Adhyaya 244

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे स्त्रीलक्षणं नाम त्रिचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुश् चत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः चामरादिलक्षणम् अग्निर् उवाच चामरो रुक्मादण्डो ऽग्र्यः छत्रं राज्ञः प्रशस्यते हंसपक्षैर् विरचितं मयूरस्य शुकस्य च

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘స్త్రీలక్షణం’ అనే 243వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 244వ అధ్యాయం ‘చామరాది లక్షణం’ ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను—సువర్ణదండమున్న చామరం శ్రేష్ఠం; రాజుకు ఛత్రం ప్రశంసనీయం, అది హంసపక్షాలతోను, మయూర మరియు శుక (చిలుక) పక్షపింఛాలతోను నిర్మితమైనది.

Verse 2

पक्षैर् वाथ बलाकाया न कार्यं मिश्रपक्षकैः न शथेति छ जठरमित्यादिः, ततो गुणा इत्य् अन्तः पाठः घ , ञ , पुस्तकद्वये नास्ति चतुरस्यं ब्राह्मणस्य वृत्तं राज्ञश् च शुक्लकं

బలాకా (కొంగ/సారస) పక్షపు రెక్కలతోనే కార్యం చేయాలి; మిశ్రమ రెక్కలతో చేయరాదు. కొన్ని ప్రతుల్లో ‘న శథేతి… జఠరం ఇత్యాది’ వంటి పాఠభేదాలు ఉన్నాయి; అలాగే రెండు పుస్తకాలలో అంతఃపాఠం ‘తతో గుణాః’ లేదు. ఇది చతుర బ్రాహ్మణుని మరియు రాజుని వృత్తాంత/ఆచరణ విషయమై ‘శుక్లక’ అనే ఉదాహరణగా పేర్కొనబడింది.

Verse 3

त्रिचतुःपञ्चषट्सप्ताष्टपर्वश् च दण्डकः भद्रासनं क्षीरवृक्षैः पञ्चाशदङ्गुलोच्छ्रयैः

దండకము (దండము) మూడు, నాలుగు, ఐదు, ఆరు, ఏడు లేదా ఎనిమిది పర్వములు (గంతులు) కలిగినదిగా చేయవలెను. భద్రాసనము క్షీరవృక్షముల చెక్కతో చేసి, ఎత్తు యాభై అంగుళములు ఉండవలెను.

Verse 4

विस्तारेण त्रिहस्तं स्यात् सुवर्णाद्यैश् च चित्रितं धनुर्द्रव्यत्रयं लोहं शृङ्गं दारु द्विजोत्तम

పూర్తి విస్తారంలో (ధనుస్సు) మూడు హస్తముల పొడవుగా ఉండవలెను; స్వర్ణాది అలంకారములతో చిత్రితముగా చేయవచ్చు. ఓ ద్విజోత్తమా, ధనుస్సుకు మూడు ద్రవ్యములు—లోహము, శృంగము, దారు (కఱ్ఱ).

Verse 5

ज्याद्रव्यत्रितयञ्चैव वंशभङ्गत्वचस् तथा दारुचापप्रमाणन्तु श्रेष्ठं हस्तचतुष्टयं

జ్యా (తాడు)కు మూడు ద్రవ్యములు, అలాగే బాంబు చీలిక/త్వచ (బంధన-బలపరచుటకు) కూడా చెప్పబడినవి. దారు ధనుస్సుకు ఉత్తమ ప్రమాణము నాలుగు హస్తములు.

Verse 6

तदेव समहीनन्तु प्रोक्तं मध्यकनीयसि मुष्टिग्राहनिमित्तानि मध्ये द्रव्याणि कारयेत्

అదే విధానం మధ్యమ లేదా కనిష్ఠ బలమున్న ప్రత్యర్థికీ చెప్పబడింది. ముష్టి-గ్రహణం (పట్టుకొని నియంత్రించుట) నిమిత్తం మధ్యలో అవసరమైన ద్రవ్యములను సిద్ధం చేయించాలి.

