Adhyaya 327

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे देवालयमाहत्म्यादिर्नाम षड्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ सप्तविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः छन्दःसारः अग्निर् उवाच छन्दो वक्ष्ये मूलजैस्तैः पिङ्गलोक्तं यथाक्रमम् सर्वादिमध्यान्तगणौ म्लौ द्वौ जौ स्तौ त्रिकौ गणाः

ఇలా ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘దేవాలయమాహాత్మ్యాది’ అనే 326వ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు 327వ అధ్యాయం ‘ఛందస్సారము’ ప్రారంభమవుతుంది. అగ్ని పలికెను—పింగలుడు బోధించిన క్రమానుసారం మూల అక్షర‑ఘటకాలతో ఛందస్సును వివరిస్తాను. గణాలు: మ, ల; జ యొక్క రెండు రూపాలు; స, త; మరియు క యొక్క మూడు రూపాలు।

Verse 2

धनस्यान्नाथमेकन्त्विति ख ह्रस्वो गुरुर्वा पादान्ते पूर्वो योगाद् विसर्गतः अनुस्वाराद्व्यञ्जनात् स्थात् जिह्वामूलीयतस् तथा

‘ధనస्यान్ నాథమ్’, ‘ఏకంత్వితి‑ఖ’ వంటి ప్రయోగాల్లో పాదాంతంలో హ్రస్వాక్షరం కూడా ఐచ్ఛికంగా గురువుగా పరిగణించవచ్చు. ముందరి అక్షరం సంయోగం, విసర్గ (ః), అనుస్వార (ం), వ్యంజనం, అలాగే జిహ్వామూలీయ కారణంగా కూడా గురువవుతుంది।

Verse 3

उपाध्मानीयतो दीर्घो गुरुर्ग्लौ नौ गणाविह वसवोष्टौ च चत्वारो वेदादित्यादिलोपतः

ఉపధ్మానీయము (ఓష్ఠ్య ధ్వనుల ముందు వచ్చే ప్రత్యేక విసర్గ) ఉన్నప్పుడు దీర్ఘ స్వరం గురు (భారీ మాత్ర)గా గ్రహించాలి. ఇక్కడ గణాల పేర్లు ‘గ్లౌ’ మరియు ‘నౌ’. వసువులు ఎనిమిది, పెదవులు రెండు, దిక్కులు నాలుగు—‘వేద’, ‘ఆదిత్య’ వంటి పదాలలో ఆద్యాక్షర లోపంతో ఇది సూచించబడింది.