Adhyaya 276
Chapter 276 — राजवंशवर्णनम् (Description of Royal Lineages)
అగ్ని–వసిష్ఠ సంభాషణలో ఈ అధ్యాయం సృష్టి/వీరగాథల నుండి మళ్లి వంశవిద్య, జనపదస్మరణ వైపు సాగుతుంది. తుర్వసు నుండి రాజపరంపరను లెక్కిస్తుంది—వర్గ, గోభాను, త్రైశానీ, కరణ్ధమ, మరుత్త, దుష్మంత, వరూథ, గాండీర. తరువాత గాంధార, కేరళ, చోళ, పాండ్య, కోల వంటి శక్తిమంత జనపదాల పేర్లు చెప్పి వంశస్మృతి–ప్రాంతీయ గుర్తింపు అనుసంధానాన్ని చూపుతుంది. ద్రుహ్యు వంశంలో వభ్రుసేతు, పురోవసు, ధర్మ, ఘృత, విదుష్, ప్రచేతస్ మరియు అతని వంద మంది కుమారులు; ఆపై సృంజయ/జా-సృంజయ, జనమేజయ, ఉశీనర సంబంధ శాఖలు వస్తాయి. శివి కుమారులు—పృథుదర్భ, వీరక, కైకేయ, భద్రక—ద్వారా ప్రాంతనామాల ఉద్భవం సూచించబడింది. చివరగా అంగ వంశం—అంగ → దధివాహన → దివిరథ … కర్ణ → వృషసేన → పృథుసేన—సంకలనం చేసి తదుపరి పురువంశ ప్రవేశాన్ని సూచిస్తుంది. రాజధర్మాన్ని దివ్య స్మృతిలో రాజ్యం, భూభాగం, సామాజిక క్రమంతో కలిసి స్థాపించడమే అంతర్లీన ధర్మార్థం.
Shlokas
Verse 1
पञ्चसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सुरासुरैर् अमन्थाब्धिमिति क , छ च देवासुरहरो ऽभवदिति क , घ , ञ , ट च अथ षट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजवंशवर्णनं अग्निर् उवाच तुर्वसोश् च सुतो वर्गो गोभानुस्तस्य चात्मजः गोभानोरासीत् त्रैशानिस्त्रैशानेस्तु करन्धमः
ద్విశత పంచసత్తమ అధ్యాయం ‘దేవాసురులు సముద్రాన్ని మథించిన విధానం’ అని ప్రసిద్ధం; కొన్ని పాఠాల్లో ‘దేవాసురహరుడు ఉద్భవించాడు’ అని కూడా ఉంది. ఇప్పుడు ద్విశత షట్సత్తమ అధ్యాయం—రాజవంశవర్ణనం—ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను: తుర్వసుని నుండి వర్గుడు పుట్టెను; అతని కుమారుడు గోభాను. గోభాను నుండి త్రైశాని, త్రైశాని నుండి కరంధముడు జన్మించాడు।
Verse 2
करन्धमान्मरुत्तोभूद् दुष्मन्तस्तस्य चात्मजः दुष्मन्तस्य वरूथो ऽभूद्गाण्डीरस्तु वरूथतः
కరంధమాన్ నుండి మరుత్తుడు జన్మించాడు; అతని కుమారుడు దుష్మంతుడు. దుష్మంతుని నుండి వరూథుడు, వరూథుని నుండి గాండీరుడు జన్మించాడు.
Verse 3
गाण्डीराच्चैव गान्धारः पञ्च जानपदास्ततः गान्धाराः केरलाश्चोलाः पाण्ड्याः कोला महाबलाः
గాండీర ప్రాంతం నుండే గాంధార దేశం ఏర్పడింది; ఆపై ఐదు జనపదాలు చెప్పబడినవి—గాంధారులు, కేరళలు, చోళులు, పాండ్యులు, మరియు మహాబలులు అయిన కోళులు.
Verse 4
द्रुह्यस्तु वभ्रुसेतुश् च बभ्रुसेतोः पुरोवसुः ततो गान्धारा गान्धारैर् धर्मो धर्माद् घृतो ऽभवत्
ద్రుహ్యుని నుండి వభ్రుసేతువు, వభ్రుసేతువుని నుండి పురోవసువు. అతనినుండి గాంధారులు ఉద్భవించారు; గాంధారులలో ధర్ముడు జన్మించి, ధర్ముని నుండి ఘృతుడు జన్మించాడు.
Verse 5
घृतात्तु विदुषस्तस्मात् प्रचेतास्तस्य वै शतम् आनद्रश् च सभानरश्चाक्षुषः परमेषुकः
ఘృతుని నుండి విదుషుడు అనే జ్ఞాని జన్మించాడు; అతనినుండి ప్రచేతసుడు. అతనికి నిజంగా వంద మంది కుమారులు—ఆనద్ర, సభానర, ఆక్షుష, పరమేషుక మొదలైనవారు.
Verse 6
सभानरात् कालानलः कालानलजस्रृञ्जयः पुरञ्जयः सृञ्जयस्य तत्पुत्रो जनमेजयः
సభానరుని నుండి కాలానలుడు జన్మించాడు; కాలానలుని నుండి జ-సృంజయుడు; (అతనినుండి) పురంజయుడు; మరియు సృంజయుని కుమారుడు జనమేజయుడు.