Verse 7

स्वल्पकोटिस्त्वचा शृङ्गं शार्ङ्गलोहमये द्विज कामिनीभ्रूलताकारा कोटिः कार्या सुसंयुता

ఓ ద్విజా, శృంగపు కోటి (మొన) స్వల్పముగా చేసి చర్మంతో కప్పవలెను. శార్ఙ్గ-లోహమయ ధనుస్సులో కోటిని సుసంయుతముగా చేసి, కామినీ భ్రూలత వలె లతాకారముగా చేయవలెను.

Verse 8

पृथग्वा विप्र मिश्रं वा लौहं शार्ङ्गन्तु कारयेत् शार्ङ्गं समुचितं कार्यं रुक्मविन्दुविभूषितं

కేవలం ఇనుముతో గానీ, విప్ర-ధాతువు కలిపిన ఇనుముతో గానీ శార్ఙ్గ ధనుస్సును చేయించాలి. అది సముచిత ప్రమాణంతో నిర్మించి, స్వర్ణబిందు-జడిత అలంకారాలతో భూషితమై ఉండాలి.

Verse 9

कुटिलं स्फुटितञ्चापं सच्छिद्रञ्च न शस्यते सुवर्णं रजतं ताम्रं कृष्णायो धनुषि स्मृतं

వంకరగా, పగిలినదిగా లేదా రంధ్రాలతో ఉన్న ధనుస్సు శ్రేయస్కరం కాదు. ధనుస్సుకు స్వర్ణం, రజతం, తామ్రం మరియు కృష్ణాయసు (నల్ల ఇనుము) అనుకూలమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 10

माहिषं शारभं शार्ङ्गं रौहिषं वा धनुःशुभं चन्दनं वेतसं सालं धावलङ्ककुभन्तरुः

శ్రేష్ఠ ధనుస్సుకు మాహిష, శారభ, శార్ఙ్గ లేదా రౌహిష కట్టెలు సూచించబడ్డాయి; అలాగే చందనం, వేతసం, సాలం, ధావలము, లఙ్కక మరియు కుభంత వృక్షాలు కూడా అనుకూలం.

Verse 11

सर्वश्रेष्ठं धनुर्वंशैर् गृहीतैः शरदि श्रितैः पूजयेत्तु धनुः खड्गमन्त्रैस्त्रैलोक्यमोहनैः

శరదృతువులో వంశ/బాంబు నుండి పొందిన శ్రేష్ఠ ధనుదండాలను సమకూర్చి, త్రైలోక్యమోహనమని ప్రసిద్ధమైన ఖడ్గమంత్రాలతో ధనుస్సును విధిగా పూజించాలి.

Verse 12

अयसश्चाथ वंशस्य शरस्याप्यशरस्य च ऋत्विजो हेमवार्णाभाः स्नायुश्लिष्टाः सुपत्रकाः

భాగాలు ఇనుముతోను వంశ/బాంబుతోను చేయవచ్చు; అలాగే బాణం మరియు అబాణం (బాణం కాని దండు/డార్ట్) విషయంలోనూ నియమాలు ఉన్నాయి. స్నాయు-బంధాలు బలంగా అతుక్కొని, స్వర్ణవర్ణ కాంతితో, మంచి రెక్కలతో యుక్తంగా ఉండాలి.

Verse 13

चतुरस्रमित्यादिः, पञ्चाशदङ्गुलोच्छ्रयैर् इत्यन्तः पाठः जपुस्तके नास्ति द्विहस्तमिति ट पूजयेत्तद्धनुरिति ग , घ , ञ च रुक्मपुङ्खाः सुपङ्कास्ते तैलधौताः सुवर्णकाः यात्रायामभिषेकादौ यजेद्वाणधनुर्मुखान्

“చతురస్రమ్” మొదలుకొని “యాభై అంగుళాల ఎత్తు” వరకు ఉన్న పాఠం జపుపుస్తకంలో లేదు; మరొక పాఠంలో “రెండు చేతుల” పరిమాణమని ఉంది. కొన్ని ప్రతుల్లో (గ, ఘ, ఞ) “ఆ ధనుస్సును పూజించాలి” అని చదువుతారు. బాణాలు స్వర్ణపుంఖాలతో, సుగుణంగా అమర్చబడి, మృదువుగా, నూనెతో శుద్ధి చేయబడి స్వర్ణవర్ణంగా ఉంటాయి; యాత్ర, అభిషేకాది సందర్భాలలో బాణం, ధనుస్సు, ధనుస్సు-ముఖం (నాక్) పూజ చేయాలి।

