Adhyaya 156
Chapter 156 — द्रव्यशुद्धिः (Dravya-śuddhi) / Purification of Substances
ఈ అధ్యాయం పూర్వ ఆచార విభాగం ముగిసిన వెంటనే ద్రవ్యశుద్ధి విషయానికి మారుతుంది—అశుద్ధమైన పదార్థాలు ఎలా మళ్లీ కర్మకాండకు యోగ్యమవుతాయో. పుష్కరుడు ద్రవ్యభేదానుసారం శుద్ధి విధానాలను చెబుతాడు: మట్టిపాత్రలు మళ్లీ కాల్చితే, తామ్రం పుల్లని/ఆమ్లజలంతో, కాంస్యం మరియు ఇనుము క్షార ద్రావణాలతో, ముత్యాలు వంటి రత్నాలు కడగడం ద్వారా శుద్ధి అవుతాయి. పాత్రలు, రాతి వస్తువులు, నీటిలో పుట్టిన ఫల-శాకాలు, తాళ్లు, వేర్లు, పండ్లు, వెదురు/చెరకు వస్తువుల శుద్ధి గృహ మరియు యజ్ఞ సందర్భాల్లో వివరించబడింది. యజ్ఞంలో పాత్రలు తుడవడం, స్పర్శ-నియమాలతో; నూనెపట్టినవి వేడి నీటితో; గృహస్థలాలు ఊడ్చడం ద్వారా శుద్ధి. వస్త్రాలు మట్టి-నీటితో, అనేక వస్త్రాలు చల్లడం ద్వారా, చెక్క వస్తువులు రందాతో; గట్టిగా కుదించినవి చల్లడం ద్వారా, ద్రవాలు పొర్లి పోయేలా చేయడం ద్వారా శుద్ధి. జంతువుల నోటి శుద్ధి, భోజనం/తుమ్ము/నిద్ర/పానం/స్నానం తరువాత ఆచరణ, ప్రజామార్గంలో ప్రవేశించిన తరువాత ఆచమనం, రజస్వల శుద్ధి కాలాలు, విసర్జన తరువాత మట్టి పరిమాణాలు, తపస్వుల ప్రత్యేక నియమాలు, అలాగే పట్టు, నార, జింకరోమాలకు ప్రత్యేక శోధకాలు చెప్పబడాయి. చివరగా పుష్పాలు, ఫలాలు నీటిచల్లడం ద్వారా శుద్ధి అవుతాయని చెప్పి, బాహ్య శౌచాన్ని యజ్ఞయోగ్యతతో ధర్మవ్యవస్థకు అనుసంధానిస్తుంది।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे आचाराध्यायो नाम पञ्चपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ षट्पञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः द्रव्यचुद्धिः पुष्कर उवाच द्रव्यशुद्धिं प्रवक्ष्यामि पुनःपाकेन मृण्मयं शुद्ध्येन् मूत्रपुरीषाद्यैः स्पृष्टाम्रं सुवर्णकं
ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘ఆచార’ అనే నూట యాభై ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు ‘ద్రవ్యశుద్ధి’ అనే నూట యాభై ఆరవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. పుష్కరుడు పలికెను—ద్రవ్యాల శుద్ధిని వివరిస్తాను; మట్టిపాత్రలు మళ్లీ కాల్చితే శుద్ధమవుతాయి; మూత్రం, మలం మొదలైన వాటితో తాకిన తామ్రం మరియు స్వర్ణం విధిపూర్వకంగా శుద్ధి చేయవలెను।
Verse 2
आवर्तितञ्चान्यथा तु वारिणाम्ल्लेन ताम्रकं क्षारेण कांस्यलोहानां मुक्तादेः क्षालनेन तु
ఇతర విధంగా తామ్రం పుల్లని నీటితో (ఆమ్లద్రవంతో) శుద్ధమవుతుంది; కాంస్యం మరియు ఇనుము క్షారద్రావణంతో శుద్ధమవుతాయి; ముత్యాలు మొదలైనవి కడగడం ద్వారా శుద్ధమవుతాయి।
Verse 3
अब्जानां चैव भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च शाकरज्जुमूलफलवैदलानां तथैव च
