Adhyaya 319

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे वागीश्वरीपूजा नामाष्टादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथोनविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः मण्डलानि ईश्वर उवाच सर्वतो भद्रकान्यष्टमण्डलानि वदे गुह शक्तिमासाधयेत् प्राचीमिष्टायां विषुवे सुधीः

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో “వాగీశ్వరీపూజ” అనే మూడు వందల పందొమ్మిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఇప్పుడు మూడు వందల ఇరవయ్యవ అధ్యాయం “మండలాలు” ప్రారంభం. ఈశ్వరుడు పలికెను—‘సర్వతోభద్ర’ అనే ఎనిమిది మండల-రేఖాచిత్రాలను నేను వివరిస్తాను; విషువకాలంలో తూర్పుముఖంగా అభీష్టక్రియ చేసి వివేకి సాధకుడు దేవీశక్తిని సాధించాలి।

Verse 2

चित्रास्वात्यन्तरेणाथ दृष्टसूत्रेण वा पुनः पूर्वापरायतं सूत्रमास्फाल्य मध्यतो ऽङ्कयेत्

తర్వాత చిత్రణకు తగిన అంతరంతో—లేదా దృష్టిసూత్రం (సైటింగ్-కార్డ్) ద్వారా—తూర్పు నుండి పడమర దాకా తాడు లాగి, దాన్ని చటుక్కున కొట్టి మధ్యబిందువును గుర్తించాలి।

Verse 3

द्विपर्णकमिति ख कोटिद्वयन्तु तन्मध्यादङ्कयेद्दक्षिणोत्तरम् मध्ये द्वयं प्रकर्तव्य स्फालयेद्दक्षिनोत्तरम्

దీనిని ‘ద్విపర్ణక’ అంటారు. దాని మధ్య నుండి దక్షిణ–ఉత్తర అక్షంపై రెండు మూలలను గుర్తించాలి. తరువాత మధ్యలో రెండు గీతలు/గుర్తులు చేసి ఆకృతిని దక్షిణ–ఉత్తర దిశలో విప్పాలి (విస్తరింపజేయాలి).

Verse 4

शतक्षेत्रार्धमानेन कोणसम्पातमादिशेत् एवं सूत्रचतुष्कस्य स्फालनाच्चतुरस्रकम्

వంద క్షేత్ర-ఏకకాల అర్ధమానంతో కర్ణాల సంగమబిందువును సూచించాలి. ఈ విధంగా నాలుగు తాళ్లను లాగి-చటుక్కున కొట్టడం వల్ల చతురస్రం (చదరం) ఏర్పడుతుంది.

Verse 5

जायते तत्र कर्तव्यं भद्रस्वेदकरं शुभम् वसुभक्तेन्दु द्विपदे क्षेत्रे वीथी च भागिका

అందులో క్షేమకరమైన ‘భద్ర’ నిర్మాణం చేయాలి; అది శుభమై శీతలతనిచ్చేది కావాలి. రెండు పదాల పరిమాణం గల క్షేత్రంలో వసు-, భక్త-, ఇন্দు-ప్రమాణాల ప్రకారం ‘వీథి’ (ప్రధాన వీధి) మరియు ‘భాగికా’ (విభాగాలు/ఖండాలు) ఏర్పాటు చేయాలి.

Verse 6

द्वारं द्विपदिकं पद्ममानाद्धै सकपोलकम् कीणबन्धविचित्रन्तु द्विपदं तत्र वर्तयेत्

ద్వారాన్ని ద్విపట (రెండు పలకలు) రూపంలో చేయాలి; దాని ప్రమాణం పద్మమానానికి అర్ధం కావాలి, కపోలకాలు (పక్కల ఉబ్బిన అలంకారాలు) కలిగి ఉండాలి. అక్కడ విచిత్ర కీణబంధ అలంకారంతో ద్విపట ఏర్పాటును కూడా స్థాపించాలి.

