Adhyaya 278

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे पुरुवंशवर्णनं नाम सप्तसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथाष्टसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सिद्धौषधानि अग्निर् उवाच आयुर्वेदं प्रवक्ष्यामि सुश्रुताय यमब्रवीत् देवो धन्वन्तरिः सारं मृतसञ्जीवनीकरं

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో “పురు వంశవర్ణనం” అనే 277వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 278వ అధ్యాయం—“సిద్ధ ఔషధాలు”—ప్రారంభం. అగ్ని అన్నాడు: నేను ఆయుర్వేదాన్ని వివరిస్తాను; యముడు సుశ్రుతునికి చెప్పినదే, దేవ ధన్వంతరి ప్రకటించిన సారం—‘మృతసంజీవనీ’ అనే జీవనపునరుద్ధార తత్త్వం।

Verse 2

सुश्रुत उवाच आयुर्वेदं मम ब्रूहि नराश्वेभरुगर्दनम् सिद्धयोगान्सिद्धमन्त्रान्मृतसञ्जीवनीकरान्

సుశ్రుతుడు అన్నాడు: నాకు ఆయుర్వేదాన్ని చెప్పండి—మనుష్యులు, గుర్రాలు, ఏనుగుల వ్యాధులను నశింపజేసేదాన్ని; అలాగే సిద్ధయోగాలు (ఔషధ ప్రయోగాలు) మరియు సిద్ధమంత్రాలు కూడా, ‘మృతసంజీవనీ’గా మరణించినవారికీ జీవం పునరుద్ధరించేవి।

Verse 3

धन्वन्तरिर् उवाच रक्षन् बलं हि ज्वरितं लङ्घितं भोजयेद्भिषक् सविश्वं लाजमण्डन्तु तृड्ज्वरान्तं शृतं जलम्

ధన్వంతరి అన్నాడు: రోగి బలాన్ని కాపాడుతూ వైద్యుడు జ్వరగ్రస్తునికి లంఘన (ఉపవాసం/తేలికపాటి ఆహారం) తరువాత భోజనం ఇవ్వాలి. ‘విశ్వ’ (ఎండు అల్లం) కలిపిన లాజమండ (బియ్యం మరిగిన నీరు) ఇవ్వాలి; దాహం, జ్వరం తగ్గేందుకు మరిగించిన నీటిని త్రాగించాలి.

Verse 4

मुस्तपर्पटकोशीरचन्दनोदीच्यनागरैः षडहे च व्यतिक्रान्ते तित्तकं पाययेद्ध्रुवं

ముస్తా, పర్పట, ఉశీర, చందన, ఉదీచ్య, నాగర (సొంఠి)లతో—ఆరు రోజులు గడిచిన తరువాత—నిశ్చయంగా (రోగికి) తిక్తక కషాయం త్రాగించాలి.

Verse 5

स्नेहयेत्तक्तदोषन्तु ततस्तञ्च विरेचयेत् जीर्णाः षष्टिकनीवाररक्तशालिप्रमोदकाः

మజ్జిగవల్ల కలిగిన దోషవ్యాధిగ్రస్తునికి ముందుగా స్నేహనం చేయించాలి; అనంతరం వिरेచనం చేయించాలి. చికిత్సానంతర ఆహారంగా పాత షష్టిక బియ్యం, నీవార బియ్యం, ఎర్ర శాలి బియ్యం మరియు తేలికైన ప్రమోదకాలు (కేకులు) శ్రేయస్కరమని చెప్పబడింది.

Verse 6

तद्विधास्ते ज्वरेष्विष्टा यवानां विकृतिस् तथा मुद्गा मसूराश् च णकाः कुलत्थाश् च सकुष्ठकाः

ఇలాంటి విధమైన తయారులు జ్వరాలలో ఇష్టమైనవి; అలాగే యవాల సంస్కృత రూపాలు, మరియు ముద్గం, మసూరం, చణకం, కులత్థం—కుష్ఠంతో కలిపి సిద్ధం చేసినవి—ప్రశంసనీయం.

Verse 7

पक्वदोषन्त्विति ञ आटक्यो नारकाद्याश् च कर्कोटककतोल्वकम् पटोलं सफलं निम्बं पर्पटं दाडिमं ज्वरे

పక్వదోషస్థితి గల జ్వరంలో జ్ఞానులు ఆటకీ-నారకాది గణాన్ని, అలాగే కర్కోటక, కటోల్వకలను సూచిస్తారు; అలాగే ఫలంతో కూడిన నింబం, పటోలం, పర్పటం, దాడిమం (దానిమ్మ) జ్వరంలో హితకరం.

