
Chapter 301 — सूर्यार्चनं (Sūryārcana) / Sun-worship (closing colophon only)
ఈ భాగం ముందరి విభాగం ముగింపు కొలొఫోన్ను నిలుపుతూ, అధ్యాయ 301ను ‘సూర్యార్చనం’ (సూర్యారాధన)గా గుర్తిస్తుంది. ఆగ్నేయ బోధన ప్రవాహంలో సూర్యపూజ ఋత/ధర్మం మరియు కర్మసిద్ధి మధ్య వారధి; సూర్యుడు కాలనియంత, ప్రాణశక్తి, స్పష్టత/ప్రజ్ఞా ప్రకాశకుడిగా ఆహ్వానించబడతాడు. ఈ మార్పు సాధకుణ్ని తదుపరి అధ్యాయంలోని మరింత సాంకేతిక మంత్రప్రయోగాలు, హోమ విధానాల కోసం శుద్ధి, అధికారబలం, శక్తి-సమన్వయంతో సిద్ధం చేస్తుంది; పురాణ పద్ధతి ప్రకారం భక్తి అనువర్తిత తంత్రకర్మల నుంచి వేరుకాదు, వాటికి ఆధారమే।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे सूर्यार्चनं नाम त्रिशततमो ऽध्यायः अथैकाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नानामन्त्राः अग्निर् उवाच वाक्कर्मपार्श्वयुक्शुक्रतोककृते मतो प्लवः हुतान्ता देशवर्णेयं विद्या मुख्या सरस्वती
ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో ‘సూర్యార్చనం’ అనే త్రిశతమ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. ఇప్పుడు తదుపరి (ఏకాధిక త్రిశతమ) అధ్యాయం ‘నానామంత్రాలు’ ప్రారంభమవుతుంది. అగ్ని పలికెను—వాక్కు మరియు కర్మసిద్ధికి, ఉపసహాయాలతో కూడి, అలాగే శుక్ర-తోక (సంతానం) మరియు ప్రాణబల సాధనకు ‘ప్లవ’ అనే రక్షక మంత్రప్రయోగం నిర్దేశించబడింది. హోమాంతం వరకు వర్ణించబడే ఈ విద్య ప్రధానమైనది; అదే సరస్వతి.
Verse 2
धार्य चेति ख विद्युत्पातविधाविति घ , ज , ञ , ट च अक्षाराशी वर्णलक्षं जपेत् समतिमान् भवेत् अत्रिः सवह्निर्वामाक्षिविन्दुरिन्द्राय हृत्परः
విద్యుత్పాత విధిలో ‘ధార్య’ సహితంగా ‘ఖ’ మరియు ‘ఘ, జ, ఞ, ట’ అక్షరరాశిని జపించాలి. ఈ అక్షరసమూహాన్ని లక్షసార్లు జపిస్తే మనస్సు సమత్వం, బుద్ధి స్థైర్యం కలుగుతాయి. ఋషి అత్రి, శక్తి అగ్ని, లక్షణం ఎడమ కన్నులో బిందువు, దేవత ఇంద్రుడు, వినియోగం హృదయంలోనిది.
Verse 3
वज्रपद्मधरं शक्रं पीतमावाह्य पूजयेत् नियुतं होमयेदाज्यतिलांस्तेनाभिषेचयेत्
వజ్రం, పద్మం ధరించిన పీతవర్ణ శక్రుడు (ఇంద్రుడు)ను ఆవాహన చేసి పూజించాలి. తరువాత నెయ్యి, నువ్వులతో నియుత సంఖ్యలో హోమం చేసి; దానితో అభిషేకం చేయాలి.
Verse 4
नृपादिर्भ्रष्टरज्यादीन्राज्यपुत्रादिमाप्नुयात् हृल्लेखा शक्तिदेवाख्या दोषाग्निर्दण्डिदण्डवान्
రాజ్యభ్రష్టుడైన రాజు మొదలైనవారు మళ్లీ రాజ్యం, రాజపుత్రులు మొదలైనవాటిని పొందగలరు. (ఇవి) ‘హృల్లేఖా, శక్తి, దేవాఖ్యా, దోషాగ్ని, దండిన్/దండవాన్’ అనే లక్షణనామాలచే సూచించబడుతాయి.
