Adhyaya 232

Verse 1

एये महापुराणे शकुनानि नाम एकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वामं दक्षिणेत्यादिः, सम्मुखमारुतादित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति अथ द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः यात्रामण्डलचिन्तादिः पुष्कर उवाच सर्वयात्रां प्रवक्ष्यामि राजधर्मसमाश्रयात् अस्तङ्गते नीचगते विकले रिपुराशिगे

ఈ మహాపురాణంలో ‘శకునాని’ అనే 231వ అధ్యాయం ఉంది; అది ‘వామం దక్షిణే…’ అనే పదాలతో ప్రారంభమవుతుంది. ‘సమ్ముఖమారుతాత్…’ నుండి ‘ఆదిత్య…’ వరకు ఉన్న పాఠం ఝా ప్రతిలో లేదు. తదుపరి 232వ అధ్యాయం ‘యాత్రామండలచింతా…’తో ప్రారంభమవుతుంది. పుష్కరుడు చెప్పాడు—రాజధర్మాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని నేను సమస్త యాత్రావిధానాన్ని వివరిస్తాను; (గ్రహం) అస్తమై, నీచస్థితిలో, వికల/పీడితంగా లేదా శత్రురాశిలో ఉన్నప్పుడు యాత్ర అశుభం.

Verse 2

प्रतिलोमे च विध्वस्ते शुक्रे यात्रां विसर्जयेत् प्रतिलोमे बुधे यात्रां दिक्पतौ च तथा च ग्रहे

శుక్రుడు ప్రతిలోమ (విపరీత) గమనంలో ఉండి పీడిత/విధ్వస్తంగా ఉంటే ప్రయాణాన్ని విరమించాలి. అలాగే బుధుడు ప్రతిలోమంగా ఉన్నప్పుడు, దిక్పతి మరియు సంబంధిత గ్రహం ప్రతికూలంగా ఉన్నప్పుడూ యాత్రను త్యజించాలి.

Verse 3

वैधृतौ च व्यतीपाते नागे च शकुनौ तथा चतुष्पादे च किन्तुघ्ने तथा यात्रां विवर्जयेत्

వైధృతి, వ్యతీపాత వంటి అశుభయోగాలలో, అలాగే నాగ, శకుని, ఇంకా చతుష్పాద, కింతుఘ్న కరణకాలంలో ప్రయాణం ప్రారంభించకూడదు; ఆ సమయాల్లో యాత్రను విరమించాలి।

Verse 4

विपत्तारे नैधने च प्रत्यरौ चाथ जन्मनि गण्डे विवर्जयेद्यात्रां रिक्तायाञ्च तिथावपि

విపత్తారా, నైధన, ప్రత్యరీ యోగాలు ఉన్నప్పుడు, అలాగే జన్మ నక్షత్ర సమయంలో, గండ (అపాయకర సంధి) కాలంలో, ఇంకా రిక్తా తిథిలో కూడా ప్రయాణాన్ని వర్జించాలి।

Verse 5

उदीची च तथा प्राची तयोरैक्यं प्रकीर्तितं पश्चिमा दक्षिणा या दिक् तयोरैक्यं तथैव च

ఉత్తర దిక్కు మరియు తూర్పు దిక్కు పరస్పరం యుగ్మంగా (సహాయకంగా) ప్రకటించబడ్డాయి; అలాగే పడమర దిక్కు మరియు దక్షిణ దిక్కు కూడా పరస్పరం యుగ్మంగా చెప్పబడ్డాయి।

Verse 6

वाय्वग्निदिक्समुद्भूतं परिघन्न तु लङ्घयेत् आदित्यचन्द्रशौरास्तु दिवसाश् च न शोभनाः

వాయు, అగ్ని లేదా దిక్కు కారణంగా ఏర్పడిన పరిఘ-అవరోధాన్ని దాటి (దానిని తప్పించుకొని) వెళ్లాలి, దాని మధ్యగా వెళ్లకూడదు; సూర్య, చంద్ర, గ్రహదోష (శౌర) ఉన్న దినాలు కూడా శుభకరమవు।