Verse 8

अधोगे वमनं शस्तमूर्ध्वगे च विरेचनम् रक्तपित्ते तथा पानं षडङ्गं शुण्ठिवर्जितम्

వ్యాధి అధోగతంగా సాగితే వమనం శ్రేయస్కరం; ఊర్ధ్వగతంగా సాగితే వिरेచనం. అలాగే రక్తపిత్తంలో శుణ్ఠీని వదిలి షడంగ సిద్ధపానాన్ని పానీయంగా ఇవ్వాలి.

Verse 9

शक्तुगोधूमलाजाश् च यवशालिमसूरकाः सकुष्ठचणका मुद्गा भक्ष्या गोधूमका हिताः

శక్తు (సత్తు), గోధుమ, లాజా (పొంగిన బియ్యం), అలాగే యవం, శాలి బియ్యం, మసూరం; కుష్ఠంతో సిద్ధం చేసిన చణకం, ముద్గం—ఇవి భక్ష్యాలు. గోధుమతో చేసిన ఆహారం హితకరం.

Verse 10

साधिता घृतदुग्धाभ्यां क्षौद्रं वृषरसो मधु अतीसारे पुराणानां शालीनां भक्षणं हितं

అతిసార వ్యాధిలో నెయ్యి మరియు పాలతో సిద్ధం చేసిన, తేనె మరియు వాసా రసము కలిపిన ఔషధము, మరియు పాత షాలి బియ్యం అన్నం తినడం మంచిది.

Verse 11

अनभिष्यन्दि यच्चान्नं लोध्रवल्कलसंयुतम् मारुतं वर्जयेद् यत्नः कार्यो गुल्मेषु सर्वथा

శరీర స్రావాలను నిరోధించని మరియు లోధ్ర చెట్టు బెరడుతో కూడిన ఆహారాన్ని తీసుకోవాలి; గుల్మ వ్యాధిలో వాతాన్ని నివారించడానికి అన్ని విధాలా ప్రయత్నించాలి.

Verse 12

वाट्यं क्षीरेण चाश्नीयाद्वास्तूकं घृतसाधितं गोधूमशालयस्तिक्ता हिता जठरिणामथ

ఉదర రోగులు పాలతో వాట్యము (యవల వంటకం) మరియు నేతిలో వండిన వాస్తుక (చక్రవర్తి కూర) తినాలి. గోధుమలు, షాలి బియ్యం మరియు చేదు పదార్థాలు వీరికి మేలు చేస్తాయి.

Verse 13

गोधूमशालयो मुद्गा ब्रह्मर्क्षखदिरो ऽभया पञ्चकोलञ्जाङ्गलाश् च निम्बधात्र्यः पटोलकाः

గోధుమలు, షాలి బియ్యం, పెసలు, ఖదిరము, కరక్కాయ, పంచకోలము, జాంగల మాంసము, వేప, ఉసిరి మరియు పొట్లకాయ (మంచివి).

Verse 14

मातुलङ्गरसाजातिशुष्कमूलकसैन्धवाः कुष्ठिनाञ्च तथा शस्तं पानार्थे खदिरोदकं

కుష్ఠు రోగులకు మాదీఫల రసము, జాజి, ఎండిన ముల్లంగి, సైంధవ లవణము మరియు త్రాగడానికి ఖదిర (చండ్ర) జలము శ్రేష్ఠము.

Verse 15

मसूरसुद्गौ पेयार्थे भोज्या जिर्णाश् च शालयः निम्बपर्पटकैः शाकैर् जाङ्गलानां तथा रसः

పేయ (సన్నని గంజి) కోసం మసూరి, ముద్గ (పెసర) అనుకూలం; పాత శాలి బియ్యం కూడా భోజ్యము. వేప, పర్పటకతో చేసిన కూరలు శ్రేయస్కరం; అలాగే జాంగల (ఎండ ప్రాంత) జంతువుల మాంసరసం/శోర్భా పథ్యం.

Verse 16

विडङ्गं मरिचं मुस्तं कुष्ठं लोध्रं सुवर्चिका मनःशिला च वालेयः कुष्ठहा मूत्रपेषितः

విడంగ, మిరియాలు, ముస్తా, కుష్ఠ, లోధ్ర, సువర్చికా, మనశ్శిలా—ఇవన్నీ వాలేయతో కలిసి మూత్రంలో నూరితే కుష్ఠ (దీర్ఘ చర్మరోగం) నాశకమైన యోగం అవుతుంది.