Verse 7

शुक्लं पद्मं कर्णिका तु पीता चित्रन्तु केशरम् रक्ता वीथी तत्र कल्प्या द्वारं लोकेशरूपकं

తెల్ల పద్మాన్ని చిత్రించాలి; దాని కర్ణిక పసుపు వర్ణంగా, కేసరాలు విచిత్ర వర్ణాలతో ఉండాలి. అక్కడ ఎర్ర వీథి (యాత్రా పట్టీ)ని ఏర్పాటు చేయాలి; ద్వారాన్ని లోకేశ/లోకపాల రూపంగా మలచాలి.

Verse 8

रक्तकोणं विधौ नित्ये नैमित्तिकाब्जकं शृणु असंसक्तन्तु संसक्तं द्विधाब्जं भुक्तिमुक्तिकृत्

నిత్య విధిలో రక్తకోణం (ఎర్ర త్రిభుజం) విధేయం. ఇప్పుడు నైమిత్తిక కర్మల కోసం పద్మ-యంత్రాన్ని విను. పద్మం రెండు రకాలు—అసంసక్తం, సంసక్తం; ఈ ద్వివిధ పద్మం భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 9

असंसक्तं मुमुक्षूणां संसक्तं तत्त्रिधा पृथक् बालो युवा च वृद्धश् च नामतः फलसिद्धिदाः

ముముక్షువులకు (పద్మం) అసంసక్తమని చెప్పబడింది; సంసక్తం మాత్రం మూడుగా వేరు—బాల, యువ, వృద్ధ అనే పేర్లతో. ఇవి ఫలసిద్ధిని ప్రసాదించేవిగా చెప్పబడుతున్నాయి.

Verse 10

पद्मक्षेत्रे तु सूत्राणि दिग्विदिक्षु विनिक्षिपेत् वृत्तानि पञ्चकल्पानि पद्मक्षेत्रसमानि तु

పద్మక్షేత్ర యంత్రంలో దిక్కులు, విదిక్కులలో సూత్రాలను (మార్గదర్శక రేఖలు/దారాలు) విన్యసించాలి. అలాగే పద్మక్షేత్రానికి సమాన ప్రమాణంగా ఐదు వృత్తాకార నిర్మాణాలను కూడా చేయాలి.

Verse 11

प्रथमे कर्णिका तत्र पुष्करैर् नवभिर्युता केशराणि चतुर्विंशद्वितीये ऽथ तृतीयके

ప్రథమ విన్యాసంలో అక్కడ కర్ణిక ఉంటుంది; అది తొమ్మిది పుష్కరాలతో (పద్మదళాలతో) యుక్తమై ఉంటుంది. ద్వితీయములోను తృతీయములోను ఇరవై నాలుగు కేశరాలు (తంతువులు) ఉంటాయి.

Verse 12

दलसन्धिर्गजकुम्भ निभान्तर्यद्दलाग्रकम् पञ्चमे व्योमरूपन्तु संसक्तं कमलं स्मृतं

దళసంధి గజకుంభమువలె ఉండి, దళాగ్రాలు అంతర్ముఖంగా లాగబడిన కమలాన్ని పంచమ రకంలో ‘వ్యోమరూపం’ అని అంటారు; ఆ కమలం ‘సంసక్తం’ (సన్నిహితంగా కట్టుబడినది)గా ప్రసిద్ధం.

Verse 13

असंसक्ते दलाग्रे तु दिग्भागैर् विस्तराद्भजेत् भागद्वयपरित्यागाद्वस्वंशैर् वर्तयेद्दलम्

దళాగ్రం అసంసక్తంగా (జోడింపులేక) ఉన్నప్పుడు, దాని వెడల్పును దిక్భాగాల ప్రకారం సంపూర్ణ విస్తారంనుండి విభజించాలి. రెండు భాగాలు విడిచిపెట్టి మిగిలిన ఎనిమిది అంసాలతో దళాన్ని రూపొందించాలి/వంచాలి.

Verse 14

सन्धिविस्तरसूत्रेण तन्मूलादञ्जयेद्दलम् सव्यासव्यक्रमेणैव वृद्धमेतद्भवेत्तथा

సంధి-విస్తార-సూత్రం ద్వారా దాని మూలం నుండే దళంపై లేపనం/బంధనం చేయాలి. ఎడమ-కుడి క్రమంలో సాగితే అది అలాగే సముచితంగా విస్తరిస్తుంది.