Verse 7

कृत्तिकाद्यानि पूर्वेण मघाद्यानि च याम्यतः मैत्राद्यान्यपरे चाथ वासवाद्यानि वाप्युदक्

కృత్తికతో ప్రారంభమయ్యే నక్షత్రసమూహం తూర్పు దిశలో, మఘతో ప్రారంభమయ్యేది దక్షిణ దిశలో, మైత్రా (అనురాధ)తో ప్రారంభమయ్యేది పడమర దిశలో, వాసవా (శ్రవణ)తో ప్రారంభమయ్యేది ఉత్తర దిశలో స్థాపితమని చెప్పబడింది।

Verse 8

सर्वद्वाराणि शस्तानि छायामानं वदामि ते आदित्ये विंशतिर्ज्ञेयाश् चन्द्रे षोडश कीर्तिताः

సర్వ దిక్కుల ద్వారాలు శుభకరమని భావించబడతాయి. నీకు ఛాయామాన (ఛాయామాపన) విద్యను వివరిస్తాను—సూర్యునికి ఇరవై విభాగాలు జ్ఞేయం, చంద్రునికి పదహారు అని ప్రకటించబడింది.

Verse 9

भौमे पञ्चदशैवोक्ताश् चतुर्दश तथा बुधे विवर्जयेत् इति ख , ग , घ , ञ च दिक् पूर्वा या तथोदीचीति ज त्रयोदश तथा जीये शुक्रे द्वादश कीर्तिताः

మంగళవారానికి పదిహేను అని చెప్పబడింది; బుధవారానికి పద్నాలుగు—ఖ, గ, ఘ, ఞ (వర్గాలు) వర్జించాలి. దిక్కు తూర్పు మరియు ఉత్తరం అని, అలాగే ‘జ’ (వర్గం) అని చెప్పబడింది. గురువారానికి పదమూడు, శుక్రవారానికి పన్నెండు ప్రకటించబడింది.

Verse 10

एकादश तथा सौरे सर्वकर्मसु कीर्तिताः जन्मलग्ने शक्रचापे सम्मुखे न व्रजेन्नरः

ఏకాదశి మరియు సౌర దినం అన్ని కార్యాలలో ప్రశస్తమని కీర్తించబడింది. జన్మలగ్న సమయంలో శక్రచాపం (ఇంద్రధనస్సు) ఎదురుగా కనబడితే, మనిషి ప్రయాణానికి బయలుదేరకూడదు.

Verse 11

शकुनादौ शुभे यायाज्जयाय हरिमास्मरन् वक्ष्ये मण्डलचिन्तान्ते कर्तव्यं राजरक्षणं

శుభ శకునాలు మొదలైనవి కనబడినప్పుడు, హరి (విష్ణు)ను స్మరిస్తూ విజయార్థం బయలుదేరాలి. తదుపరి రాజకీయ మండల-చింతన అనంతరం చేయవలసిన రాజరక్షణ విధానాన్ని నేను వివరిస్తాను.

Verse 12

स्वाम्यमात्यं तथा दुर्गं कोषो दण्डस्तथैव च मित्रञ्जनपदश् चैव राज्यं सप्ताङ्गमुच्यते

రాజ్యాన్ని సప్తాంగమని అంటారు—స్వామి (రాజు), అమాత్యులు (మంత్రులు), దుర్గం, కోశం (ఖజానా), దండం (దండాధికారం/శాసనశక్తి), మిత్రుడు, మరియు జనపదం (ప్రజలతో కూడిన దేశం).