Verse 17

अपूपकुष्ठकुल्माषयवाद्या मेहिनां हिताः यवान्नविकृतिर्मुद्गा कुलत्था जीर्णशालयः

మేహ (ప్రమేహ) బాధితులకు అపూప (పిండి వంటలు), కుల్మాష (వేపిన పప్పులు), యవాది (జొన్న/యవ) ఆధారిత పదార్థాలు హితం. అలాగే యవాన్న వికృతులు, ముద్గ (పెసర), కులత్థ (ఉలవలు), పాత శాలి బియ్యం పథ్యం.

Verse 18

तिक्तरुक्षाणि शाकानि तिक्तानि हरितानि च तैलानि तिलशिग्रुकविभीतकेङ्गुदानि च

చేదు మరియు రూక్షమైన కూరలు, అలాగే చేదు ఆకుకూరలు; ఇంకా నూనెలు—నువ్వుల నూనె, శిగ్రు (మునగ) నూనె, విభీతక నూనె, ఇంగుదీ నూనె—వాడదగినవి.

Verse 19

मुद्गाः सयवगोधूमा धान्यं वर्षस्थतञ्च यत् जाङ्गलस्य रसः शस्तो भोजने राजयक्ष्मिणां

రాజయక్ష్మ (క్షయ) బాధితులకు ముద్గ (పెసర), యవ (బార్లీ), గోధూమ (గోధుమ) వంటి ధాన్యాలు, అలాగే వర్షాకాలం అంతా నిల్వ ఉంచిన ధాన్యం హితం. భోజనంలో జాంగల జంతువుల మాంసరసం/శోర్భా కూడా శ్రేయస్కరం.

Verse 20

कौलत्थमौद्गको रास्नाशुष्कमूलकजाङ्गलैः पूपैर् वा विस्करैः सिद्धैर् दधिदाडिमसाधितैः

కులత్థము మరియు ముద్గము రాస్నా, ఎండిన ముల్లంగి, జాంగల (అరణ్య/ఎడారి) జంతుమాంసంతో కలిసి వండిన పాకం; లేదా పూపములు గాని విస్కర (తేలికపాటి వన్య పక్షులు) గాని సమ్యక్ సిద్ధం చేసి దధి మరియు దాడిమ (దానిమ్మ)తో సంస్కరించినది—చికిత్సాహారంగా ప్రశంసితం।

Verse 21

मातुलङ्गरसक्षौद्रद्राक्षाव्योषादिसंस्कृतैः यवगोधूमशाल्यन्नैर् भोजयेच्छ्वासकासिनं

మాతులంగ రసం, క్షౌద్రం (తేనె), ద్రాక్ష, వ్యోషం (త్రికటు) మొదలైన వాటితో సంస్కరించిన యవ, గోధూమ, శాలి అన్నములతో శ్వాస-కాస బాధితునికి భోజనం పెట్టాలి।

Verse 22

दषमूलवलारास्नाकुलत्थैर् उपसाधिताः पेयाः पूपरसाः क्वाथाः श्वासहिक्कानिवारणाः

దశమూల, వలా, రాస్నా, కులత్థములతో ఉపసాధితమైన పేయ (గంజి), పూపరస (పూప సారం/సూపు) మరియు క్వాథములు—శ్వాసం మరియు హిక్కా (ఎక్కిళ్లు) నివారకాలు।

Verse 23

शुष्कमूलककौलत्थमूलजाङ्गलजैरसैः यवगोधूमशाल्यन्नं जीर्णम् सोशीरमाचरेत्

ఎండిన ముల్లంగి, కులత్థం, ఔషధ మూలాలు మరియు జాంగల (వన్య) జంతుమాంస రసం/సూపుతో కలిసి యవ, గోధూమ, శాలి అన్నమును బాగా జీర్ణమైన స్థితిలో తీసుకోవాలి; అలాగే ఉశీర (వెట్టివేరు)తో కూడి సేవించాలి।

Verse 24

सोथवान् सगुडां पथ्यां खादेद्वा गुडनागरम् तक्रञ्च चित्रकञ्चोभौ ग्रहणीरोगनाशनौ

శోథం (వాపు) ఉన్నవాడు గుడంతో కలిపిన పథ్యా (హరితకీ) తినాలి; లేదా గుడంతో నాగరం (సొంఠి) తీసుకోవాలి. తక్రం (మజ్జిగ) మరియు చిత్రకం—ఈ రెండూ—గ్రహణీ రోగనాశకాలు।