Verse 15

अथ वा सन्धिमध्यात्तु भ्रामयेदर्धचन्द्रवत् सन्धिद्वयाग्रसूत्रं वा बालपद्मन्तथा भवेत्

లేదా సంధి మధ్యమునుండి అర్ధచంద్రంలా భ్రమింపజేయాలి. లేదా రెండు సంధుల అగ్రంలో ‘సూత్రరేఖ’ను చేయాలి; అలాగే ‘బాలపద్మ’ అనే రూపకల్పన కూడా ఏర్పడుతుంది.

Verse 16

सन्धिसूत्रार्धमानेन पृष्ठतः परिवर्तयेत् तीक्ष्णाग्रन्तु सुवातेन कमलं भुक्तिमुक्तिदम्

సంధి-సూత్రం అర్ధమానంతో వెనుక వైపు నుండి దానిని తిప్పాలి. తరువాత తీక్ష్ణాగ్ర సాధనంతో, సరిగా దిశానిర్దేశిత వాయుప్రవాహం ద్వారా కమలాన్ని విన్యసించాలి; అది భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 17

भुक्तिवृद्धौ च वश्यादौ बालं पद्मं समानकं नवनाभं नवहस्तं भागैर् मन्त्रात्मकैश् च तत्

భోగవృద్ధి మరియు వశ్యాది కర్మల కోసం సమాన ప్రమాణంతో ‘బాల-పద్మం’ విన్యసించాలి—దీనికి తొమ్మిది నాభులు, తొమ్మిది హస్తాలు/దళాలు ఉంటాయి. ఆ యంత్రాన్ని మంత్రాత్మక భాగాలుగా విభజించాలి.

Verse 18

मध्ये ऽब्जं पट्टिकावीजं द्वारेणाब्जस्य मानतः कण्ठोपकण्ठमुक्तानि तद्वाह्ये वीथिका मता

మధ్యలో ‘అబ్జం’ (కమలకేంద్రం) విన్యసించాలి. ‘పట్టికా-బీజం’ ద్వారం ద్వారా, అబ్జ ప్రమాణానుసారం నిర్ణయించాలి. ‘కంఠ’ మరియు ‘ఉపకంఠ’ భాగాలను వేరుగా ఉంచాలి; దాని వెలుపల ‘వీథికా’ (మార్గం)గా భావించబడుతుంది.

Verse 19

पञ्चभागान्विता सा तु समन्ताद्दशभागिका दिग्विदिक्ष्वष्ट पद्मानि द्वारपद्मं सवीथिकम्

ఆ విన్యాసం ఐదు భాగాలతో కూడి ఉంటుంది; అలాగే అన్ని వైపులా పది భాగాలుగా అమర్చబడుతుంది. దిక్కులు మరియు ఉపదిక్కుల్లో ఎనిమిది పద్మ-ఖండాలు ఉంటాయి; ద్వారంలో కూడా వీథికాతో కూడిన ఒక పద్మం ఉంటుంది.

Verse 20

तद्वाह्ये पञ्च पदिका वीथिका यत्र भूषिता पद्मवद्द्वारकण्ठन्तु पदिकञ्चौष्ठकण्ठकं

దాని వెలుపల ఐదు పదికలు (మెట్లు) ఉండాలి; అక్కడ వీథికా అలంకరించబడాలి. ద్వారపు కంఠం (సంకుచిత జాంబ్) కమలసదృశంగా ఉండాలి; అలాగే పదిక మరియు ఓష్ఠ–కంఠక (పెదవి-కంఠ మోల్డింగ్) కూడా విధిగా ఏర్పాటు చేయాలి.

Verse 21

कपोलं पदिकं कार्यं दिक्षु द्वारत्रयं स्पुटम् कोणबन्धं त्रिपत्तन्तु द्विपट्टं वज्रवद्भवेत्

కపోలము మరియు పదికాను నిర్మించవలెను. దిశలలో మూడు ద్వార-ప్రవేశములు స్పష్టముగా నిర్ధారింపబడవలెను. కోణబంధము త్రిపత్తంతు (త్రివిధ బంధనము) యుక్తమై, ద్విపట్ట ద్వారము వజ్రమువలె దృఢముగా ఉండవలెను.

