాసంలో తదనంతరం అవయవాలు ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 20

चतुर्थे ऽस्थीनि त्वङ्मांसम्पञ्चमे रोमसम्भवः षष्ठे चेतो ऽथ जीवस्य दुःखं विन्दति सप्तमे

నాలుగవ మాసంలో ఎముకలు, చర్మం, మాంసం ఏర్పడతాయి. ఐదవ మాసంలో రోమాలు పుడతాయి. ఆరవ మాసంలో చైతన్యం ఉద్భవిస్తుంది; ఏడవ మాసంలో జీవుడు దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తాడు.

Verse 21

जरायुवेष्टिते देहे मूर्ध्नि बद्धाञ्जलिस् तथा मध्ये क्लीवस्तु वामे स्त्री दक्षिणे पुरुषस्थितिः

భ్రూణదేహం జరాయువుతో ఆవృతమై, శిరస్సు వద్ద అంజలి బద్ధమైన చేతులతో ఉన్నప్పుడు—మధ్యలో క్లీబుడు, ఎడమవైపు స్త్రీ, కుడివైపు పురుషుడు—ఇదే వారి స్థితి అని చెప్పబడింది.

Verse 22

तिष्ठत्युदरभागे तु पृष्ठस्याभिमुखस् तथा यस्यां तिष्ठत्यसौ योनौ तां स वेत्ति न संशयः

అది ఉదరభాగంలో స్థితిచేసి, పృష్ఠం బయటివైపు ఉండేలా ఉంటుంది. ఏ యోనిలో అది నివసిస్తుందో ఆ యోనిని అది తెలుసుకుంటుంది; సందేహం లేదు.

Verse 23

सर्वञ्च वेत्ति वृत्तान्तमारभ्य नरजम्मनः गच्छतीति क अन्धकारञ्च महतीं पीडां विन्दति मानवः

మనవజన్మ ఆరంభం నుంచే సమస్త వృత్తాంతాన్ని అతడు తెలుసుకుంటాడు. అప్పుడు అతని మనస్సు నరకదిశగా సాగినట్లవుతుంది; అక్కడ అతడు ఘోరాంధకారాన్ని, తీవ్రమైన పీడను అనుభవిస్తాడు.

Verse 24

मातुराहारपीतन्तु सप्तमे मास्युपाश्नुते अष्टमे नवमे मासि भृशमुद्विजत तथा

ఏడవ నెలలో గర్భము తల్లి భుక్త‑పీతమైన ఆహార‑పానీయముల భాగమును గ్రహించును; ఎనిమిదవ, తొమ్మిదవ నెలలలో కూడా అతడు అత్యంతంగా కలతచెందును।

Verse 25

व्यवाये पीडामाप्नोति मातुर्व्यायामके तथा व्याधिश् च व्याधितायां स्यान्मुहूर्तं शतवर्षवत्

సంభోగమువలన బాధ కలుగును; అలాగే తల్లి అతిగా శ్రమించునప్పుడు కూడా (గర్భమునకు) కష్టం కలుగును. రోగస్థితిలో ఒక ముహూర్తమూ శతవర్షములవలె అనిపించును।

Verse 26

सन्तप्यते कर्मभिस्तु कुरुते ऽथ मनोरथान् गर्भाद्विनिर्गतो ब्रह्मन् मोक्षज्ञानं करिष्यति

అతడు తన కర్మలచేత సంతప్తుడై, తరువాత మనోరథములను అనుసరించును; కాని హే బ్రహ్మన్, గర్భమునుండి బయటికి వచ్చిన తరువాత మోక్షప్రదమైన జ్ఞానాన్ని ఆచరించును।

Verse 27

सूतिवातैर् अधीभूतो निःसरेद्योनियन्त्रतः पीड्यमानो मासमात्रं करस्पर्शेन दुःखितः

ప్రసవవాయువులచేత అధీనుడై అతడు యోనిమార్గ నియంత్రణ నుండి బయటికి వచ్చును; నలిగింపబడుతూ సుమారు ఒక నెల వరకు చేతి స్పర్శకే దుఃఖపడును।

Verse 28

खशब्दात् क्षुद्रश्रोतांसि देहे श्रोत्रं विविक्तता श्वासोच्छासौ गतिर्वायोर्वक्रसंस्पर्शनं तथा

ఆకాశము మరియు శబ్దమునుండి దేహములో సూక్ష్మ స్రోతస్సులు (నాడులు) ఉద్భవించును; దేహములో శ్రవణేంద్రియము మరియు వివిక్తత (భేదగుణము) స్థాపితమగును. అలాగే శ్వాస‑ఉచ్ఛ్వాసములు, వాయువు గతి, వక్ర‑సంస్పర్శనము (స్పర్శజ్ఞానం) కూడా ఉద్భవించును।

Verse 29

अग्नेरूपं दर्शनं स्यादूष्मा पङ्क्तिश् च पित्तकं मेधा वर्णं बलं छाया तेजः शौर्यं शरीरके

శరీరంలో అగ్ని యొక్క రూపం దర్శనశక్తి (దృష్టి) అని చెప్పబడింది; ఉష్ణత, కార్యాల క్రమబద్ధత (పంక్తి) మరియు పిత్తమూ. అలాగే మేధ, వర్ణం, బలం, ఛాయ, తేజస్సు, కాంతి, శౌర్యం కూడా దేహస్థ అగ్నితత్త్వ లక్షణాలు.