Verse 25

पुराणयवगोधूमशालयो जङ्गलो रसः मुद्गामलकखर्जूरमृद्वीकावदराणि च

పాత యవం, గోధుమలు, శాలి బియ్యం; జాంగల (ఎండభూమి) జంతువుల మాంసరసం; అలాగే పెసలు, ఆమలకీ, ఖర్జూరం, ఎండుద్రాక్ష, వడర (జుజుబ్) ఫలాలు—ఇవి పథ్యాహారమని ప్రశంసించబడినవి।

Verse 26

मधु सर्पिः पयः शक्रं निम्बपर्पटकौ वृषम् तक्रारिष्टाश् च शस्यन्ते सततं वातरोगिणाम्

వాతరోగులకు నిత్యసేవనంగా తేనె, నెయ్యి, పాలు, శక్రం (బలవర్ధక పానీయం), వేప మరియు పర్పటక, వృష (వాసా), అలాగే మజ్జిగ ఆధారిత అరిష్టాలు (కిణ్వ ఔషధాలు) సిఫారసు చేయబడ్డాయి।

Verse 27

हृद्रोगिणो विरेच्यास्तु पिप्पल्यो हिक्किनां हिताः तक्रावलालसिन्धूनि मुक्तानि शिशिराम्भसा

హృద్రోగులకు విరేచనం (శోధన) చేయాలి; ఎక్కిళ్లు ఉన్నవారికి పిప్పలి మేలు. మజ్జిగ, ఆవలాల (పుల్లని గంజి) మరియు సైంధవ లవణం—చల్లని నీటితో కలిపి సేవించాలి।

Verse 28

मुक्ताः सौवर्चलाजादि मद्यं शस्तं मदात्यये सक्षौद्रपयसा लाक्षां पिवेच्च क्षतवान्नरः

మదాత్యయము (అతినశా) నివారణకు ముక్తా, సౌవర్చలాది ద్రవ్యాలతో సంస్కరించిన మద్యం శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది. గాయపడిన మనిషి తేనె, పాలతో కలిపిన లాక్షాను త్రాగాలి।

Verse 29

भद्राविष्टाश्चेति ख सदामये इति ञ दमात्यये इति ट क्षयं मांसरसाहारो वह्निसंरक्षणाज्जयेत् शालयो भोजने रक्ता नीवारकलमादयः

పాఠభేదాలు: ‘భద్రావిష్టాశ్చ’—(ఖ), ‘సదామయే’—(ఞ), ‘దమాత్యయే’—(ట)। క్షయము మాంసరసాన్ని ఆహారంగా తీసుకోవడం, జఠరాగ్నిని సంరక్షించడం/పోషించడం ద్వారా జయించబడుతుంది; భోజనంలో ఎర్ర శాలి బియ్యం, నివార, కలమ మొదలైన ధాన్యాలు వాడాలి।

Verse 30

यवान्नविकृतिर्मासं शाकं सौवर्चलं शटी पथ्या तथैवार्शसां यन्मण्डं तक्रञ्च वारिणा

అర్శస్‌ (మూలవ్యాధి) రోగులకు యవాన్న వికృతి, మాష (మినపప్పు), ఆకుకూరలు, సౌవర్చల (నల్ల ఉప్పు), శటీ, పథ్యా హితకరములు; అలాగే మణ్డ (బియ్యపు పలుచని కంజి) మరియు తక్ర (మజ్జిగ) నీటితో సేవించుట మేలు చేస్తుంది।

Verse 31

मुस्ताभ्यासस् तथा लेपश्चित्रकेण हरिद्रया यवान्नविकृतिः शालिर्वास्तूकं ससुवर्चलम्

ముస్తా యొక్క నియమిత ప్రయోగం, అలాగే చిత్రకము మరియు హరిద్రతో చేసిన లేపనం; యవాన్న వికృతి; మరియు శాలి బియ్యం, వాస్తూక (బథువా ఆకుకూర) సువర్చలతో కలిసి—ఇవి హితకర చికిత్సలు।

Verse 32

त्रपुषर्वारुगोधूमाः क्षीरेक्षुघृतसंयुताः मूत्रकृच्छ्रे च शस्ताः स्युः पाने मण्डसुरादयः

మూత్రకృచ్ఛ్రం (మూత్ర విసర్జనలో కష్టం) ఉన్నప్పుడు త్రపుష (సొరకాయ), ఏర్వారు (దోసకాయ/కీరా) మరియు గోధూమ (గోధుమ) పాలు, చెరకు రసం, నెయ్యితో కలిపి తీసుకోవడం శ్రేయస్కరం; పానార్థం మణ్డ, సురా మొదలైన పానీయాలు విధించబడ్డాయి।