Verse 22

मध्यन्तु कमलं शुक्लं पीतं रक्तञ्च नीलकम् पीतशुक्लञ्च धूम्रञ्च रक्तं पीतञ्च मुक्तिदम्

మధ్యంలోని కమలమును శ్వేత, పీత, రక్త, నీల వర్ణములుగా ధ్యానించవలెను; అలాగే పీత-శ్వేతము మరియు ధూమ్రవర్ణమును కూడా. మరల రక్తము మరియు పీతము—ఈ భావన ముక్తిదాయకము.

Verse 23

पूर्वादौ कमलान्यष्ट शिवविष्ण्वादिकं जपेत् प्रासादमध्यतो ऽभ्यर्च्य शक्रादीनब्जकादिषु

తూర్పు నుండి ప్రారంభించి ఎనిమిది కమలములను విన్యసించి, శివ-విష్ణు మొదలైన వారి నామ/మంత్ర జపము చేయవలెను. ప్రాసాద మధ్యములో ప్రధాన దేవతను అభ్యర్చించి, తరువాత కమలాది స్థానములలో శక్రాది దేవతలను పూజించవలెను.

Verse 24

अस्त्राणि वाह्यवीथ्यान्तु विष्ण्वादीनश्वमेघभाक् पवित्रारोहणादौ च महामण्डलमालिखेत्

బాహ్య వీధులలో అస్త్రములను విన్యసించవలెను; అక్కడే విష్ణు మొదలైనవారు—అశ్వమేధ పుణ్యభాగులు—ప్రతిష్ఠింపబడవలెను. పవిత్రారోహణాది కర్మ ప్రారంభమున మహామండలమును ఆలిఖించవలెను.

Verse 25

अष्टहस्तं पुरा क्षेत्रं रसपक्षैर् विवर्तयेत् पञ्चभागमितेति ख , छ च द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पदिका ततः

మొదట ఎనిమిది హస్త పరిమాణముగల క్షేత్రమును నిర్ధారించి, ‘రస’ విభాగముల ప్రకారం దాని పక్షములను/పరిధిని విన్యసించవలెను. ‘ఖ’ మరియు ‘ఛ’ ఖండములు ఐదు భాగముల ప్రమాణముగా ఉండవలెను. మధ్యలో ద్విపద కమలమును స్థాపించి, అనంతరం వీథికా మరియు పదికాను ఏర్పాటు చేయవలెను.

Verse 26

दिग्विदिक्षु ततो ऽष्टौ च नीलाब्जानि विवर्तयेत् मध्यपद्मप्रमाणेन त्रिंशत्पद्मानि तानि तु

అనంతరం ఎనిమిది దిక్కులలోను, విదిక్కులలోను నీలపద్మాలను చిత్రించాలి. మధ్యపద్మ ప్రమాణానుసారంగా అవి మొత్తం ముప్పై పద్మాలుగా ఉండాలి.

Verse 27

दलसन्धिविहीनानि नीलेन्दीवरकानि च तत्पृष्ठे पदिका वीथी स्वस्तिकानि तदूर्ध्वतः

నీలేందీవర పద్మచిహ్నాలను దళసంధి రేఖలు లేకుండా చిత్రించాలి. వాటి వెనుక పదికా మరియు వీథీని ఉంచి, దాని పైభాగంలో స్వస్తిక చిహ్నాలను స్థాపించాలి.

Verse 28

द्विपदानि तथा चाष्टौ कृतिभागकृतानि तु वर्तयेत् स्वस्तिकांस्तत्र वीथिका पूर्ववद्वहिः

అక్కడ ప్రణాళికను ద్విపద విభాగాలుగా మరియు అష్టపద విభాగాలుగా, భాగభాగాల ప్రమాణానుసారంగా, ఏర్పాటు చేయాలి. ఆ అమరికలో స్వస్తిక రూపాలను చేయాలి; వీథికను పూర్వవిధంగా బయట ఏర్పాటు చేయాలి.

