
Adhyaya 236 — श्रीस्तोत्रम् (Śrī-stotra) / Hymn to Śrī (Lakṣmī) for Royal Stability and Victory
ఈ అధ్యాయంలో ముందరి భాగానికి భిన్నమైన కొలోఫోన్లను సూచించి, రాజధర్మంలో భక్తి ప్రయోగాన్ని వివరించారు. పుష్కరుడు—రాజ్యలక్ష్మీ స్థిరత్వం, విజయం కోసం రాజు ఇంద్రుడు ఒకప్పుడు శ్రీ (లక్ష్మీ)ని స్తుతించిన శ్రీస్తోత్రాన్ని జపించాలి అని ఉపదేశిస్తాడు. ఇంద్రస్తోత్రంలో లక్ష్మీ జగన్మాత, విష్ణువుకు అవినాభావినీ శక్తి, మంగళం-సమృద్ధి మరియు నాగరికతను నిలబెట్టే మూలకారణం అని కీర్తించబడుతుంది; ఆమె కేవలం ధనరూపిణి కాదు, పాలనకు ఆధారమైన విద్యలు—ఆన్వీక్షికీ, త్రయీ, వార్తా, దండనీతి—ఇవన్నీ ఆమె స్వరూపమే అని చెప్పి రాజకీయ క్రమాన్ని దైవశక్తితో అనుసంధానిస్తుంది. శ్రీ వెనుదిరిగితే లోకపతనం, గుణధర్మక్షయం; ఆమె కటాక్షం పడితే అర్హతలేనివారికీ గుణం, వంశగౌరవం, విజయసిద్ధి కలుగుతాయని నైతిక-రాజకీయ కారణత్వం బోధిస్తుంది. చివరికి ఈ స్తోత్ర పఠన-శ్రవణాలతో భుక్తి, ముక్తి రెండూ లభిస్తాయని, శ్రీపతి ఇంద్రునికి స్థిర రాజ్యం మరియు యుద్ధవిజయ వరం ఇస్తాడని చెప్పబడింది।
Verse 1
क्षा नाम पञ्चत्रिंअशधिकद्विशततमो ऽध्यायः धर्मनिष्ठो जयो नित्य इति ख , छ च देवान् विप्रान् गुरून् यजेदिति घ , ज , ञ च अथ षट्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः श्रीस्तोत्रं पुष्कर उवाच राज्यलक्ष्मीस्थिरत्वाय यथेन्द्रेण पुरा श्रियः स्तुतिः कृता तथा राजा जयार्थं स्तुतिमाचरेत्
ఇట్లు ‘క్షా’ అనే రెండువందల ముప్పై ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది—(ధర్మనిష్ఠుడికి జయం నిత్యం నిశ్చితం; దేవులు, బ్రాహ్మణులు, గురువులను పూజించాలి అని కొన్ని పాఠాంతరాల్లో ఉంది). ఇప్పుడు రెండువందల ముప్పై ఆరవ అధ్యాయం—‘శ్రీస్తోత్రం’ ప్రారంభం. పుష్కరుడు అన్నాడు: రాజ్యలక్ష్మి స్థిరత్వం కోసం, పూర్వం ఇంద్రుడు శ్రీదేవిని స్తుతించినట్లే, రాజు కూడా విజయార్థం ఈ స్తుతిని ఆచరించాలి।
Verse 2
इन्द्र उवाच नमस्ये सर्वलोकानां जननीमब्धिसम्भवां श्रियमुन्निन्द्रपद्माक्षीं विष्णुवक्षःस्थलस्थितां
ఇంద్రుడు అన్నాడు—సర్వలోకాల జనని, సముద్రసంభవ, పద్మాన్నికూడా మించే పద్మాక్షి, విష్ణువక్షస్థలంలో నివసించే శ్రీ (లక్ష్మీ) దేవికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను।
Verse 3
त्वं सिद्धिस्त्वं स्वधा स्वाहा सुधा त्वं लोकपावनि सन्धया रात्रिः प्रभा भूतिर्मेधा श्रद्धा सरस्वती
నీవే సిద్ధి, నీవే స్వధా, నీవే స్వాహా, నీవే అమృతసుధ; నీవే లోకపావని. నీవే సంధ్య, నీవే రాత్రి, నీవే ప్రభ; నీవే భూతి, మేధ, శ్రద్ధ, సరస్వతి.
