Adhyaya 166

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नानाधमा नाम पञ्चषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ षट्षष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः वर्णधर्मादिकथनं पुष्कर उवाच वेदस्मार्तं प्रवक्ष्यामि धर्मं वै पञ्चधा स्मृतं वर्णत्वमेकमाश्रित्य यो ऽधिकारः प्रवर्तते

ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘నానాధమా’ అనే నూట అరవై ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు నూట అరవై ఆరవ అధ్యాయం ప్రారంభం—‘వర్ణధర్మాది వివరణ’. పుష్కరుడు పలికెను—వేదస్మృతులలో చెప్పబడిన, ఐదు విధాలుగా స్మరించబడిన ధర్మాన్ని నేను వివరిస్తాను; అనగా ఒక్క వర్ణస్థితిని ఆధారంగా చేసుకొని ప్రవృత్తమయ్యే అధికారం మరియు ఆచరణ.

Verse 2

धर्मं वै परमामृतमिति ख , छ च वर्णधर्ंअः स विज्ञ्येयो यथोपनयनन्त्रिषु यस्त्वाश्रमं समाश्रित्य पदार्थः संविधीयते

‘ధర్మమే పరమ అమృతం’ అని బోధించబడింది. ఉపనయన తంత్రాలలో చెప్పినట్లుగా వర్ణధర్మాన్ని గ్రహించాలి. అలాగే ఏ ఆశ్రమాన్ని ఆశ్రయించినవాడికి ఏ నియమాచరణ విధించబడిందో, అదే అతని ఆశ్రమధర్మం; దానిని సమ్యక్గా ఆచరించాలి.

Verse 3

उक्त आश्रमधर्मस्तु भिन्नपिण्डादिको यथा उभयेन निमित्तेन यो विधिः सम्प्रवर्तते

ఆశ్రమధర్మాలు చెప్పబడ్డాయి; అలాగే భిన్నపిండాది కర్మాలనూ గ్రహించాలి—అంటే రెండు విధాల నిమిత్తాల కారణంగా ప్రవృత్తమయ్యే విధి ఏదో, అదే ఇక్కడ ఉద్దేశ్యం.

Verse 4

नैमित्तिकः स विज्ञेयः प्रायश्चित्तविधिर्यथा ब्रह्मचारी गृही चापि वानप्रस्थो यतिर् नृप

ఓ రాజా, బ్రహ్మచారి, గృహస్థుడు, వానప్రస్థుడు లేదా యతి—వారివారికి విధించినట్లుగా ఉన్న ప్రాయశ్చిత్త విధానమే ‘నైమిత్తిక’ (నిమిత్తజన్య)మని గ్రహించవలెను।

Verse 5

उक्त आश्रमधर्मस्तु धर्मः स्यात् पञ्चधा परः षाड्गुण्यस्याभिधाने यो दृष्टार्थः स उदाहृतः

ఇక్కడ చెప్పబడిన ఆశ్రమధర్మమే ఐదు విధాలుగా ఉన్న పరమ (ఉన్నత) ధర్మము. అలాగే షాడ్గుణ్యము (ఆరు విధానాలు) వివరణలో ప్రత్యక్ష ప్రయోజనమున్నది (దృష్టార్థం) ఏదో, అదే ఇక్కడ ప్రతిపాదించబడింది.

Verse 6

स त्रेधा मन्त्रयागाद्यदृष्टार्थ इति मानवाः उभयार्थो व्यवहारस्तु दण्डधारणमेव च

అది (మానవ ప్రయత్నం) మూడు విధాలు—మంత్రజపం, యాగ-పూజాదులు; వీటిని మనుష్యులు ‘అదృష్టార్థం’ (అదృశ్య ఫలార్థం) అంటారు. అయితే వ్యవహారం (న్యాయప్రక్రియ) ఉభయార్థకము; దండధారణ (శిక్షా నిర్వహణ) కూడా అలాగే.

Verse 7

तुल्यार्थानां विकल्पः स्याद् यागमूलः प्रकीर्तितः वेदे तु विहितो धर्मः स्मृतौ तादृश एव च

సమానార్థమున్న విధానాలలో ఎంపిక (వికల్పం) అనుమతించబడుతుంది; ఇది యాగమూలమని ప్రకటించబడింది. అలాగే వేదంలో విధించబడిన ధర్మం, స్మృతిలోనూ అదే స్వరూపంగా ఉంటుంది.