Verse 5
शिवमिष्ट्वा जपेच्छक्तिमष्टम्यादिचतुर्दशीं चक्रपाशाङ्कुशधरां साभयां वरदायिकां
ముందుగా శివుని ఆరాధించి అష్టమి మరియు చతుర్దశి రోజుల్లో శక్తి జపం చేయాలి; ఆమెను చక్రం, పాశం, అంకుశం ధరించినదిగా, అభయప్రదాయినిగా, వరదాయినిగా ధ్యానించాలి.
Verse 6
होमादिना च सौभाग्यं कवित्वं पुरवान् भवेत् ॐ ह्रीं ॐ नमः कामाय सर्वजनहिताय सर्वजनमोहनाय प्रज्वलिताय सर्वजनहृदयं ममात्मगतं कुरु ॐ एतज्जपादिना मन्त्रओ वशयेत् सकलं जगत्
హోమం మొదలైన కర్మల ద్వారా సౌభాగ్యం లభిస్తుంది; కవిత్వం కలుగుతుంది, పురసంపద (నగరసమృద్ధి) కూడా సిద్ధిస్తుంది. మంత్రం: “ఓం హ్రీం। ఓం నమః కామాయ సర్వజనహితాయ సర్వజనమోహనాయ ప్రజ్వలితాయ సర్వజనహృదయం మమాత్మగతం కురు। ఓం।” ఈ మంత్ర జపాదులచే సమస్త జగత్తును వశపరచగలరు.
Verse 7
ॐ ह्रीं चामुण्डे अमुकन्दह पच मम वशमानय ठ वशीकरणकृन्मन्त्रश्चामुण्डायाः प्रकीर्तितः फलत्रयकषायेण वराङ्गं क्षालयेद्वशे
ॐ హ్రీం—హే చాముండే! ‘అముకుడు/అముకురాలు’ను దహించు, పచించు, నా వశంలోకి తెమ్ము—‘ఠ’! ఇది చాముండాదేవి వశీకరణ మంత్రంగా ప్రకటించబడింది. వశీకరణార్థం త్రిఫలా కషాయంతో శ్రేష్ఠ అంగం/దేహాన్ని కడగాలి।
Verse 8
अश्वगन्धायवैः स्त्री तु निशाकर्पूरकादिना पिप्पलीतण्डुलान्यष्टौ मरिचानि च विंशतिः
స్త్రీ కోసం అశ్వగంధా మరియు యవాలతో పాటు నిశా (పసుపు) మరియు కర్పూరం మొదలైనవి కలిపి సిద్ధం చేయాలి; పిప్పలి ఎనిమిది గింజలు, మరిచం (నల్ల మిరియాలు) ఇరవై గింజలు చేర్చాలి।
Verse 9
वृहतीरसलेपश् च वशे स्यान्मरणान्तिकं कटीरमूलत्रिकटुक्षौद्रलेपस् तथा भवेत्
వృహతి మరియు రసంతో చేసిన లేపనం వశీకరణం చేస్తుందని, మరణాంతం వరకు ప్రభావం ఉంటుందని చెప్పబడింది. అలాగే కటీరం మూలం, త్రికటు, మరియు క్షౌద్రం (తేనె)తో చేసిన లేపనమూ విధేయం.
Verse 10
हिमं कपित्थकरभं मागधी मधुकं मधु तेषां लेपः प्रयुक्तस्तु दम्पत्योः स्वस्तिमावहेत्
హిమ, కపిత్థ, కరభ, మాగధీ, మధుక, మరియు మధు (తేనె)తో చేసిన లేపనం ప్రయోగిస్తే దంపతులకు స్వస్తి మరియు శుభాన్ని కలిగిస్తుంది.
Verse 11
सशर्करयोनिलेपात् कदम्बरसको मधु सहदेवी महालक्ष्मीः पुत्रजीवी कृताञ्जलिः
సశర్కర-యోని-లేపం, కదంబ-రసకం, మధు (తేనె), సహదేవీ, మహాలక్ష్మీ, పుత్రజీవి, కృతాంజలి—ఇవి ఔషధ నామాలు/ద్రవ్యాలుగా ఇక్కడ సూచించబడ్డాయి.