Verse 33

लाजाः शक्तुस् तथा क्षौद्रं शून्यं मांसं परूषकम् वार्ताकुलावशिखिनश्छर्दिघ्नाः पानकानि च

లాజా (వేపిన/పొంగిన బియ్యం), శక్తు (వేపిన ధాన్యపు పిండి) మరియు క్షౌద్రం (తేనె); కొవ్వులేని మాంసం, పరూషక ఫలం; అలాగే వార్తాక (వంకాయ), కులావ (బటేరుపక్షి) మరియు శిఖిన్ (నెమలి) వంటకాలు, తగిన పానకాలు—ఇవి వాంతులను నివారించేవి।

Verse 34

शाल्यन्नन्तोयपयसी केवलोष्णे शृते ऽपि वा तृष्णाघ्ने मुस्तगुडयोर्गुटिका वा मुखे धृता

శాలి బియ్యాన్ని నీరు మరియు పాలతో వండిన అన్నం—లేదా కేవలం వేడి నీటిలో ఉడికించినా—తృష్ణను తగ్గిస్తుంది; లేదా ముస్తా మరియు బెల్లంతో చేసిన చిన్న గుటికను నోటిలో ఉంచితే దాహం శమిస్తుంది।

Verse 35

यवान्नविकृतिः पूपं शुष्कमूलकजन्तथा शाकं पटोलवेत्राग्रमुरुस्तम्भविनाशनम्

యవమాండంతో చేసిన పదార్థం, యవపు పూపం (కేక్), అలాగే ఎండిన ముల్లంగి; ఇంకా శాక వంటకాలు—ప్రత్యేకంగా పటోళ (పాయింటెడ్ గోర్డ్) మరియు వేత్రాగ్రం (చెరకు/బేతు కోమల అగ్రభాగం)—ఉరుస్తంభం (తొడల కఠినత)ను నశింపజేస్తాయని చెప్పబడింది।

Verse 36

मुद्गाढकमसूराणां सतिलैर् जाङ्गलैरसैः ससैन्धवघृतद्राक्षाशुण्ठ्यामलककोलजैः

ముద్గం, కుల్థం (హార్స్‌గ్రామ్), మసూరం లతో చేసిన యూషాలు/సూపులు—నువ్వులతో, అలాగే జాంగల (ఎండభూమి) జంతువుల మాంసరసాలతో—సైంధవ లవణం, నెయ్యి, ద్రాక్ష, శుంఠి, ఆమలకీ, కోల (జుజుబ్) కలిపి సిద్ధం చేయాలి।

Verse 37

यूषैः पुराणगोधूमयवशाल्यन्नमभ्यसेत् विसर्पी ससिताक्षौद्रमृद्वीकादाडिमोदकम्

విసర్ప (వ్యాపించే చర్మరోగం) ఉన్న రోగి యూషాలతో పాటు పాత గోధుమ, యవం, శాలి బియ్యం అన్నాన్ని నిత్యం సేవించాలి. అలాగే చక్కెర, తేనె, ద్రాక్ష మరియు దాడిమం (దానిమ్మ)తో చేసిన పానీయాన్ని కూడా తీసుకోవాలి।

Verse 38

रक्तयष्टिकगोधूमयवमुद्गादिकं लघु काकमारी च वेत्राग्रं वास्तुकञ्च सुवर्चला

రక్తయష్టిక, గోధుమ, యవం, ముద్గం మొదలైనవి లఘు (సులభ జీర్ణ్య) పదార్థాలు. అలాగే కాకమారీ, వేత్రాగ్రం (చెరకు/బేతు కోమల అగ్రం), వాస్తుకం (బథువా ఆకుకూర) మరియు సువర్చలా కూడా లఘువే।

Verse 39

वातशोणितनाशाय तोयं शस्तं सितं मधु पथ्या तथैव काशस्य मण्डं तक्रञ्च वारुणमिति ख , ञ , च यूषमिति ख , ज च नाशारोगेशु च हितं घृतं दुर्वाप्रसाधितम्

వాత-శోణిత (వాతదోషంతో కూడిన రక్తదుష్టి) శమనానికి నీరు శ్రేష్ఠం; అలాగే చక్కెర, తేనె, పథ్యా (హరితకీ) కూడా. కాశ (బియ్యం) మాండ, మజ్జిగ, వారుణీ (కిణ్వ పానీయం) హితం—కొన్ని పాఠాల్లో ‘యూష’ (పప్పు సూపు) అని ఉంది. నాసారోగాలలో దూర్వాతో సంస్కరించిన నెయ్యి కూడా హితకరం।