Verse 29

द्वाराणि कमलं यद्वदुपकण्ठ्युतानि तु रक्तं कोणं पीतवीथी नीलं पद्मञ्चमण्डले

మండలంలో ద్వారాలను కమలంలాగా, ఉపకంఠీ (మెడలాంటి ఉపప్రసరణ)తో కూడి, ఏర్పాటు చేయాలి. కోణభాగం ఎరుపు, వీథీలు పసుపు, మరియు పద్మం నీలవర్ణంగా ఉండాలి.

Verse 30

स्वस्तिकादि विचित्रञ्च सर्वकामप्रदं गुह पञ्चाब्जं पञ्चहस्तं स्यात् समन्ताद्दशभाजितम्

హే గుహా! స్వస్తికాది విచిత్ర అలంకారాలతో యుక్తమైన ఈ యంత్రం సర్వకామప్రదం. ‘పంచాబ్జ’ రూపకల్పన ఐదు హస్తాల పరిమాణంలో ఉండి, చుట్టూరా పది సమభాగాలుగా విభజించబడాలి.

Verse 31

द्विपदं कमलं वीथी पट्टिका दिक्षु पङ्कजम् चतुष्कं पृष्ठतो वीथी पदिका द्विपदान्यथा

రెండు పాదాల (ద్విపద) విన్యాసాన్ని ‘కమల’మని అంటారు. ‘వీథీ’ మార్గము, ‘పట్టికా’ పట్టీ/బంధము. దిక్కులలో అదే ‘పంకజ’మని పిలువబడుతుంది. ‘చతుష్క’ (నాలుగు పాద) విన్యాసం విధేయము; దాని వెనుక ‘వీథీ’ ఉంటుంది. ‘పదికా’ కూడా ద్విపద పరిమాణమే.

Verse 32

कण्ठोपकण्ठयुक्तानि द्वारान्यब्जन्तु मध्यतः पञ्चाब्जमण्डले ह्य् अस्मिन् सितं पीतञ्च पूर्वकम्

ఈ పంచాబ్జ మండలంలో ద్వారాలను మధ్యభాగంలో ఏర్పాటు చేయాలి; అవి కంఠ-ఉపకంఠ (సహాయక కంఠ) యుక్తంగా ఉండాలి. తూర్పు నుండి ప్రారంభించి వర్ణవిధానం: మొదట శ్వేతం, తరువాత పీతం.

Verse 33

वैदूर्याभं दक्षिणाब्जं कुन्दाभं वारुणं कजम् उत्तराब्जन्तु शङ्खाभमन्यत् सर्वं विचित्रकम्

దక్షిణ కమలం వైదూర్య (క్యాట్స్-ఐ రత్న) వర్ణంలా ఉండాలి. వరుణ సంబంధ కమలం కుంద పుష్పంలా శ్వేతంగా ఉండాలి. ఉత్తర కమలం శంఖశ్వేతంగా ఉండాలి; మిగతావన్నీ విచిత్రవర్ణాలుగా ఉండాలి.

Verse 34

सर्वकामप्रदं वक्ष्ये दशहस्तन्तु मण्डलम् विकारभक्तन्तुर्याश्रं द्वारन्तु द्विपदं भवेत्

ఇప్పుడు ‘సర్వకామప్రద’ మండలాన్ని వివరిస్తాను: దాని ప్రమాణం పది హస్తాలు. అవసరమైన వికారం/మార్పుల ప్రకారం భాగవిభజన చేయాలి; విన్యాసం చతురశ్రం (చతురస్రం)గా ఉండాలి; ద్వారం వెడల్పు రెండు పాదాలు కావాలి.

Verse 35

मध्ये पद्मं पूर्ववच्च विघ्नध्वंसं वदाम्यथ चतुर्हस्तं पुरं कृत्वा वृत्रञ्चैव करद्वयम्

మధ్యంలో ముందులాగే పద్మాన్ని స్థాపించాలి. ఇప్పుడు ‘విఘ్నధ్వంస’ విధానాన్ని చెబుతున్నాను: అతనిని చతుర్భుజ (నాలుగు చేతులు) రూపంగా నిర్మించి, ‘పుర’ (నగరం/దుర్గం) మరియు ‘వృత్ర’ను కూడా కరద్వయంతో (రెండు చేతులతో) ధరింపజేయాలి/నియోజించాలి.