Verse 12
एतच्चूर्णं शिरःक्षिप्तं लिकस्य वशमुत्तमम् त्रिफलाचन्दनक्वाथप्रस्था द्विकुडवम् पृथक्
ఈ చూర్ణాన్ని తలపై చల్లితే ప్రియుడిని/ప్రియురాలిని వశపరచుకునేందుకు ఉత్తమ సాధనం. త్రిఫలా మరియు చందనం కషాయం సిద్ధం చేయాలి—ప్రస్థ ప్రమాణంలో, రెండింటినీ విడివిడిగా రెండు కుడవల చొప్పున తీసుకోవాలి।
Verse 13
भृङ्गहेमरसन्दोषातावती चुञ्चुकं मधु घृतैः पक्वा निशा छाया शुष्का लिप्या तु रञ्जनी
భృంగ, హేమ-రసం, సంతోషా తో పాటు తావతీ, చుంచుకలను కలిపి తేనె మరియు నెయ్యితో వండి ఒక యోగం సిద్ధమవుతుంది. అలాగే నిశా, ఛాయా అనే ద్రవ్యాలను ఎండబెట్టి లేపంగా చేసి రంగు పూయుటకు (రంజనానికి) ఉపయోగించాలి।
Verse 14
विदारीं सोच्चटामाषचूर्णीभ्ह्तां सशर्करां गथितां यः विपेत् क्षीरैर् नित्यं स्त्रीशतकं व्रजेत्
విదారీని ఉచ్చటాతో కలిసి, మాష (మినుములు) పొడి మరియు చక్కెరతో కలిపి గుళిక/పిండంగా చేసి, దానిని పాలతో నిత్యం త్రాగేవాడు శతమంది స్త్రీలను సమీపించగల శక్తి (అత్యధిక వీర్యం) పొందుతాడు।
Verse 15
गुल्ममाषतिलव्रीहिचूर्णक्षीरसितान्वितं अश्वत्थवंशदर्भाणां मूलं वै वैष्णवीश्नियोः
గుల్మం (ఉదర గడ్డ/వాపు) చికిత్సకు మాష, నువ్వులు, బియ్యం పొడిని పాలూ చక్కెరతో కలిపి ఉపయోగించాలి. అలాగే అశ్వత్థ, వంశం (వెదురు), దర్భ గడ్డి వేర్లు, మరియు వైష్ణవీ, శ్నీ అనే ఔషధ ద్రవ్యాలను కూడా వినియోగించాలి।
Verse 16
मूलं दूर्वाश्वगन्धोत्थं पिवेत् क्षीरैः सुतार्थिनी कौन्तीलक्ष्म्याः शिफा धात्री वज्रं लोघ्नं वटाङ्कुरम्
పుత్రార్థిని స్త్రీ దూర్వా మరియు అశ్వగంధా వేర్లను పాలతో కలిపి త్రాగాలి. అలాగే కౌంతీ-లక్ష్మీ యొక్క శిఫా (శిఖ/కిరీటం), ధాత్రీ (ఉసిరి), వజ్ర, లోఘ్న, మరియు వట (మర్రి) మొలక—ఈ ఔషధాలను కూడా సేవించాలి।
Verse 17
आज्यक्षीरमृतौ पेयं पुत्रार्थं त्रिदिवं स्त्रिया पुत्रार्थिनी पिवेत् क्षीरं श्रीमूलं सवटाङ्कुरम्
పుత్రలాభార్థం స్త్రీ ఋతుకాలంలోని మూడు రాత్రుల్లో నెయ్యి–పాల మిశ్రమాన్ని పానము చేయాలి. పుత్రకామిని శ్రీమూలం మరియు మర్రి మొలకలతో సిద్ధమైన పాలను త్రాగాలి.
Verse 18
श्रीवडाङ्कुरदेवीनां रसं नस्ये विपेच्च सा श्रीपद्ममूलमुत्क्षीरमश्वत्थोत्तरमूलयुक्
ఆమె శ్రీవడాంకుర-దేవీ మొక్కల పిండిన రసాన్ని నస్యంగా ముక్కులో వేయాలి. అది శ్రీపద్మ (తామర) మూలం, పాలు, మరియు అశ్వత్థ (అరటి కాదు—అశ్వత్థ/రావి) పై మూలంతో కలిపి సిద్ధం చేయబడాలి.
Verse 19
तरलं पयसा युक्तं कार्पासफलपल्ल्वं अपामार्गस्य पुष्पाग्रं नवं समहिषीपयः
ఆ మిశ్రమాన్ని పాలతో పలుచగా చేసి, పత్తి-ఫల మొక్క యొక్క কোমల కొమ్మ/పల్లవం, అపామార్గ పుష్పాల తాజా అగ్రభాగాలు, అలాగే తాజా గేదెపాలను కలపాలి.