Verse 8

अनुवादं स्मृतिः सूते कार्यार्थमिति मानवाः गुणार्थः परिसङ्ख्यार्थो वानुवादो विशेषतः

స్మృతి ‘అనువాదం’ అనేది కార్యప్రయోగార్థం చేసిన పునర్వచనమని మనుష్యులు చెబుతారు. విశేషంగా అనువాదం రెండు విధాలు—(1) గుణార్థం, (2) పరిసంఖ్యార్థం.

Verse 9

विशेषदृष्ट एवासौ फलार्थ इति मानवाः स्यादष्टचत्वारिंशद्भिः संस्कारैर् ब्रह्मलोकगः

ఈ ఫలం విశేషదృష్టమై శాస్త్రప్రతిపాదితమైనదే; ఓ మనుష్యులారా, అష్టచత్వారింశత్ సంస్కారాల ద్వారా బ్రహ్మలోకగామి అవుతాడు.

Verse 10

गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनः ततः जातकर्म नामकृतिरन्नप्राशनचूडकं

గర్భాధానం, పుంసవనం, తదుపరి సీమంతోన్నయనం; ఆపై జాతకర్మ, నామకృతి (నామకరణం), అన్నప్రాశనం, చూడాకర్మ (ముండనం).

Verse 11

संस्कारश्चोपनयनं वेदव्रतचतुष्टयं स्नानं स्वधर्मचारिण्या योगः स्याद्यज्ञपञ्चकं

సంస్కారాలలో ఉపనయనం, నాలుగు వేదవ్రతాలు, స్వధర్మాచారిగా శుద్ధిస్నానం, యోగానుశాసనం, మరియు యజ్ఞపంచకం చేరుతాయి.

Verse 12

धर्म एष सनातन इति ङ अर्थवादं स्मृतिः सूत इति ख , छ च वार्थवादो विशेषत इति ख , छ च देवयज्ञः पितृयज्ञो मनुष्यभूतयज्ञकौ ब्रह्मयज्ञः सप्तपाकयज्ञसंस्थाः पुरो ऽष्टकाः

“ఇదే సనాతన ధర్మం” అని చెప్పబడింది. ఓ సూతా, స్మృతిని కూడా అర్థవాదం (ప్రశంసాత్మక/వ్యాఖ్యాత్మక వాక్యం) అంటారు; అర్థవాదం ప్రత్యేకంగా ప్రశంసారూపమైనది. యజ్ఞాలు—దేవయజ్ఞం, పితృయజ్ఞం, మనుష్యయజ్ఞం మరియు భూతయజ్ఞం, అలాగే బ్రహ్మయజ్ఞం. పాకయజ్ఞ-సంస్థలు ఏడు; పురో’ష్టకా అనే కర్మలూ ఉన్నాయి.

Verse 13

पार्वणश्राद्धं श्रावण्याग्रहायणी च चैत्र्यपि आश्वयुजी सप्तहविर्यज्ञसंस्थास्ततः स्मृताः

పార్వణశ్రాద్ధం, శ్రావణీ, ఆగ్రహాయణీ, చైత్రీ, మరియు ఆశ్వయుజీ—ఇవే హవిర్యజ్ఞాల ఏడు స్థాపిత సంస్థలుగా స్మృతించబడినవి.

Verse 14

अग्न्याधेयमग्निहोत्रं दर्शः स्यात् पशुबन्धकः चातुर्मास्याग्रहायेष्टिर्निरूढः पशुबन्धकः

అగ్న్యాధానం మరియు అగ్నిహోత్రం అగ్ని సంబంధిత కర్మలు. దర్శయాగం పశుబంధ (పశు-ఆహుతి) రూపమని చెప్పబడింది. చాతుర్మాస్యాలు, ఆగ్రహాయణేష్టి, నిరూఢ పశుబంధమూ అదే వర్గానికి చెందుతాయి.