Verse 4
यज्ञविद्या महाविद्या गुह्यविद्या च शोभने आत्मविद्या च देवि त्वं विमुक्तिफलदायिनी
హే శుభదాయినీ దేవీ! నీవే యజ్ఞవిద్య, మహావిద్య, గుహ్యవిద్య మరియు ఆత్మవిద్య; నీవే ముక్తిఫలాన్ని ప్రసాదించువాడవు।
Verse 5
आन्वीक्षिकी त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्त्वमेव च सौम्या सौम्यैर् जगद्रूपैस्त्वयैतद्देवि पूरितं
హే సౌమ్య దేవీ! నీవే ఆన్వీక్షికీ, త్రయీ (మూడు వేదాలు), వార్తా మరియు దండనీతి; నీ మంగళకర జగద్రూపాల ద్వారా ఈ సమస్త జగత్తు వ్యాపించి నిండిపోయింది।
Verse 6
का त्वन्या त्वामृते देवि सर्वयज्ञमयं वपुः अध्यास्ते देव देवस्य योगिचिन्त्यं गदाभृतः
హే దేవీ! నిన్ను తప్ప మరెవరు ఉన్నారు—సర్వయజ్ఞమయమైన దేహాన్ని ధరించి, దేవదేవుడైన పరమేశ్వరునిలో నివసించి, యోగులు ధ్యానించదగినవారై, గదను ధరించువారై?
Verse 7
त्वया देवि परित्यक्तं सकलं भुवनत्रयं विनष्टप्रायमभवत् त्वयेदानीं समेधितं
హే దేవీ! నీవు విరమించినప్పుడు సమస్త త్రిభువనం దాదాపు నశించింది; ఇప్పుడు నీ వల్లనే అది మళ్లీ వృద్ధి చెంది సమృద్ధమైంది।
Verse 8
दाराः पुत्रास् तथागारं सुहृद्धान्यधनादिकं भवत्येतन्महाभागे नित्यं त्वद्वीक्षणान् नृणां
హే మహాభాగ్యవతీ! భార్య, కుమారులు, గృహం, సుహృదులు, ధాన్యం, ధనం మొదలైనవి—మనుష్యులకు నిత్యం నీ కృపాదృష్టి వల్ల లభిస్తాయి।
Verse 9
सर्वभूतानामिति घ , ज , ञ च जवनीमम्बुसम्भवामिति ज शरीरारोग्यमैश्वर्यमरिपक्षक्षयः सुखं देवि त्वद्दृष्टिदृष्टानां पुरुषाणां न दुर्लभं
‘సర్వభూతానామ్’—అని (ఘ, జ, ఞ) ప్రతుల్లో పాఠం; అలాగే ‘జవనీమ్, అంబుసంభవామ్’—అని (జ) లో ఉంది. ఓ దేవీ, నీ దృష్టి పడిన పురుషులకు శరీరారోగ్యం, ఐశ్వర్యం, శత్రుపక్షక్షయం, సుఖం దుర్లభం కాదు.
Verse 10
त्वमम्बा सर्वभूतानां देवदेवो हरिः पिता त्वयैतद्वोइष्णुना चाम्ब जगद्व्याप्तं चराचरं
ఓ అంబా, నీవు సమస్త భూతాలకు తల్లి; దేవదేవుడు హరి తండ్రి. ఓ అంబే, నీ ద్వారా మరియు ఆ సర్వవ్యాపి విష్ణువు ద్వారా ఈ సమస్త జగత్తు—చరాచరం—వ్యాప్తమై ఉంది.
Verse 11
मानं कोषं तथा कोष्ठं मा गृहं मा परिच्छदं मा शरीरं कलत्रञ्च त्यजेथाः सर्वपावनि
ఓ సర్వపావనీ, గౌరవాన్ని, ధనకోశాన్ని, ధాన్యకోశాన్ని, గృహాన్ని, పరిచ్ఛదాన్ని/సంపత్తిని, శరీరాన్ని, భార్యను కూడా—వదలకుము.
Verse 12
मा पुत्रान्मासुहृद्वर्गान्मा पशून्मा विभूषणं त्यजेथा मम देवस्य विष्णोर्वक्षःस्थलालये
పుత్రులను వదలకుము; సుహృద్వర్గాన్ని వదలకుము; పశువులను వదలకుము; ఆభరణాలను వదలకుము—ఎందుకంటే నేను నా దేవుడు విష్ణువు వక్షస్థలంలో నివసించే ఆలయమునై ఉన్నాను.