Verse 40

भृङ्गराजरसे सिद्धं तैलं धात्रीरसे ऽपि वा नश्यं सर्वामयेष्विष्टं मूर्धजन्तूद्भवेषु च

భృంగరాజ రసంలో సిద్ధం చేసిన తైలం, లేదా ధాత్రీ (ఆమలకీ) రసంలో తయారుచేసిన తైలం నస్యానికి శ్రేష్ఠం; ఇది అన్ని వ్యాధుల్లో హితం చేసి, శిరస్సులో జంతు/కృమిజన్య రుగ్మతలలో కూడా ఉపకరిస్తుంది।

Verse 41

शीततोयान्नपानञ्च तिलानां विप्र भक्षणम् द्विजदार्ढ्यकरं प्रोक्तं तथा तुष्टिकरम्परम्

హే విప్రా! భోజనపానాలతో పాటు చల్లని నీటిని సేవించడం, అలాగే బ్రాహ్మణుడు నువ్వులను భక్షించడం—ఇవి ద్విజులకు బలం, దృఢత్వం కలిగించేవిగా మరియు పరమ తృప్తిని (అత్యంత ప్రీతిని/పుణ్యాన్ని) ప్రసాదించేవిగా చెప్పబడినవి।

Verse 42

गण्डूषं तिलतैलेन द्विजदार्ढ्यकरं परं विडङ्गचूर्णं गोमूत्रं सर्वत्र कृमिनाशने

నువ్వుల నూనెతో గండూషం (నోటిలో పట్టుకొని కులుకడం) చేయడం దంతాలను దృఢం చేసే ఉత్తమ ఉపాయం. విడంగ చూర్ణం మరియు గోమూత్రం అన్ని సందర్భాలలో కృమినాశకాలు అని చెప్పబడినవి।

Verse 43

धात्रीफलान्यथाज्यञ्च शिरोलेपनमुत्तमम् शिरोरोगविनाशाय स्निग्धमुष्णञ्च भोजनम्

ధాత్రీ ఫలాలు (ఆమలకీ) మరియు నెయ్యి—ఇవి శిరస్సుకు లేపనంగా అత్యుత్తమం. శిరోరోగ నివారణకు స్నిగ్ధమైన, ఉష్ణమైన ఆహారం తీసుకోవాలి।

Verse 44

तैलं वा वस्तमूत्रञ्च कर्णपूरणमुत्तमम् कर्णशूलविनाशाय सर्वशुक्तानि वा द्विज

నూనె లేదా మేక మూత్రం—కర్ణపూరణం (చెవిలో నింపడం/చుక్కలు వేయడం) కోసం ఉత్తమం. హే ద్విజా! కర్ణశూల నివారణకు ఇలాంటి అన్ని ఉపాయాలు (సముచిత ద్రవ్యాలు) ప్రయోజనకరము।

Verse 45

गिरिमृच्चन्दनं लाक्षा मालती कलिका तथा संयोज्या या कृता वर्तिः क्षतशुक्रहरी तु सा

గిరిమృత్తిక (ఖనిజ మట్టి), చందనం, లాక్షా, మాలతీ కలికలు—ఇవన్నీ కలిపి తయారు చేసిన ఔషధ వర్తి క్షత (గాయం/క్షరణ) దోషాన్ని మరియు శుక్రదోషాన్ని తొలగిస్తుంది అని చెప్పబడింది।

Verse 46

व्योषं त्रिफलया युक्तं तुच्छकञ्च तथा जलम् सर्वाक्षिरोगशमनं तथा चैव रसाञ्जनं

వ్యోషం (త్రికటు) ను త్రిఫలతో కలిపి, తుచ్ఛకము మరియు జలముతో చేసిన యోగం సమస్త నేత్రరోగాలను శమింపజేస్తుంది; అలాగే రసాంజనమూ అన్ని కంటి వ్యాధులకు శమనకరం।

Verse 47

आज्यभृष्टं शिलापिष्टं लोध्रकाञ्जिकसैन्धवैः आश्च्योतनाविनाशाय सर्वनेत्रामये हितम्

నెయ్యిలో వేయించి, తరువాత రాతిపై నూరి, లోధ్రం, కాంజికం (పులియబెట్టిన పానీయం) మరియు సైంధవ లవణంతో కలిపిన ఈ తయారీ ఆశ్చ్యోతనానికి సంబంధించిన వికారాన్ని నశింపజేసి, సమస్త నేత్రరోగాలలో హితకరం।