Verse 30

जलात्स्वेदश् च रसनन्देहे वै संप्रजायते क्लेदो वसा रसा तक्रं शुक्रमूत्रकफादिकं

జలమునుండి స్వేదం పుడుతుంది; అలాగే దేహంలోని ‘రస’ నుండే క్లేదం (ఆర్ద్రత), వసా (కొవ్వు), రసజ ఉపధాతువులు, తక్రసదృశ ద్రవం, అలాగే శుక్రం, మూత్రం, కఫం మొదలైనవి ఉత్పన్నమవుతాయి.

Verse 31

भूमेर्ध्राणं केशनखं गौरवं स्थिरतो ऽस्थितः मातृजानि मृदून्यत्र त्वङ्मांसहृदयानि च

భూమి తత్త్వం నుండి ఘ్రాణేంద్రియం, కేశనఖాలు, గౌరవం (భారత్వం) మరియు స్థైర్యం ఉత్పన్నమవుతాయి. ఇక్కడ ‘మాతృజ’గా చెప్పబడే మృదువైన అవయవాలు—చర్మం, మాంసం, హృదయం—ఇవీ భూమిజములుగా లెక్కించబడతాయి.

Verse 32

नाभिर्मज्जा शकृन्मेदः क्लेदान्यामाशयानि च पितृजानि शिरास्नायुशुक्रञ्चैवात्मजानि तु

నాభి, మజ్జ, శకృత్ (మలం), మేదం (కొవ్వు), క్లేదాది ఆర్ద్ర స్రావాలు, అలాగే ఆమాశయం మొదలైనవి ‘పితృజ’మని చెప్పబడతాయి; శిరలు (రక్తనాళాలు), స్నాయువులు మరియు శుక్రం మాత్రం ‘ఆత్మజ’మని పేర్కొనబడతాయి.

Verse 33

कामक्रोधौ भयं हर्षो धर्माधर्मात्मता तथा आकृतिः स्वरवर्णौ तु मेहनाद्यं तथा च यत्

కామం, క్రోధం, భయం, హర్షం, ధర్మాధర్మాల పట్ల స్వభావం; దేహాకృతి, స్వరం, వర్ణం, అలాగే మూత్రవిసర్జన మొదలైనవి—ఇలాంటి ఏ లక్షణాలైనా అన్నీ తెలుసుకొని పరిశీలించవలసినవే.

Verse 34

श्वासोच्छासौ सनिर्वापौ वाह्यसंस्पर्शनमिति ञ नाभिर्मेडमिति ख , ञ च ???

ఒక పాఠంలో—శ్వాస-ప్రశ్వాసాలు, నిర్వాపం/శమనము మరియు బాహ్య స్పర్శ అని చెప్పబడింది. మరొక పాఠంలో “నాభి మరియు మేఢ్రం (జననేంద్రియ-ప్రదేశం)” అని ఉంది; ఇంకొక పాఠాంతరం కూడా సూచించబడినా పాఠం భ్రష్ట/సందిగ్ధం.

Verse 35

तामसानि तथाज्ञानं प्रमादालस्यतृट्क्षुधाः मोहमात्सर्यवैगुण्यशोकायासभयानि च

తామస లక్షణాలు—అజ్ఞానం, ప్రమాదం, ఆలస్యం, దాహం మరియు ఆకలి, మోహం, మాత్సర్యం, వైగుణ్యం (దోషప్రవృత్తి), శోకం, ఆయాసం మరియు భయం కూడా.

Verse 36

कामक्रोधौ तथा शौर्यं यज्ञेप्सा बहुभाषिता अहङ्कारः परावज्ञा राजसानि महामुने

కామం, క్రోధం, అలాగే శౌర్యం, యజ్ఞం చేయాలనే ఆశ, అధికంగా మాట్లాడటం, అహంకారం మరియు ఇతరుల పట్ల అవమానం—ఓ మహామునీ, ఇవి రాజస స్వభావ లక్షణాలు.

Verse 37

धर्मेप्सा मोक्षकामित्वं परा भक्तिश् च केशवे दाक्षिण्यं व्यवसायित्वं सात्विकानि विनिर्दिशेत्

ధర్మాన్ని కోరడం, మోక్షాభిలాష, కేశవునిపై పరాభక్తి, దాక్షిణ్యం (ఉదారత/సౌజన్యం) మరియు వ్యావసాయిత్వం (దృఢ సంకల్పం)—ఇవే సాత్త్విక గుణాలని ప్రకటించబడింది.