Verse 13
सत्त्वेन सत्यशौचाभ्यां तथा शीलादिभिर्गुणैः त्यजन्ते ते नरा सद्यः सन्त्यक्ता ये त्वयामले
ఓ అమలే, నీవు విడిచిపెట్టిన మనుష్యులను వారి గుణాలే వెంటనే విడిచిపెడతాయి—సత్త్వం, సత్యం-శౌచం, అలాగే శీలాది సద్గుణాలు.
Verse 14
त्वयावलोकिताः सद्यः शीलाद्यैर् अखिलैर् गुणैः कुलैश्वर्यैश् च युज्यन्ते पुरुषा निर्गुणा अपि
హే దేవి, నీవు దర్శించిన మాత్రాన గుణరహితులైన పురుషులకూడా తక్షణమే శీలాది సమస్త గుణాలతోను, కులీనతా ఐశ్వర్యసంపదలతోను యుక్తులవుతారు।
Verse 15
स श्लाघ्यः स गुणी धन्यः स कुलीनः स बुद्धिमान् स शूरः स च विक्रान्तो यस्त्वया देवि वीक्षितः
హే దేవి, నీవు కృపాదృష్టితో వీక్షించినవాడే ప్రశంసనీయం; వాడే గుణవంతుడు, ధన్యుడు; వాడే కులీనుడు, బుద్ధిమంతుడు; వాడే శూరుడు, పరాక్రమశాలి।
Verse 16
सद्यो वैगुण्यमायान्ति शीलाद्याः सकला गुणाः पराङ्मुखी जगद्धात्री यस्य त्वं विष्णुवल्लभे
హే విష్ణువల్లభే జగద్ధాత్రీ, నీవు ఎవరి పట్ల పరాంగ్ముఖమవుతావో, వారి శీలాది సమస్త గుణాలు తక్షణమే వైగుణ్యానికి లోనై క్షీణిస్తాయి।
Verse 17
न ते वर्णयितुं शक्ता गुणान् जिह्वापि वेधसः प्रसीद देवि पद्माक्षि नास्मांस्त्याक्षीः कदाचन
సృష్టికర్త బ్రహ్ముని జిహ్వ కూడా నీ గుణాలను వర్ణించలేను. హే పద్మాక్షి దేవి, ప్రసన్నమవు; మమ్మల్ని ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టకు।
Verse 18
पुष्कर उवाच एवं स्तुता ददौ श्रीश् च वरमिन्द्राय चेप्सितं सुस्थिरत्वं च राज्यस्य सङ्ग्रामविजयादिकं
పుష్కరుడు అన్నాడు—ఇలా స్తుతింపబడిన శ్రీ (లక్ష్మీ) ఇంద్రునికి కోరిన వరాన్ని ప్రసాదించింది: రాజ్యానికి దృఢస్థిరత్వం, అలాగే సంగ్రామవిజయం మొదలైనవి।
Verse 19
क्षयः स्वयमिति ख , ग , घ , झ च क्षयः शुभमिति छ देवदेवस्येति ट वक्षःस्थलाश्रये इति ख , ग , घ , ञ च स्वस्तोत्रपाठश्रवणकर्तॄणां भुक्तिमुक्तिदं श्रीस्तोत्रं सततं तस्मात् पठेच्च शृणुयान्नरः
అందువల్ల మనిషి ఈ శ్రీ-స్తోత్రాన్ని నిత్యం పఠించాలి, అలాగే వినాలి. ఇది పఠనము మరియు శ్రవణము చేసే వారికి భుక్తి (లోకసుఖం) మరియు ముక్తి (మోక్షం) రెండింటినీ ప్రసాదిస్తుంది. (ప్రతులలో పాఠభేదాలు—“క్షయః స్వయమ్…”, “క్షయః శుభమ్…”, “దేవదేవస్య…”, “వక్షఃస్థలాశ్రయే…”)
It is prescribed for stabilizing rājya-lakṣmī (royal prosperity/legitimacy) and securing victory (jaya), presenting devotion to Śrī as a dharmic support for governance.
Ānvīkṣikī, Trayī, Vārtā, and Daṇḍanīti; this frames rational inquiry, revelation, economy, and statecraft as emanations of divine śakti, sacralizing political order and administrative competence.