Verse 14

सपताकास्त्रसङ्ग्राहसांवत्सरकरान्नृपः ब्रह्मा वै मेरुशिखरे स्वर्गगङ्गातटे ऽयजत्

ఓ రాజా, ‘సపతాకా’ అనే దివ్యాస్త్రాల సంగ్రహం కోసం సంవత్సరాన్ని ప్రమాణంగా స్థాపించిన బ్రహ్ముడు మేరుశిఖరంపై, స్వర్గగంగ తీరంలో యజ్ఞం నిర్వహించాడు।

Verse 15

लौहदैत्यं स ददृशे विध्नं यज्ञे तु चिन्तयन् तस्य चिन्तयतो वह्नेः पुरुषो ऽभूद्वली महान्

యజ్ఞానికి కలిగిన విఘ్నాన్ని ఆలోచిస్తూ అతడు ‘లౌహదైత్యం’ అనే అడ్డంకిని చూశాడు; అలా ధ్యానించుచుండగా అగ్నిలోనుండి మహాబలవంతుడైన ఒక పురుషుడు ఉద్భవించాడు।

Verse 16

ववन्दे ऽजञ्च तन्देवा अभ्यनन्दन्त हर्षिताः तस्मात्स नन्दकः कड्गो देवोक्तो हरिरग्रहीत्

అతడు అజుడు (అజన్మ బ్రహ్మ)కు నమస్కరించాడు; దేవతలు హర్షించి ఆనందించారు. అందువల్ల దేవులు ‘నందక’ అని పిలిచిన ఆ ఖడ్గాన్ని హరి (విష్ణువు) స్వీకరించాడు।

Verse 17

तं जग्राह शनैर् देवो विकोषः सो ऽभ्यपद्यत खड्गो नीलो रत्नमुष्टिस्ततो ऽभूच्छतबाहुकः

దేవుడు దానిని మెల్లగా గ్రహించాడు; కత్తిని మడుగులోనుండి లాగి ముందుకు సాగాడు. ఖడ్గం నీలవర్ణంగా, రత్నాలతో అలంకరించిన ముష్టితో కనిపించింది; అనంతరం అతడు ‘శతబాహుక’—వంద భుజాలవాడు—గా అవతరించాడు।

Verse 18

दैत्यः स गदया देवान् द्रावयामास वै रणे विष्णुना खड्गच्छिन्नानि दैत्यगात्राणि भूतले

ఆ దైత్యుడు గదను ధరించి యుద్ధంలో దేవతలను నిజంగా పారద్రోలెను; అయితే విష్ణువు ఖడ్గంతో ఛేదింపబడిన దైత్యాంగాలు భూమిపై పడి ఉండెను।

Verse 19

पतितानि तु संस्पर्शान्नन्दकस्य च तानि हि लोहभूतानि सर्वाणि हत्वा तस्मै हरिर्वरं

పడిపోయినవన్నీ నందక ఖడ్గస్పర్శమాత్రంతోనే ఇనుముగా మారెను; వాటన్నిటిని సంహరించి హరి అతనికి ఒక వరం ప్రసాదించెను।

Verse 20

ददौ पवित्रमङ्गन्ते आयुधाय भवेद्भुवि हरिप्रसादाद् ब्रह्मापि विना विघ्नं हरिं प्रभुं

అతడు ‘పవిత్రం’ను ప్రసాదించెను—అవయవాలపై ధరించవలసిన రక్షాసూత్రం/తాయితు; భూమిపై అది రక్షణోపాయమగును. హరి ప్రసాదముచేత బ్రహ్మకూడా విఘ్నములేక సిద్ధిని పొందును; హరియే ప్రభువు।

Verse 21

पूजयामास यज्ञेन वक्ष्ये ऽथो खड्गलक्षणं खटीखट्टरजाता ये दशनीयास्तुते स्मृताः

అతడు యజ్ఞముచే దానిని/వారిని పూజించెను. ఇక ఖడ్గలక్షణమును చెప్పుదును; ఖటీ, ఖట్టర ధాతువులనుండి పుట్టిన ఖడ్గములు, ఓ స్తుత్యా, ‘దశనీయ’ అనగా పరిశీలనార్హమని స్మృతిలో చెప్పబడినవి।