ఇదే నియమం జలజంగా పుట్టిన పదార్థాలకు, పాత్రలకు, రాతితో చేసిన సమస్త వస్తువులకు, అలాగే కూరగాయలు, తాళ్లు, వేర్లు, పండ్లు మరియు వెదురు/బెత్తంతో చేసిన వస్తువులకు కూడా వర్తిస్తుంది।
Verse 4
मार्जनाद्यज्ञपात्राणां पाणिना यज्ञकर्मणि उष्णाम्बुना सस्नेहानां शुद्धिः सम्मार्जनाद्गृहे
యజ్ఞకర్మలో యజ్ఞపాత్రాల శుద్ధి తుడవడం (మార్జనం) మరియు చేతితో చేయబడుతుంది. నూనె/కొవ్వు ఉన్న వస్తువులు వేడి నీటితో శుద్ధమవుతాయి; ఇంటిలో శుద్ధి సమ్యక్గా ఊడ్చి శుభ్రపరచడం ద్వారా నిలుస్తుంది।
Verse 5
दुष्टानामिति ट शोधनान्म्रक्षणाद्वस्त्रे मृत्तिकाद्भिर्विशोधनं बहुवस्त्रे प्रोक्षणाच्च दारवाणाञ्च तक्षणात्
అపవిత్రమైన వస్తువుల శుద్ధి శోధన మరియు తుడవడం ద్వారా జరుగుతుంది. వస్త్రం మట్టి మొదలైనవి మరియు నీటితో శుద్ధమవుతుంది; అనేక వస్త్రాలు ప్రోక్షణం (చల్లడం) ద్వారా శుద్ధమవుతాయి; చెక్క వస్తువులు చెక్కి/రందాతో తొలగించడం ద్వారా శుద్ధమవుతాయి।
Verse 6
प्रोक्षणात् संहतानान्तु द्रवाणाञ्च तथोत्प्लवात् शयनासनयानानां शूर्पस्य शकटस्य च
సంహతమైన (గూడిన) పదార్థాలకు మంత్రపూత జల ప్రోక్షణం ద్వారా శుద్ధి; ద్రవ పదార్థాలకు కూడా అలాగే జలాన్ని పైకి పొంగేలా చేసి (ఉత్ప్లవం) శుద్ధి. శయ్య, ఆసనం, వాహనం, శూర్పం (వడగట్టి) మరియు శకటం (బండి)కూ ఇదే విధి.
Verse 7
शुद्धिः सम्प्रोक्षणाज् ज्ञेया पलालेन्धनयोस् तथा शुद्धार्थकानाङ्कल्केन शृङ्गदन्तमयस्य च
శుద్ధి సంప్రోక్షణం (మంత్రపూత జల ఛల్లడం) ద్వారా అని తెలుసుకోవాలి; పలాలు/గడ్డి మరియు ఇంధనం (కట్టెలు)కూ అలాగే. శృంగం లేదా దంతం (దంతము)తో చేసిన వస్తువులు శుద్ధ్యర్థ ద్రవ్యాల కల్కం (లేపనం/అవశేషం)తో రుద్దితే శుద్ధి.
Verse 8
गोबालैः पलपात्राणामस्थ्नां स्याच्छृङ्गवत्तथा निर्यासानां गुडानाञ्च लवणानां च शोषणात्
గోబాలము (గోవు రోమం)తో బంధించి ఎముకలతో పల ప్రమాణపు పాత్రలు చేయవచ్చు; అలాగే శృంగంలా కూడా చేయవచ్చు. నిర్యాసాలు (రెసిన్లు), గుడం (బెల్లం) మరియు లవణాలు (ఉప్పులు) శోషణం/ఎండబెట్టడం వల్ల ఘనరూపం పొందుతాయి.
Verse 9
कुशुम्भकुसुमानाञ्च ऊर्णाकार्पासयोस् तथा शुद्धन्नदीगतं तोयं पुण्यन्तद्वत् प्रसारितं
కుశుంభ (కుసుమ) పుష్పాలు, ఊరు (వూల్) మరియు కార్పాసం (పత్తి)—అలాగే నదిలోనుంచి తీసిన శుద్ధ జలం—ప్రసరింపజేసి/విస్తరించి ఉపయోగిస్తే, అదే విధంగా పవిత్రకరమని భావించబడుతుంది.
Verse 10
मुखवर्जञ्च गौः शुद्धा शुद्धमश्वाजयोर्मुखं नारीणाञ्चैव वत्सानां शकुनीनां शुनो मुखं
గోవు నోరు తప్ప మిగతా భాగం శుద్ధమని భావిస్తారు. గుర్రం మరియు ఏనుగు నోరు కూడా శుద్ధమని చెప్పబడింది. అలాగే స్త్రీలు, దూడలు, పక్షులు మరియు కుక్కల నోరు కూడా శుద్ధమని పేర్కొనబడింది.