Verse 13

सप्ताङ्गस्य तु राज्यस्य विघ्नकर्तॄन् विनाशयेत् मण्डलेषु च सर्वेषु वृद्धिः कार्या महीक्षिता

సప్తాంగ రాజ్య హితార్థంగా రాజు విఘ్నకారులను నశింపజేయాలి; మరియు అన్ని మండలాలలో (ప్రాంతాలలో) సమృద్ధి, వృద్ధిని కలిగించాలి।

Verse 14

आत्ममण्डलमेवात्र प्रथमं मण्डलं भवेत् सामन्तास्तस्य विज्ञेया रिपवो मण्डलस्य तु

ఇక్కడ మొదటి మండలంగా స్వమండలమే భావించాలి; మరియు దాని సామంతులు (పక్కనున్న అధీన/సమీప పాలకులు) మండలవ్యవస్థలో శత్రువులుగా గ్రహించబడాలి।

Verse 15

उपेतस्तु सुहृज् ज्ञेयः शत्रुमित्रमतः परं मित्रमित्रं ततो ज्ञेयं मित्रमित्ररिपुस्ततः

తన పక్షాన చేరినవాడు సుహృద్ (మిత్రుడు)గా తెలిసికొనాలి; ఆపై ‘శత్రువు యొక్క మిత్రుడు’, తరువాత ‘మిత్రుని మిత్రుడు’, తదుపరి ‘మిత్రుని మిత్రుని శత్రువు’గా గ్రహించాలి।

Verse 16

एतत्पुरस्तात् कथितं पश्चादपि निबोध मे पार्ष्णिग्राहस्ततः पश्चात्ततस्त्वाक्रन्द उच्यते

ఇది ముందే చెప్పబడింది; ఇప్పుడు నా ద్వారా తరువాతివాటినీ గ్రహించు. ఆపై ‘పార్ష్ణిగ్రాహ’ (మడమ-పట్టు) మరియు దాని తరువాత ‘ఆక్రంద’ అనే వ్యూహం చెప్పబడుతుంది।

Verse 17

आसारस्तु ततो ऽन्यः स्यादाक्रन्दासार उच्यते जिगीषोः शत्रुयुक्तस्य विमुक्तस्य तथा द्विज

దీనికి తరువాత మరో విధమైన ఏర్పాటు ఉంటుంది; దానిని ‘ఆక్రంద-ఆసార’ అని అంటారు—జిగీషు (విజయాకాంక్షి) శత్రుతో నిమగ్నుడై ఉన్నప్పుడు లేదా చుట్టుముట్టు/ఒత్తిడి నుండి విముక్తుడైనప్పుడు, ఓ ద్విజ।

Verse 18

नात्रापि निश् चयः शक्यो वक्तुं मनुजपुङ्गव निग्रहानुग्रहे शक्तो मध्यस्थः परिकीर्तितः

ఓ మనుష్యశ్రేష్ఠా, ఇక్కడ కూడా స్థిరమైన నియమం చెప్పడం సాధ్యం కాదు. నియగ్రహం (దండన) మరియు అనుగ్రహం (ప్రసాదం) రెండింటికీ సమర్థుడైనవాడే ‘మధ్యస్థుడు’ అని ప్రకటించబడాడు.

Verse 19

निग्रहानुग्रहे शक्तः सर्वेषामपि यो भवेत् उदासीनः स कथितो बलवान् पृथिवीपतिः

అందరి పట్ల నియగ్రహం (దండన) మరియు అనుగ్రహం (ప్రసాదం) రెండింటికీ సమర్థుడై, వ్యక్తిగత పక్షపాతం లేకుండా ఉదాసీనంగా ఉండేవాడే నిజంగా బలవంతుడైన భూపతి అని చెప్పబడాడు.