Verse 20
पुत्रार्थञ्चार्धषट्शाकैर् योगाश् चत्वार ईरिताः शर्करोत्पलपुष्पाक्षलोध्रचन्दनसारिवाः
పుత్రలాభార్థం అర్ధ-షట్-శాక ప్రమాణంతో నాలుగు ఔషధయోగాలు చెప్పబడ్డాయి. వాటిలో శర్కర, ఉత్పల (నీలకమలం), పుష్పాక్ష, లోధ్ర, చందనం, సారివా ఉపయోగించబడతాయి.
Verse 21
स्रवमाणे स्त्रिया गर्भे दातव्यास्तण्डुलाम्भसा लाजा यष्टिसिताद्राक्षाक्षौद्रसर्पींषि वा लिहेत्
గర్భిణీ స్త్రీకి స్రావం (రక్తస్రావం/ఊరడం) ఉంటే, బియ్యం నీరు (తండులాంభస)తో లాజా (వేపిన ధాన్యం) ఇవ్వాలి. లేదా యష్టిమధు, చక్కెర, ద్రాక్ష, తేనె, నెయ్యి మిశ్రమాన్ని లేహ్యంగా తీసుకోవాలి.
Verse 22
अटरुषकलाङ्गुल्यः काकमाच्याः शिफा पृथक् नाभेरधः समालिप्य प्रसूते प्रमदा सुखम्
అటరుష, కలాంగులీ, కాకమాచీ ఫలం/శిఫాను విడివిడిగా పేస్ట్ చేసి నాభి కింద పూస్తే స్త్రీ సుఖంగా ప్రసవిస్తుంది।
Verse 23
रक्तं शुक्लं जावापुष्पं रक्तशुक्लस्त्रुतौ पिवेत् केशरं वृहतीमूलं गोपीयष्टितृणोत्पलम्
రక్త లేదా శ్వేత స్రావం ఉన్నప్పుడు ఎరుపు, తెలుపు—రెండు రకాల జావా పుష్పాల కషాయం/నిష్కర్షాన్ని కుంకుమపువ్వు, వృహతీ మూలం, గోపీ-యష్టి, తృణ (ఔషధ గడ్డి) మరియు ఉత్పలంతో కలిసి త్రాగాలి।
Verse 24
साजक्षीरं सतैलं तद्भक्षणं रोमजन्मकृत् शीर्यमाणेषु केशेषु स्थापनञ्च भवेदिदम्
మేకపాలు మరియు నూనెతో కలిసి దీన్ని సేవిస్తే శరీర రోమాలు పెరుగుతాయి; అలాగే జుట్టు ఊడుతున్నప్పుడు ఇది జుట్టును స్థిరపరచి పునరుద్ధరిస్తుంది।
Verse 25
धात्रीभृङ्गरसप्रस्थतैलञ्च क्षिरमाढकम् ॐ नमो भगवते त्र्यम्बकाय उपशमय चुलु मिलि भिद गोमानिनि चक्रिणि ह्रूं फट् अस्मिन् ग्रामे गोकुलस्य रक्षां कुरु शान्तिं कुरु घण्डाकर्णो महासेनो वीरः प्रोक्तो महाबलः
ధాత్రీ (ఆమలకీ) మరియు భృంగరాజ రసంతో కలిపిన ఒక ప్రస్థ నూనెను, ఒక ఆఢక పాలను విధిగా సిద్ధం చేయాలి. తరువాత జపించాలి—“ఓం నమో భగవతే త్ర్యంబకాయ, ఉపశమయ; చులు మిలి భిద; ఓ గోమానిని, ఓ చక్రిణి; హ్రూం ఫట్; ఈ గ్రామంలో గోకులాన్ని రక్షించు, శాంతిని కలుగజేయు।” ఘండాకర్ణ, మహాసేన—మహాబల వీరుడు—అని కూడా ఆహ్వానించబడతాడు।
Verse 26
मारीनिर्नाशनकरः स मां पातु जगत्पतिः श्लोकौ चैव न्यसेदेतौ मन्त्रौ गोरक्षकौ पृथक्
మారి (మహామారి)ని నశింపజేసే జగత్పతి నన్ను రక్షించుగాక. ఈ రెండు శ్లోకాలను విడివిడిగా న్యాసం చేయాలి—ఇవి గోరక్షణకు రెండు ప్రత్యేక మంత్రాలు।
Sūrya symbolizes regulated time, vitality, and clarity; Sun-worship frames the practitioner’s discipline before entering specialized mantra and homa procedures.
It reinforces devotion and alignment with cosmic order, making worldly ritual aims subordinate to dharma and supportive of inner purification.