Verse 38

चपलः क्रोधनो भीरुर्बहुभाषो कलिप्रियः स्वप्ने गगनगश् चैव बहुवातो नरो भवेत्

స్వప్నంలో ఆకాశంలో సంచరిస్తున్నట్లు కనిపించే మనిషి చపలుడు, క్రోధప్రవణుడు, భయపడే వాడు, ఎక్కువగా మాట్లాడేవాడు, కలహప్రియుడు, అలాగే బహువాతం (వాతదోషాధిక్యం) కలవాడిగా అవుతాడు.

Verse 39

अकालपलितः क्रोर्धो महाप्राज्ञो रणप्रियः स्वप्ने च दीप्तिमत्प्रेक्षी बहुपित्तो नरो भवेत्

అకాలంలోనే పాండుర్యము (పలితము) కలిగి, క్రోధప్రవణుడై, మహాప్రాజ్ఞుడై, యుద్ధప్రియుడై, స్వప్నంలో దివ్యదీప్తిని దర్శించువాడు—అటువంటి వాడు పిత్తప్రధానుడు (బహుపిత్తుడు) అని చెప్పబడును.

Verse 40

स्थिरमित्रः स्थिरोत्साहः स्थिराङ्गो द्रविणान्वितः स्वप्ने जलसितालोकी बहुश्ले ष्मा नरो भवेत्

స్థిరమైన మిత్రులు కలిగి, స్థిరోత్సాహుడై, స్థిరాంగుడై, ద్రవిణసంపన్నుడై, స్వప్నంలో తెల్లని/స్పష్టమైన నీటిని దర్శించువాడు—అటువంటి వాడు శ్లేష్మ (కఫ) ప్రధానుడు, బహుశ్లేష్ముడు అవుతాడు.

Verse 41

रसस्तु प्राणिनां देहे जीवनं रुधिरं तथा लेपनञ्च तथा मांसमेधस्नेहकरन्तु तत्

ప్రాణుల దేహంలో రసమే జీవనాధారం; అదే రసం రుధిరముగా (రక్తముగా) మారి, లేపనము/స్నేహనము కలిగించి, మాంసము మరియు మేదస్సు (కొవ్వు) ఉత్పత్తి చేసి, స్నిగ్ధత (స్నేహం)ను కూడా జనింపజేస్తుంది—ఇది తత్త్వవేత్తల వచనం.

Verse 42

धारणन्त्व् अस्थि मज्जा स्यात्पूरणं वीर्यवर्धनं शुक्रवीर्यकरं ह्य् ओजः प्राणकृज्जीवसंस्थितिः

అస్థిమజ్జ ధారణకారిణి, పూరణము/పోషణము చేయునది, వీర్యవర్ధకము. ఓజస్సు నిజంగా శుక్రమును మరియు బలమును కలిగించేది; అదే ప్రాణాన్ని సృష్టించి జీవనస్థితికి స్థిరాధారమవుతుంది.

Verse 43

ओजः शुक्रात् सारतरमापीतं हृदयोपगं षडङ्गशक्थिनी बाहुर्मूर्धा जठरमीरितं

ఓజస్సు శుక్రమునందు నుండి గ్రహించబడిన అత్యంత సారభూత తత్త్వము; అది హృదయంలో నివసిస్తుంది. అది దేహమంతటా వ్యాపించి ఉందని చెప్పబడింది—షడంగములు, శక్థి (జంఘ/ఊరు), బాహువులు, మూర్ధ (శిరస్సు) మరియు జఠరము వరకు.

Verse 44

षट्त्वचा वाह्यतो यद्वदन्या रुधिरधारिका विलासधारिणी चान्या चतुर्थी कुण्डधारिणी

చర్మానికి ఆరు పొరలు ఉన్నాయి. బయట నుండి లోపలికి క్రమంగా—ఒకటి యథోక్తము; మరొకటి రక్తధారిణి; ఇంకొకటి శిరా-నాడీ మొదలైన వాహినులను ధరించేది; నాల్గవది కుండము అనగా పుండ్లు/ఫొడలు ధరించేది.

Verse 45

पञ्चमी विद्रधिस्थानं षष्ठी प्राणधरा मता कलासप्तमौ मांसधरा द्वितीया रक्तधारिणी

ఐదవ కళ విద్రధి (లోపలి పుండ్లు) స్థానం అని భావించబడింది; ఆరవ కళ ప్రాణధారిణి. ఏడవ కళ మాంసధారిణి; రెండవ కళ రక్తధారిణి అని చెప్పబడింది.

Verse 46

यकृत्प्लीहाश्रया चान्या मेदोधरास्थिधारिणी मज्जाश्लेष्मपुरीषाणां धरा पक्वाशयस्थिता षष्ठी पित्तधरा शुक्रधरा शुक्राशयापरा

ఒక ధరా యకృత్ మరియు ప్లీహా ఆశ్రయ ప్రాంతంలో ఉంటుంది; మరొక ధరా మేదస్సు, ఉదరం మరియు ఎముకలను ధరించేది. మజ్జ, శ్లేష్మం, మలము వీటి ఆధారం పక్వాశయంలో (పెద్ద పేగులో) ఉంటుంది. ఆరవ ధరా పిత్తధారిణి; ఇంకొక ధరా శుక్రధారిణి, శుక్రాశయంలో స్థితమైనది.