Verse 11
मुखैः प्रस्रवणे वृत्ते मृगयायां सदा शुचि भुक्त्वा क्षुत्वा तथा सुप्त्वा पीत्वा चाम्भो विगाह्य च
శరీర రంధ్రాల నుండి మలప్రవాహం జరిగినప్పుడు, వేట సమయంలోనూ ఎల్లప్పుడూ శుచిగా ఉండాలి; అలాగే భోజనం చేసిన తరువాత, తుమ్మిన తరువాత, నిద్రించిన తరువాత, నీరు తాగిన తరువాత, నీటిలో మునిగి స్నానం చేసిన తరువాత కూడా శౌచాన్ని పాటించాలి।
Verse 12
रथ्यामाक्रम्य चाचामेद्वासो विपरिधाय च मार्जारश् चङ्क्रमाच्छुद्धश् चतुर्य्थे ऽह्नि रजस्वला
వీధి/సార్వజనిక మార్గంపై అడుగుపెట్టిన తరువాత ఆచమనం చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించాలి; అలాగే పిల్లి నడిచిన (వస్తువు) శుద్ధమవుతుంది. రజస్వల స్త్రీ నాల్గవ రోజున శుద్ధి పొందుతుంది।
Verse 13
स्नाता स्त्री पञ्चमे योग्या दैवे पित्र्ये च कर्मणि पञ्चापाने दशैकस्मिन्नुभयोः सप्त मृत्तिकाः
స్నానం చేసిన తరువాత స్త్రీ ఐదవ రోజున (ఆచారాలకు) యోగ్యురాలవుతుంది; ఆమె దైవకర్మలకూ పితృకర్మలకూ రెండింటికీ అర్హురాలు. మలవిసర్జన తరువాత శౌచానికి ఐదు మట్టిముద్దలు, మూత్రవిసర్జన తరువాత పది, రెండూ కలిసినప్పుడు ఏడు మట్టిముద్దలు ఉపయోగించాలి।
Verse 14
एकां लिङ्गे मृदं दद्यात् करयोस्त्रिद्विमृत्तिकाः ब्रह्मचारिवनस्थानां यतीनाञ्च चतुर्गुणं
లింగంపై ఒక మట్టిభాగం పెట్టాలి; చేతులపై వరుసగా మూడు మరియు రెండు మట్టిభాగాలు. బ్రహ్మచారి, వానప్రస్థులు మరియు యతులు (సన్యాసులు) కోసం ఈ పరిమాణం నాలుగు రెట్లు అని చెప్పబడింది।
Verse 15
श्रीफलैर् अंशुपट्टानां क्षौमाणाङ्गौरसर्षपैः शोधनाभ्युक्षणाद्वस्त्रे इति घ , ङ च शुद्धिः पर्युक्ष्य तोयेन मृगलोम्नां प्रकीर्तिता
అంశుపట్ట (పట్టు) వస్త్రాలు శ్రీఫలము (కొబ్బరి) ద్వారా శుద్ధమవుతాయి; క్షౌమ (అవిసె/నార) వస్త్రాలు గౌర-సర్షపము (తెల్ల ఆవాలు) ద్వారా—శోధన చేసి, పవిత్ర జలంతో అభ్యుక్షణం (చల్లడం) చేయడం ద్వారా—శుద్ధమవుతాయి. మృగలోమ (జింక రోమ) వస్తువులు నీటితో చల్లడం ద్వారా శుద్ధమని ప్రకటించబడింది।
Verse 16
पुष्पाणाञ्च फलानाञ्च प्रोक्षणाज्जलतो ऽखिलं
పుష్పములకును ఫలములకును కూడా జలప్రోక్షణం చేయుటవలన సమస్తమూ (కర్మశుద్ధిగా) శుద్ధమగును।
Frequently Asked Questions
It specifies substance-by-substance purification methods (re-firing earthenware; acidulated water for copper; alkali for bronze/iron; washing for pearls; hot water for greasy items; planing for wood; sprinkling for compacted items; overflow for liquids) and gives numeric clay counts for post-excretion cleansing, including increased quantities for brahmacārins, vānaprasthas, and renunciants.
By codifying śauca as actionable discipline in both yajña and household life, it protects ritual efficacy and ethical order; external purification (materials, spaces, bodies) is presented as a prerequisite for eligibility in divine and ancestral rites and as a support for inner restraint and dharmic living.