Adhyaya 225

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच स्वयमेव कर्म दैवाख्यं विद्धि देहान्तरार्जितं तस्मात् पौरुषमेवेह श्रेष्ठमाहुर्मनीषिणः

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘రాజధర్మ’ అనే 224వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘రాజధర్మాః’ అనే 225వ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. పుష్కరుడు పలికెను—‘దైవం’ అని పిలువబడేది నిజానికి స్వయంకృత కర్మమే; అది ఇతర దేహంలో (పూర్వజన్మలో) సంపాదించబడినది. అందుచేత ఈ లోకంలో పురుషప్రయత్నమే శ్రేష్ఠమని జ్ఞానులు చెప్పుదురు.

Verse 2

प्रतिकूलं तथा दैवं पौरुषेण विहन्यते सात्त्विकात् कर्मणः पूर्वात् सिद्धिः स्यात्पौरुषं विना

ప్రతికూలమైన దైవమును కూడా పురుషప్రయత్నం ద్వారా జయించవచ్చు; అలాగే పూర్వకాలంలో చేసిన సాత్త్విక కర్మఫలంగా, కొన్నిసార్లు ప్రయత్నం లేకుండానే సిద్ధి కలుగుతుంది.

Verse 3

पौरुषं दैवसम्पत्त्या काले फलति भार्गव दैवं पुरुषकारश् च द्वयं पुंसः फलावहं

ఓ భార్గవా! దైవానుగ్రహం తోడైతే పురుషప్రయత్నం కాలానుగుణంగా ఫలిస్తుంది. మనుష్యునికి దైవం మరియు పురుషకారం—ఈ రెండూ కలసి ఫలప్రదములు.

Verse 4

कृषेर्वृष्टिसमायोगात् काले स्युः फलसिद्धयः सधर्मं पौरुषं कुर्यान्नालसो न च दैववान्

వ్యవసాయంలో దున్నడం‑విత్తడం మరియు వర్షం కలిసినప్పుడు కాలానుగుణంగా ఫలసిద్ధి కలుగునట్లు, అన్ని కార్యాల ఫలితములు కూడా కాలముననే సిద్ధించును. కనుక ధర్మానుసారంగా పురుషప్రయత్నం చేయవలెను—ఆలస్యం చేయక, కేవలం దైవమే అని ఆశ్రయించక.

Verse 5

सामादिभिरुपायैस्तु सर्वे सिद्ध्यन्त्युपक्रमाः साम चोपप्रदानञ्च भेददण्डौ तथापरौ

సామాది ఉపాయములచేతనే సమస్త ఉపక్రమములు సిద్ధించును. సామము (సమన్వయం), దానము (బహుమతి), భేదము (విభేదం), దండము (శిక్ష/బలప్రయోగం) ఇవే ఇతర మార్గములు.

Verse 6

मायोपेक्षेन्द्रजालञ्च उपायाः सप्त ताञ्छृणु द्विविधं कथितं साम तथ्यञ्चातथ्यमेव च

మాయ, ఉపేక్ష, ఇంద్రజాలము మొదలైన ఏడు ఉపాయములను వినుము. సామము రెండు విధములని చెప్పబడింది: తథ్యము (సత్యం) మరియు అతథ్యము (అసత్యం).

Verse 7

तत्राप्यतथ्यं साधूनामाक्रोशायैव जायते महाकुलीना ह्य् ऋजवो धर्मनित्या जितेन्द्रियाः

అందులోనూ సద్జనుల విషయమై అతథ్య వాక్యము కేవలం దూషణార్థమే పుడుతుంది. మహాకులీనులు సరళులు, ధర్మనిత్యులు, ఇంద్రియజయులు గనుక.

Verse 8

सामसाध्या अतथ्यैश् च गृह्यन्ते राक्षसा अपि तथा तदुप्रकाराणां कृतानाञ्चैव वर्णनं

సామముచేత సాధ్యమగు విధములచేతను, అతథ్య (మోసం/అసత్య) వాక్యములచేతను రాక్షసులకూడా వశపరచవచ్చు. అలాగే ఆ ప్రయోజనార్థం చేయబడే వివిధ విధానములు మరియు ప్రక్రియల వర్ణన కూడా ఉంది.

Verse 9

परस्परन्तु ये द्विष्टाः क्रुद्धभीतावमानिताः तेषान्भेदं प्रयुञ्जीत परमं दर्शयेद्भयं

పరస్పరం ద్వేషించేవారు—కోపంతో, భయంతో లేదా అవమానంతో ఉన్నవారు—వారిలో భేదాన్ని ప్రయోగించి, అత్యంత భయాన్ని చూపించాలి।

Verse 10

आत्मीयान् दर्शयेदाशां येन दोषेण बिभ्यति परास्तेनैव ते भेद्या रक्ष्यो वै ज्ञातिभेदकः

తనవారు ఏ దోషాన్ని భయపడతారో, అదే దోషాన్ని చూపించి వారికి లాభాశను చూపాలి; అదే బలహీనతతో వారిని విడదీయవచ్చు. బంధువులలో భేదం కలిగించే ప్రేరకుణ్ని రక్షించాలి।

Verse 11

सामन्तकोषो वाह्यस्तु मन्त्रामात्यात्मजादिकः अन्तःकोषञ्चोपशाम्य कुर्वन् शत्रोश् च तं जयेत्