Verse 22

कायच्छिदस्त्वाषिकाः स्युर्दृढाः सूर्पारकोद्भवाः तीक्ष्णाश्छेदसहा वङ्गास्तीक्ष्णाःस्युश्चाङ्गदेशजाः

సూర్పారకమునుండి పుట్టిన ఆషికా (ధారలు) దృఢమై దేహఛేదనసామర్థ్యముగలవని చెప్పబడెను. వంగదేశజ ధారలు తీక్ష్ణమై ఛేదనభారాన్ని సహించగలవు; అంగదేశజ ధారలు కూడా తీక్ష్ణమని స్మృతం।

Verse 23

शतार्धमङ्गुलानाञ्च श्रेष्ठं खद्गं प्रकीर्तितं लोहदैत्यमित्यादिः, हर्षिता इत्य् अन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति तस्मात्तु नन्दक इति घ , ञ च महादेव इति ज तदर्धं मध्यमं ज्ञेयं ततो हीनं न धारयेत्

శతార్ధ అంగుళాల (శతార్ధమఙ్గుల) పొడవు గల ఖడ్గం శ్రేష్ఠమని ప్రకటించబడింది. ఇక్కడ పాఠభేదాలు ఉన్నాయి—‘లోహదైత్యం’ మొదలైనవి; ‘హర్షితా’ అనే పాఠం ‘జ’ ప్రతిలో లేదు; కొన్ని ప్రతుల్లో ‘నందక’ అని, ‘జ’ ప్రతిలో ‘మహాదేవ’ అని ఉంది. ఆ ప్రమాణం సగం ‘మధ్యమ’మని గ్రహించాలి; దానికంటే చిన్న ఖడ్గాన్ని ధరించకూడదు.

Verse 24

दीर्घं सुमधुरं शब्दं युस्य खड्गस्य सत्तम किङ्किणीसदृशन्तस्य धारणं श्रेष्ठमुच्यते

హే సత్తమా! ఏ ఖడ్గానికి దీర్ఘంగా, అత్యంత మధురంగా వినిపించే శబ్దం ఉండి, అది కింకిణీ (చిన్న గంట) మ్రోగుదల వలె ఉంటుందో—ఆ ఖడ్గాన్ని ధరించడం శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది।

Verse 25

खड्गः पद्मपलाशाग्रो मण्डलाग्रश् च शस्यते करवीरदलाग्राभो घृतगन्धो वियत्प्रभः

పద్మపత్ర అగ్రంలా మొన ఉండి, చివర భాగం మండల (చక్ర)ంలా గుండ్రంగా ఉన్న ఖడ్గం శ్లాఘనీయం. దాని ధార కరవీర పత్ర అగ్రంలా ఉండి, నెయ్యి వాసన కలిగి, ఆకాశమువలె ప్రకాశించే కాంతితో మెరుస్తుంది।

Verse 26

समाङ्गुलस्थाः शस्यन्ते व्रणाः खद्गेषु लिङ्गवत् काकोलूकसवर्णाभा विषमास्ते न शोभनाः

శరీరంపై సమాన అంగుళ ప్రమాణంలో ఉన్న గాయాలు ఖడ్గచిహ్నంలా స్పష్టమైన లక్షణం కలవని శ్లాఘనీయం. కానీ కాకి లేదా గుడ్లగూబ వర్ణంలా ఉండి, అసమానంగా ఉన్నవి శుభకరం కావు।

Verse 27

खड्गे न पश्येद्वदनमुच्छिष्टो न स्पृशेदसिं मूल्यं जातिं न कथयेन्निशि कुर्यान्न शीर्षके

ఖడ్గంలో తన ముఖాన్ని (ప్రతిబింబాన్ని) చూడకూడదు. ఉచ్ఛిష్ట స్థితిలో ఖడ్గాన్ని తాకకూడదు. రాత్రి దాని ధరను, జాతి/రకాన్ని (ఉత్పత్తి-పరంపర) చెప్పకూడదు; అలాగే తలవైపు (శిరస్సు దగ్గర) ఉంచకూడదు।