Verse 48

गिरिमृच्चन्दनैर् लेपो वहिर्नेत्रस्य शस्यते नेत्रामयविघातार्थं त्रिफलां शीलयेत् सदा

నేత్రవ్యాధుల నివారణార్థం కంటి బయటి భాగంపై గిరిమృత్తిక మరియు చందనంతో చేసిన లేపనం శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది; అలాగే నేత్రరోగాలను దూరం చేయుటకు త్రిఫలాను నిత్యం సేవించాలి/వాడాలి।

Verse 49

रात्रौ तु मधुसर्पिर्भ्यां दीर्घमायुर्जिजीविषुः शतावरीरसे सिद्धौ वृष्यौ क्षीरघृतौ स्मृतौ

దీర్ఘాయుష్షు కోరువాడు రాత్రి వేళ తేనె మరియు నెయ్యి సేవించాలి. శతావరి రసంలో సిద్ధం చేసిన పాలు మరియు నెయ్యి వృష్యమూ, బలవర్ధకమూ అని సంప్రదాయంగా చెప్పబడింది।

Verse 50

कलम्बिकानि माषाश् च वृष्यौ क्षीरघृतौ तथा सर्वशुक्लान्नीति ख आयुष्या त्रिफला ज्ञेया पूर्ववन्मधुकान्विता

కలంబికా తయారీలు మరియు మాష (ఉడద) వృష్యకరమైనవి; అలాగే పాలు, నెయ్యి కూడా. పూర్తిగా ‘తెల్ల’ ఆహారం తీసుకోవడం కూడా ప్రశంసనీయం. త్రిఫల ఆయుష్యప్రదమని గ్రహించాలి; ముందుగా చెప్పిన విధంగా సిద్ధం చేసి మధుక (యష్టిమధు)తో కలిపి సేవించాలి.

Verse 51

मधुकादिरसोपेता बलीपलितनाशिनी वचासिद्धघृतं विप्र भूतदोषविनाशनम्

ఓ విప్రా! మధుకాది ద్రవ్యరసాలతో యుక్తమైన వచా-సిద్ధ ఘృతం ముడతలు, తెల్లబడిన జుట్టును నశింపజేస్తుంది; అలాగే భూతదోషం (ఆగంతుక/గ్రహజన్య వ్యాధి)ను కూడా తొలగిస్తుంది.

Verse 52

कव्यं बुद्धिप्रदञ्चैव तथा सर्वार्थसाधनम् वलाकल्ककषायेण सिद्धमभ्यञ्जने हितम्

ఈ (ప్రయోగం) బుద్ధిని ప్రసాదించేది, అలాగే అన్ని ఆశయాలను సాధించేదిగా చెప్పబడింది. వలా కల్క కషాయంతో సిద్ధం చేసినది అభ్యంజన (నూనెమర్దన/మసాజ్)కు హితకరం.

Verse 53

रास्नासहचरैर् वापि तैलं वातविकारिणाम् अनभिष्यन्दि यच्चान्नं तद्ब्रणेषु प्रशस्यते

వాతవికారాలున్నవారికి రాస్నా, సహచరాది ద్రవ్యాలతో సిద్ధం చేసిన నూనె సిఫారసు చేయబడింది. అలాగే అనభిష్యంది (స్రోతసులను అడ్డుకోని) ఆహారం గాయాలలో హితకరమని ప్రశంసించబడింది.

Verse 54

शक्तुपिण्डी तथैवाम्ला पाचनाय प्रशस्यते पक्वस्य च तथा भेदे निम्बचूर्णञ्च रोपणे

శక్తుపిండీ మరియు ఆమ్లా జీర్ణక్రియకు ప్రశంసించబడ్డాయి. అలాగే పక్వమైన వ్రణ/విద్రధి భేదనకు (పగిలి తెరుచుటకు) మరియు రోపణకు (గాయం మానుటకు) వేపచూర్ణం కూడా ఉపయుక్తమని చెప్పబడింది.