సామంతులు మరియు బాహ్య సహాయక వనరులు, అలాగే మంత్రులు, అమాత్యులు, రాజపుత్రులు మొదలైనవారు—ఇదే ‘బాహ్య కోశం’. ‘అంతఃకోశం’ను కూడా శాంతింపజేసి భద్రపరచి, తరువాత శత్రువును జయించాలి।

Verse 12

उपायश्रेष्ठं दानं स्याद्दानादुभयलोकभाक् न सो ऽस्ति नाम दानेन वशगो यो न जायते

ఉపాయాలలో దానం శ్రేష్ఠం; దానంతో మనిషి ఇహలోక-పరలోక రెండింటికీ భాగస్వామి అవుతాడు. దానంతో వశం కానివాడు ఎవరూ లేరు।

Verse 13

परस्मादर्शयेद्भयमिति ञ मन्त्रामात्यानुजादिक इति ञ दानवानेव शक्नोति संहतान् भेदितुं परान् त्रयासाध्यं साधयेत्तं दण्डेन च कृतेन च

‘శత్రువుకు భయాన్ని చూపాలి’—అని న్యాయం; అలాగే ‘మంత్రం, అమాత్యులు, అనుజులు/మిత్రులు మొదలైనవారి సహాయం’—అని న్యాయం. వనరులు గల రాజే ఏకమై ఉన్న ప్రత్యర్థులను చీల్చగలడు. మూడు (సామ-దాన-భేద)తో సాధ్యం కానిదాన్ని దండంతో మరియు కార్యాచరణతో సాధించాలి।

Verse 14

दण्डे सर्वं स्थितं दण्डो नाशयेद्दुष्प्रणीकृतः अदण्ड्यान् दण्डयन्नश्येद्दण्ड्यान्राजाप्यदण्डयन्

దండమే సమస్త క్రమానికి ఆధారం. దండాన్ని తప్పుగా విధిస్తే అది రాజ్యాన్ని నాశనం చేస్తుంది. అ-దండ్యులను దండించే వాడు నశిస్తాడు; దండ్యులను దండించని రాజు కూడా నశిస్తాడు.

Verse 15

दैवदैत्योरगनराः सिद्धा भूताः पतत्रिणः उत्क्रमेयुः स्वमर्यादां यदि दण्डान् न पालयेत्

దండాన్ని యథావిధిగా నిలుపకపోతే దేవులు, దైత్యులు, నాగులు, మనుష్యులు, సిద్ధులు, భూతాలు, పక్షులు—అందరూ తమ తమ నియమిత హద్దులను అతిక్రమిస్తారు.

Verse 16

यस्माददान्तान् दमयत्यदण्ड्यान्दण्डयत्यपि दमनाद्दण्डनाच्चैव तस्माद्दण्ड विदुर्बुधाः

ఇది అదమ్యులను నియంత్రిస్తుంది, అలాగే కొన్నిసార్లు అ-దండ్యులను కూడా శిక్షిస్తుంది; నియమనం మరియు దండనం రెండూ చేయుట వలన జ్ఞానులు దీనిని ‘దండ’మని తెలుసుకొంటారు.

Verse 17

तेजसा दुर् निरीक्ष्यो हि राजा भास्करवत्ततः लोकप्रसादं गच्छेत दर्शनाच्चन्द्रवत्ततः

తేజస్సుతో రాజు సూర్యునివలె చూడటానికి దుర్లభుడై ఉండాలి; అయితే దర్శనం ఇచ్చి చంద్రునివలె ప్రజల అనుగ్రహాన్ని పొందాలి.

Verse 18

जगद्व्याप्नोति वै चारैर् अतो राजा समीरणः दोषनिग्रहकारित्वाद्राजा वैवस्वतः प्रभुः

గూఢచారుల ద్వారా అతడు సమస్త రాజ్యంలో వ్యాపించినట్లుగా ఉంటాడు; అందువల్ల రాజు ‘సమీరణ’ (వాయువు) అని పిలువబడతాడు. దోషాలను అణచి నియంత్రించుట వలన రాజు ‘వైవస్వత’ (యమసమ న్యాయాధిపతి) ప్రభువు అని చెప్పబడతాడు.

Verse 19

यदा दहति दुर्बुद्धिं तदा भवति पावकः यदा दानं द्विजातिभ्यो दद्यात् तस्माद्धनेश्वरः

ఎప్పుడు మనిషి దుర్బుద్ధిని దహించివేస్తాడో, అప్పుడు అతడు పవిత్రకారకమైన పావకుని వలె అవుతాడు. అలాగే ద్విజులకు దానం చేసినప్పుడు, ఆ పుణ్యఫలంగా అతడు ధనాధిపతి అవుతాడు.

Verse 20

धनधाराप्रवर्षित्वाद्देवादौ वरुणः स्मृतः क्षमया धारयंल्लेकान् पार्थिवः पार्थिवो भवेत्

ధనధారలను వర్షింపజేయుట వలన దేవతలలో మొదట వరుణుడని స్మరించబడతాడు. అలాగే క్షమతో లోకాలను ధారించు భూపతి నిజంగా ‘పార్థివుడు’ (భూమిరాజు) అవుతాడు.

Verse 21

उत्साहमन्त्रशक्त्याद्यै रक्षेद्यस्माद्धरिस्ततः

ఉత్సాహం, మంత్రం, శక్తి మొదలైన వాటిచేత సాధకుడు రక్షింపబడుట వలన హరి (విష్ణువు) ‘రక్షకుడు’ అని పిలువబడతాడు.