Verse 15

सौत्रामणिसप्तसोमसंस्थाग्निष्टोम आदितः अत्यग्निष्टोम उक्थश् च षोडशी वाजपेयकः

అగ్నిష్టోమం నుండి ప్రారంభించి సోమయాగాలు ఏడు సోమసంస్థలుగా క్రమబద్ధం చేయబడ్డాయి; వాటి రూపాలలో సౌత్రామణి, అత్యగ్నిష్టోమ, ఉక్థ్య, షోడశి, వాజపేయం ఉన్నాయి.

Verse 16

अतिरात्रास् तथा स्तोम अष्टौ चात्मगुणास्ततः दया क्षमानसूया च अनायासो ऽथ मङ्गलं

అదేవిధంగా అతిరాత్ర కర్మలు మరియు స్తోమయాగాలు పేర్కొనబడతాయి; అనంతరం ఆత్మ యొక్క ఎనిమిది గుణాలు చెప్పబడుతున్నాయి—దయ, క్షమ, అనసూయ (ద్వేషరాహిత్యం), అనాయాసం (అక్లేశం), మంగళం (శుభత్వం) మొదలైనవి.

Verse 17

अकार्पण्यास्पृहाशौचं यस्यैते स परं व्रजेत् प्रचारे मैथुने चैव प्रस्रावे दन्तधावने

అకార్పణ్యం (కృపణతలేమి), అస్పృహ (ఆకాంక్షలేమి), శౌచం (పవిత్రత) ఎవరిలో ఉంటాయో అతడు పరమగతిని పొందుతాడు. సంచారం, మైథునం, మూత్రవిసర్జనం, దంతధావనం విషయాల్లో కూడా ఈ నియమాలు పాటించాలి.

Verse 18

स्नानभोजनकाले च पट्सु मौनं समाचरेत् पुनर्दानं पृथक्पानमाज्येन यपसा निशि

స్నానం చేసే సమయంలో, భోజనం చేసే సమయంలో, అలాగే నియత వస్త్రాలు ధరించినప్పుడు మౌనం ఆచరించాలి. తరువాత మరొక దానమూ చేయాలి; మరియు రాత్రి ఘృతంతో, యపస్ వ్రతానుసారం, ప్రత్యేకంగా పానం చేయాలి.

Verse 19

दन्तच्छेदनमुष्णं च सप्त शक्तुषु वर्जयेत् स्नात्वा पुष्पं न गृह्णीयाद् देवायोग्यन्तदीरितं

సప్త శక్తు-వ్రతాలలో దంతచ్ఛేదనం (పళ్లు శుభ్రం చేయడం) మరియు ఉష్ణ (జలం/ఆహారం) సేవనం వర్జించాలి. స్నానం చేసిన తరువాత పూలు కోయకూడదు; అది దేవార్పణకు అనర్హమని చెప్పబడింది.

Verse 20

अन्यगोत्रोप्यसम्बद्धः प्रेतस्याग्निन्ददाति यः पिण्डञ्चोदकदानञ्च स दशाहं समापयेत्

ఇతర గోత్రానికి చెందిన, సంబంధం లేని వ్యక్తి కూడా మృతునికి చితాగ్ని ఇస్తూ, పిండదానం మరియు ఉదకదానం చేస్తే, అతడు విధిగా దశాహ కర్మను పూర్తిచేయవచ్చు.

Verse 21

उदकञ्च तृणं भस्म द्वारम्पन्थास्तथैव च अग्न्याधानमग्निहोत्रमिति ख , छ च अन्यगोत्रो ऽन्यसम्बन्ध इति ख , घ , ञ च एभिरन्तरितं कृत्वा पङ्क्तिदोषो न विद्यते

భోజనపంక్తిలో మధ్యలో నీరు, గడ్డి, బూడిద, ద్వారం లేదా దారి ఉంచి విభజన చేయబడితే, అలాగే అగ్న్యాధానం మరియు అగ్నిహోత్రం వంటి వాటి ద్వారా కూడా అంతరం ఏర్పడితే ‘పంక్తిదోషం’ కలగదు. భిన్న గోత్రం లేదా భిన్న సంబంధం ఉన్నవారిని ఇలానే మధ్యలో వేరు చేస్తే కూడా పంక్తిదోషం ఉండదు.

Verse 22

पञ्च प्राणाहुतीर्दद्यादनामाङ्गुष्ठयोगतः

అనామికా మరియు బొటనవేలు సంయోగం (ముద్ర)తో ఐదు ప్రాణాహుతులు సమర్పించాలి.