Verse 7
तत्पुत्रस्तु महाशालस्तत्पुत्रो ऽभुन्महामनाः तस्मादुशीनरो ब्रह्मन्नृगायान्तु नृगस्ततः
అతని కుమారుడు మహాశాలుడు; మహాశాలుని కుమారుడు మహామనాః అనే మహాత్ముడు. ఓ బ్రాహ్మణా! అతనినుండి ఉశీనరుడు జన్మించాడు; ఉశీనరుని నుండి నృగుడు—ఇలా వంశపరంపర సాగింది.
Verse 8
नरायान्तु नरश्चासीत् कृमिस्तु कृमितः सुतः शोभानुस्तस्य चात्मज इति ख शोभानोरासीदिति ख कर्णा इति ज , ट च दशायां सुब्रतो जज्ञे दृशद्वत्यां शिविस् तथा
నరాయాంతుని నుండి నరుడు జన్మించాడు. నరుని నుండి కృమి; కృమికి కుమారుడు కృమిత. అతని కుమారుడు శోభాను (కొన్ని పాఠాల్లో ‘శోభానోర్’; కొన్ని ప్రతుల్లో ‘కర్ణా’ అని కూడా ఉంది). దశా దేశంలో సువ్రతుడు జన్మించాడు; దృశద్వతీ ప్రాంతంలో శివి కూడా జన్మించాడు.
Verse 9
शिवे पुत्रास्तु चत्वारः पृथुदर्भश् च वीरकः कैकेयो भद्रकस्तेषां नाम्रा जनपदाः शुभाः
శివికి నలుగురు కుమారులు—పృథుదర్భ, వీరక, కైకేయ, భద్రక. వారి పేర్ల నుండే శుభమైన జనపదాలు (దేశాలు) ఏర్పడ్డాయి.
Verse 10
तितिक्षुरुशीनरजस्तितिक्षोश् च रुषद्रथः रुषद्रथादभूत्पैलः पैलाच्च सुतपाः सुतः
తితిక్షుని నుండి ఉశీనరరాజుడు జన్మించాడు; తితిక్షుని నుండే రుషద్రథుడు కూడా జన్మించాడు. రుషద్రథుని నుండి పైలుడు; పైలుని నుండి సుతపా అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
Verse 11
महायोगि बलिस्तस्मादङ्गो वङ्गश् च मुख्यकः पुण्ड्रः कलिङ्गो बालेयो बलिर्योगी बलान्वितः
ఆ మహాయోగి బలినుండి అంగ, వంగ (ప్రధానులు) అలాగే పుండ్ర, కలింగ, బాలేయులు జన్మించారు. ఆ బలి యోగి, బలసంపన్నుడు.
Verse 12
अङ्गाद्दधिवाहनो ऽभूत् तस्माद्दिविरथो नृपः दिविरथाद्धर्मरथस्तस्य चित्ररथः सुतः
అంగుని నుండి దధివాహనుడు జన్మించాడు; అతనివలన రాజు దివిరథుడు. దివిరథుని నుండి ధర్మరథుడు, అతని కుమారుడు చిత్రరథుడు.
Verse 13
चित्ररथात्सत्यरथो लोमपदश् च तत्सुतः लोमपादाच्चतुरङ्गः पृथुलाक्षश् च तत्सुतः
చిత్రరథుని నుండి సత్యరథుడు జన్మించాడు; అతని కుమారుడు లోమపాదుడు. లోమపాదుని నుండి చతురంగుడు, అతని కుమారుడు పృథులాక్షుడు.
Verse 14
पृथुलाक्षाच्च चम्पो ऽभूच्चम्पाद्धर्यङ्गको ऽभवत् हर्यङ्गाच्च भद्ररथो बृहत्कर्मा च तत्सुतः
పృథులాక్షుని నుండి చంపుడు జన్మించాడు; చంపుని నుండి హర్యంగకుడు. హర్యంగకుని నుండి భద్రరథుడు, అతని కుమారుడు బృహత్కర్మా.
Verse 15
तस्मादभूद्वॄहद्भानुर्वृहद्भानोर्बृहात्मवान् तस्माज्जयद्रथो ह्य् आसीज्जयद्रथाद्वृहद्रथः
అతనివలన వృహద్భాను జన్మించాడు; వృహద్భానుని నుండి బృహాత్మవాన్. అతనివలననే జయద్రథుడు, జయద్రథుని నుండి వృహద్రథుడు జన్మించాడు.
Verse 16
वृहद्रथाद्विश्वजिच्च कर्णो विश्वजितो ऽभवत् कर्णस्य वृषसेनस्तु पृथुसेनस्तदात्मजः एतो ऽङ्गवंशजा भूपाः पूरोर्वंशं विबोध मे
వృహద్రథుని నుండి విశ్వజితుడు జన్మించాడు; విశ్వజితుని నుండి కర్ణుడు పుట్టాడు. కర్ణుని కుమారుడు వృషసేనుడు, అతని కుమారుడు పృథుసేనుడు. ఇవే అంగవంశజ భూపతులు; ఇక నన్ను విని పూరువంశాన్ని గ్రహించు.
Frequently Asked Questions
It presents rajavaṁśa-varṇana—genealogical succession of kings and the emergence of janapadas—linking dynastic memory to dharmic kingship and cultural geography.
Gāndhāras, Keralas, Colas (Cholas), Pāṇḍyas, and Kola are enumerated as powerful territorial peoples.
By grounding sovereignty in sacred lineage and remembered precedent, it frames governance and territory as dharmically ordered realities rather than merely political constructs.
Yes—names such as Śobhānu/Śobhānor and Karṇā appear as manuscript variants, indicating a living transmission and the need for critical comparison across recensions.