Verse 36

वीथीका हस्तमात्रन्तु स्वस्तिकैर् वहुभिर्वृता तद्वदुपकण्ठयुतानीति ख , ञ च हस्तमात्राणि द्वाराणि विक्षु वृत्तं सपद्मकम्

వీథికా (దారిమార్గం) ఒక హస్తమాత్ర వెడల్పుగా ఉండి, అనేక స్వస్తిక చిహ్నాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉండాలి. అలాగే ‘ఖ’ మరియు ‘ఞ’ అనే రకాలు ఉపకంఠ (పక్కకు పొడిగిన కంఠభాగం) యుక్తంగా చేయాలి. ద్వారాలు కూడా ఒక హస్త ప్రమాణమే; విక్షు (దండ/బాంబు సూచిక) పై పద్మంతో కూడిన వృత్తాకారాన్ని గీయాలి.

Verse 37

पद्मानि पञ्च शुक्लानि मध्ये पूज्यश् च निष्कलः हृदयादीनि पूर्वादौ विदिक्ष्वस्त्राणि वै यजेत्

ఐదు తెల్లని పద్మాలను ఏర్పాటు చేసి, మధ్యలో నిష్కల (నిరాకార) స్వరూపాన్ని పూజించాలి. తూర్పు నుండి ప్రారంభించి హృదయాది అంగమంత్రాలను యజించాలి; మధ్యదిశల్లో అస్త్రమంత్రాలను పూజించాలి.

Verse 38

प्राग्वच्च पञ्च ब्रह्माणि बुद्ध्याधारमतो वदे शतभागे तिथिभागे पद्मं लिङ्गाष्टकं दिशि

మునుపటివిధంగా ఐదు బ్రహ్మ (బ్రహ్మమంత్రాలు) స్థాపించాలి; అందుకే ధ్యానానికి బుద్ధ్యాధారాన్ని నేను వివరిస్తున్నాను. శతభాగ విభజనలోను, తిథిభాగ విభజనలోను పద్మమండలాన్ని ఏర్పాటు చేసి, దిశలలో లింగాష్టకాన్ని స్థాపించాలి.

Verse 39

मेखलाभागसंयुक्तं कण्ठं द्विपदिकं भवेत् आचार्यो बुद्धिमाश्रित्य कल्पयेच्च लतादिकम्

మేఖలా భాగంతో సంయుక్తమైన కంఠం ద్విపదిక (రెండు దశలు/రెండు పట్టీలు)గా ఉండాలి. ఆచార్యుడు తన వివేకాన్ని ఆశ్రయించి లతాదిక అలంకారాలను కూడా రూపకల్పన చేయాలి.

Verse 40

चतुःषट्पञ्चमाष्टादि खाछिखाद्यादि मण्डलम् खाक्षीन्दुसूर्यगं सर्वं खाक्षि चैवेन्दुवर्णनात्

మండలాన్ని ‘నాలుగు, ఆరు, ఐదు, ఎనిమిది…’ అనే సంఖ్యాక్రమంతో, అలాగే ‘ఖా, ఛి, ఖా…’ మొదలైన అక్షరక్రమంతో ప్రారంభించి రూపొందించాలి. ఇది అంతా చంద్ర-సూర్య గమనానికి అనుగుణంగా ఉన్నదని గ్రహించాలి; ‘ఖాక్షి’ అనే పదం కూడా చంద్రవర్ణన కారణంగా అలా చెప్పబడింది.