Verse 20

मण्डलेषु च सर्वेषु सुरेश्वरसमा हि ते इत्य् अर्धश्लोक आसारस्त्वित्यस्य पूर्वं ट पुस्तके वर्तते, परन्त्वसंलग्नः न कस्यचिद्रिपुर्मित्रङ्कारणाच्छत्रुमित्रके मण्डलं तव सम्प्रोक्तमेतद् द्वादशराजकं

‘అన్ని మండలాలలో నీవు దేవేంద్రునితో సమానుడవు’—ఈ అర్ధశ్లోకం సారాంశం; Ṭ ప్రతిలో ఇది ముందుగా కనిపిస్తుంది, కాని ప్రస్తుత సందర్భానికి అనుసంధానం లేదు. కారణం లేకుండా ఎవడూ ఎవరికీ శత్రువో మిత్రుడో కాడు. అందువల్ల, ఓ శత్రు-మిత్రులు కలిగినవాడా, పన్నెండు రాజులతో కూడిన రాజకీయ మండలం నీకు వివరించబడింది.

Verse 21

त्रिविधा रिपवो ज्ञेयाः कुल्यानन्तरकृत्रिमाः पूर्वपूर्वो गुरुस्तेषां दुश्चिकित्स्यतमो मतः

శత్రువులు మూడు విధాలుగా తెలుసుకోవాలి—కుల్యులు (వంశ/కుటుంబజాత), అనంతరులు (సమీప/పక్కరాజ్యాలు), మరియు కృత్రిములు (కల్పితంగా సృష్టించబడినవి). వీటిలో ముందుగా చెప్పినది తరువాతదానికంటే ఎక్కువ తీవ్రమైనదిగా, చికిత్సకు అత్యంత కఠినమైనదిగా భావించబడుతుంది.

Verse 22

अनन्तरो ऽपि यः शत्रुः सो ऽपि मे कृत्रिमो मतः पार्ष्णिग्राहो भवेच्छत्रोर्मित्राणि रिपवस् तथा

సమీపంలో ఉన్న శత్రువుకూడా నా అభిప్రాయంలో కృత్రిమ (పరిస్థితిజన్య) శత్రువే. ‘పార్ష్ణిగ్రాహ’ (వెనుకనుండి దాడిచేసేవాడు) శత్రువుకు మిత్రుడవుతాడు; అలాగే శత్రువు మిత్రులు కూడా (మనకు) శత్రువులే.

Verse 23

पार्ष्णिग्राहमुपायैश् च शमयेच्च तथा स्वकं मित्रेण शत्रोरुच्छेदं प्रशंसन्ति पुरातनाः

సముచిత ఉపాయాలతో ‘పార్ష్ణిగ్రాహ’ (వెనుకనుండి దాడిచేసే) శత్రువునూ శాంతింపజేయాలి; అలాగే స్వమిత్రునితో కలిసి శత్రువును పూర్తిగా నిర్మూలించాలి—ఇదే ప్రాచీనుల ప్రశంస.

Verse 24

मित्रञ्च शत्रुतामेति सामन्तत्वादनन्तरं शत्रुं जिगोषुरुच्छिन्द्यात् स्वयं शक्नोति चेद्यदि

మిత్రుడు కూడా సామంతుడిగా (పక్క రాజ్యశక్తిగా) మారగానే త్వరలో శత్రువవుతాడు. కనుక శత్రువును జయించదలచినవాడు, తాను చేయగలిగితే స్వయంగా అతనిని ఛేదించి (నిర్మూలించి) వేయాలి।

Verse 25

प्रतापवृद्धौ तेनापि नामित्राज्जायते भयं यथास्य नोद्विजेल्लोको विश्वासश् च यथा भवेत्

ప్రతాపాన్ని పెంచుతున్నప్పటికీ, శత్రువుకాని వారిలో (అమిత్రుల్లో) తన వల్ల భయం పుట్టకుండా ప్రవర్తించాలి; ప్రజలు కలత చెందకుండ, తనపై విశ్వాసం కలగునట్లు చేయాలి।

Verse 26

जिगीषुर्धर्मविजयी तथा लोकं वशन्नयेत्

జయించదలచినవాడు ధర్మమార్గంలో విజయం పొందినవాడై, అదే విధంగా ప్రజలను తన వశంలోకి నడిపించాలి।