Verse 55

तथा शूच्युपचारश् च बलिकर्म विशेषतः सूतिका च तथा रक्षा प्राणिनान्तु सदा हिता

అదేవిధంగా శౌచాచారాలు, ముఖ్యంగా బలికర్మ, ప్రసూతి (సూతికా) విధానం మరియు రక్షణోపాయాలు—ఇవి సర్వ ప్రాణులకు నిత్య హితకరములు।

Verse 56

भक्षणं निम्बपत्राणां सर्पदष्टस्य भेषजम् तालनिम्बदलङ्केश्यं जीर्णन्तैलं यवाघृतम्

సర్పదష్టునికి వేప ఆకులు భక్షించడం ఔషధం. అలాగే తాళ-నింబ ఆకుల తయారీ, పాత నూనె, మరియు నెయ్యితో కలిపిన యవం కూడా ఇవ్వాలి।

Verse 57

धूपो वृश्चिकदष्टस्य शिखिपत्रघृतेन वा अर्कक्षीरेण संपिष्टं लोपा वीजं पलाशजं

వృశ్చికదష్టునికి ధూపం (ఔషధ ధూమం) చేయాలి—పలాశజ లోపా-బీజాన్ని శిఖీ ఆకులతో సిద్ధమైన నెయ్యితో గాని, లేదా అర్క క్షీరంతో గాని నూరి ఉపయోగించాలి।

Verse 58

वृश्चिकार्तस्य कृष्णा वा शिवा च फलसंयुता अर्कक्षीरं तिलं तैलं पललञ्च गुडं समम्

వృశ్చికబాధితునికి కృష్ణా (మిరియాలు/పిప్పలి) గాని, శివా (హరితకీ) గాని ఫలంతో కూడి ఇవ్వాలి. అలాగే అర్కక్షీరం, నువ్వులు, నువ్వుల నూనె, పలలము, బెల్లం—ఇవన్నీ సమభాగంగా కలిపి ప్రయోగించాలి।

Verse 59

पानाज्जयति दुर्वारं श्वविषं शीघ्रमेव तु पीत्वा मूलं त्रिवृत्तुल्यं तण्डुलीयस्य सर्पिषा

ఇది పానము చేయుటవలన దుర్వారమైన శ్వవిషమును కూడా శీఘ్రముగా జయించగలరు. తండులీయ మూలాన్ని త్రివృత్ సమాన పరిమాణంలో నెయ్యితో కలిసి త్రాగాలి।

Verse 60

सर्पकीटविषाण्याशु जयत्यतिबलान्यपि चन्दनं पद्मकङ्कुष्ठं लताम्बूशीरपाटलाः

సర్పాలు, కీటకాలు కలిగించే అత్యంత బలమైన విషములు కూడ చందనం, పద్మకము, కాంకుష్ఠము, లత, అంబు, ఉశీరము (వేటివేరు) మరియు పాటలాతో త్వరగా జయింపబడును।

Verse 61

कन्ठ्यं वृद्धिप्रदञ्चैवेति ख प्रत्युपचारैश्चेति ख कलसंयुतेति क निर्गुण्डी शारिवा सेलुर्लूताविषहरो गदः शिरोविरेचनं शस्तं गुडनागरकं द्विज

‘ఇది కంఠానికి హితకరం, అలాగే పుష్టి (వృద్ధి) కలిగించేది’—అని చెప్పబడింది. ‘తగిన ప్రత్యుపచారాలతో (అనుబంధ చికిత్సలతో) ఉపయోగించాలి’—అని చెప్పబడింది. ‘కలశంతో కలిసి (విధివిధానంగా) సిద్ధం/ప్రయోగం’—అని చెప్పబడింది. నిర్గుండీ, శారివా, సెలు కలయిక ఔషధం సాలీడు విషాన్ని నశింపజేస్తుంది. శిరోవిరేచనానికి గుడం-నాగరకం (బెల్లం-సొంఠి) ఉత్తమం, ఓ ద్విజా।

Verse 62

स्नेहपाने तथा वस्तौ तैलं धृतमनुत्तमम् स्वेदनीयः परो वह्निः शीताम्भःस्तम्भनं परम्

స్నేహపానములోను వస్తిలోను తైలం మరియు ఘృతం అనుత్తమము. స్వేదనానికి అగ్నియే పరమ సాధనం; స్తంభనానికి (ప్రవాహ నిరోధానికి) చల్లని నీరే ఉత్తమం।

Verse 63

त्रिवृद्धि रेचने श्रेष्ठा वमने मदनं तथा वस्तिर्विरेको वमनं तैलं सर्पिस् तथा मधु वातपित्तबलाशानां क्रमेण परमौषधं

విరేచనానికి త్రివృత్ శ్రేష్ఠం; వమనానికి మదనము (ఫలం) అలాగే శ్రేష్ఠం. వస్తి, విరేచన, వమనాలలో—వాత, పిత్త, శ్లేష్మ (కఫ) బలాన్ని అనుసరించి క్రమంగా తైలం, ఘృతం, మధువు పరమ ఔషధ-అనుపానములు।