Verse 41

चत्वारिंशदधिकानि चतुर्दशशतानि हि मण्डलानि हरेः शम्भोर्देव्याः सूर्यस्य सन्ति च

నిజంగా హరి (విష్ణు), శంభు (శివ), దేవి మరియు సూర్యునికి కలిపి పద్నాలుగు వందల నలభై మণ্ডలాలు ఉన్నాయి।

Verse 42

दशसप्तविभक्ते तु लतालिङ्गोद्भवं शृणु दिक्षु पञ्चत्रयञ्चैकं त्रयं पञ्च च लोमयेत्

పదిహేడు విభాగంలో ‘లతా-లింగ’ నుండి ఉద్భవించిన విధానాన్ని విను. దిక్కులలో లోమ-చిహ్నాలను ఇలా వేయాలి—ఐదు, మూడు, ఒకటి; తరువాత మూడు, ఐదు కూడా।

Verse 43

ऊर्ध्वगे द्विपदे लिङ्गमन्दिरं पार्श्वकोष्ठयोः मध्येन द्बिपदं पद्ममथ चैकञ्च पङ्कजं

ఊర్ధ్వ (ఉత్తర) ద్విపద ప్రమాణంలో లింగమందిరాన్ని స్థాపించాలి; రెండు పార్శ్వకోష్ఠాల మధ్యస్థానంలో ద్విపద పద్మాన్ని చేయాలి—మరియు ఒక ఏకపద పంకజమును కూడా।

Verse 44

लिङ्गस्य पार्श्वयोर्भद्रे पदद्वारमलोपनात् तत्पार्श्वशोभाः षड्लोप्य लताः शेषास् तथा हरेः

లింగానికి శుభమైన పార్శ్వాలలో, పదద్వారము (పాదస్థాయి ద్వారం) నుండి ప్రారంభించి పార్శ్వ-శోభలను నిర్మించాలి; వాటిలో ఆరు భాగాలను వదలి మిగిలిన లతా-ఆకృతులను హరి (విష్ణు)కూ అలాగే అమర్చాలి।

Verse 45

ऊर्ध्वं द्विपदिकं लोप्य हरेर्भद्राष्टकं स्मृतम् रश्मिमानसमायुक्तवेदलोपाच्च शोभिकम्

ఊర్ధ్వంలోని ప్రారంభ ద్విపద భాగాన్ని లుప్తం చేసినప్పుడు ఈ ఛందస్సు ‘హరేర్భద్రాష్టక’గా ప్రసిద్ధి. ‘రశ్మి’ మరియు ‘మానస’ నమూనాలతో సంయుక్తమై, ‘వేద’ అనే భాగం లుప్తమవుట వల్ల దీనిని ‘శోభిక’ అని కూడా అంటారు।

Verse 46

पञ्चविंशतिकं पद्मं ततः पीठमपीठकम् द्वयं द्वयं रक्षयित्वा उपशोभास् तथाष्ट च

ఇరవై ఐదు దళాల పద్మాన్ని చిత్రించి, తరువాత పీఠం మరియు అపీఠక తత్త్వాలను స్థాపించాలి. ప్రతి జంటను యథాస్థానంలో రక్షిస్తూ, ఎనిమిది ఉపశోభలను కూడా విధిగా అమర్చాలి.

Verse 47

देव्यादिख्यापकं भद्रं वृहन्मध्ये परं लघु लोपयेदिति ञ लोपयेदिति ट मध्ये नवपदं पद्मं कोणे भद्रचतुष्टयम्

దేవిని ప్రకటించే శుభ భద్రరూపాన్ని ఇలా విన్యసించాలి: ‘వృహత్’ మధ్యలో, ‘పరం’ మరియు ‘లఘు’ తమ తమ స్థానాల్లో. ‘లోపయేత్’ అనే సూచనలో ‘ఞ’ అక్షరాన్ని తొలగించాలి; అలాగే ‘లోపయేత్’ లో ‘ట’ అక్షరాన్ని కూడా తొలగించాలి. మధ్యలో నవపద పద్మం, మూలల్లో భద్రచతుష్టయం ఉంటుంది.

Verse 48

त्रयोदशपदं शेषं बुद्ध्याधारन्तु मण्डलं शतपत्रं षष्ट्यधिकं बुद्ध्याधारं हरादिषु

మిగిలిన భాగం త్రయోదశపద విభజనగా ఉంటుంది; మండలం నిజంగా బుద్ధికి ఆధారం. హర (శివ) మొదలైన సంప్రదాయాలలో బుద్ధ్యాధార పద్మం శతపత్రమై, దానికి అరవై అధికంగా—అంటే 160 దళాలుగా—వర్ణించబడింది.