
Duties outside the Varṇa Order (वर्णेतरधर्माः) — Agni Purana, Chapter 151
ఈ అధ్యాయం పరంపరా-ప్రసారం అని స్థాపిస్తూ ప్రారంభమవుతుంది: మనువు మొదలైన ధర్మశాస్త్రకర్తలు బోధించిన, భుక్తి–ముక్తి ప్రసాదించే ధర్మాలను వరుణుడు–పుష్కరుడు ద్వారా పరశురామునికి చేరినట్లుగా అగ్ని వివరిస్తానని చెబుతాడు. అనంతరం పుష్కరుడు ‘వర్ణాశ్రమ-ఎతర’ ధర్మాలను—వర్ణాశ్రమ నిర్దిష్టతలకు ముందుగా/అతీతంగా వర్తించే సామాన్య నైతిక కర్తవ్యాలను—చెప్పుతాడు: అహింస, సత్యం, దయ, అనుగ్రహం; జీవితం పవిత్రం చేసే ఆచారాలు—తీర్థసేవ, దానం, బ్రహ్మచర్యం, అమాత్సర్యం; ధార్మిక సంస్కృతి స్థంభాలు—దేవ-ద్విజ సేవ, గురుసేవ, ధర్మశ్రవణం, పితృపూజ. రాజుపై నిత్యభక్తి, శాస్త్రానుసరణ, క్షమ, ఆస్తిక్యాన్ని కూడా పౌర-నీతితో అనుసంధానంగా అంగీకరిస్తుంది. తరువాత సాధారణ వర్ణాశ్రమ ధర్మాలు (యజ్ఞం, అధ్యాపనం, దానం) పునరుద్ఘాటించి, బ్రాహ్మణ-క్షత్రియ-వైశ్య-శూద్రుల స్వవృత్తులను పేర్కొంటుంది. ఆపై అనులోమ/ప్రతిలోమ సంయోగాల వల్ల ఏర్పడిన మిశ్ర జాతుల పేర్లు, జీవికలు, నిషేధాలు, వివాహ నియమాలు, సామాజిక సరిహద్దులు వివరిస్తుంది. చివరికి మిశ్రమ స్థితిలో జాతి నిర్ణయం తల్లిదండ్రుల ఇద్దరి ఆచార/కర్మ ఆధారంగా గ్రహించాలనిచెప్పి, సామాజిక క్రమాన్ని ధర్మశాస్త్ర దృష్టితో ప్రతిపాదిస్తుంది.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे मन्वन्तराणि नाम पञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथैकपञ्चाशदधिकशततनो ऽध्यायः वर्णेतरधर्माः अग्निर् उवाच मन्वादयो भुक्तिमुक्तिधर्मांश्चीर्त्वाप्नुवन्ति यान् प्रोचे परशुरामाय वरुणोक्तन्तु पुष्करः
ఇట్లు అగ్ని మహాపురాణంలో ‘మన్వంతరాలు’ అనే నూట యాభైవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు నూట యాభై ఒకటవ అధ్యాయం—‘వర్ణవ్యవస్థకు వెలుపల ధర్మాలు’ ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను—మనువు మొదలైన ధర్మప్రవర్తకులు భోగమోక్షదాయకమైన ధర్మాలను వివరించి పొందిన ఫలాలను నేను చెప్పుదును; వరుణుడు ఉపదేశించినదాన్ని పుష్కర పరంపరగా పొందినదాన్ని పరశురామునకు వివరిస్తాను।
Verse 2
पुष्कर उवाच वर्णाश्रमेतराणान्ते धर्मान्वक्ष्यामि सर्वदान् मन्वादिभिर् निगदितान् वासुदेवादितुष्टिदान्
పుష్కరుడు పలికెను—వర్ణాశ్రమ ధర్మాల ఉపసంహారానంతరం ఇప్పుడు వర్ణవ్యవస్థకు వెలుపల ఉన్న అన్ని ధర్మాలను నేను వివరిస్తాను; మనువు మొదలైనవారు చెప్పినవి, వాసుదేవుడు మరియు ఇతర దేవతలను తృప్తిపరచేవి।
Verse 3
अहिंसा सत्यवचनन्दया भूतेष्वनुग्रहः तीर्थानुसरणं दानं ब्रह्मचर्यम्मत्सरः
అహింస, సత్యవచనం, దయ, సమస్త జీవుల పట్ల అనుగ్రహం, తీర్థసేవ, దానం, బ్రహ్మచర్యం, మరియు అసూయలేమి—ఇవే ధర్మలక్షణాలు।
Verse 4
देवद्विजातिशुश्रूषा गुरूणाञ्च भृगूत्तम श्रवणं सर्वधर्माणां पितॄणां पूजनं तथा
ఓ భృగుశ్రేష్ఠా! దేవతలు, ద్విజులు, గురువుల సేవ; సమస్త ధర్మోపదేశాల శ్రవణం; అలాగే పితృదేవతల పూజ కూడా (ఆచరించాలి)।
Verse 5
भक्तिश् च नृपतौ नित्यं तथा सच्छास्त्रनेत्रता आनृशंष्यन्तितिक्षा च तथा चास्तिक्यमेव च
రాజుపట్ల నిత్య భక్తి; సద్శాస్త్రాల నేతృత్వంలో నడుచుట; కరుణ; సహనశక్తి; మరియు వేదప్రామాణ్యంపై విశ్వాసం (ఆస్తిక్యం)—ఇవీ (ధర్మాలు)।
Verse 6
वर्णाश्रमाणां सामान्यं धर्माधर्मं समीरितं यजनं याजनं दानं वेदाद्यध्यापनक्रिया
వర్ణాశ్రమాల సాధారణ ధర్మాధర్మాలు చెప్పబడ్డాయి—యజ్ఞం చేయడం, ఇతరుల కోసం యజ్ఞం నిర్వహించడం, దానం చేయడం, అలాగే వేదాది విద్యల అధ్యయన‑అధ్యాపన క్రమం।
Verse 7
प्रतिग्रहञ्चाध्ययनं विप्रकर्माणि निर्दिशेत् दानमध्ययनञ्चैव यजनञ्च यथाविधिः
బ్రాహ్మణుని కర్తవ్యాలు నిర్దేశించాలి—ప్రతిగ్రహం (దానం స్వీకరించడం) మరియు వేదాధ్యయనం; అలాగే దానం చేయడం, అధ్యయన‑అధ్యాపనం, మరియు విధిపూర్వకంగా యజ్ఞం చేయడం।
Verse 8
क्षत्रियस्य सवैश्यस्य कर्मेदं परिकीर्तितं क्षत्रियस्य विशेषेण पालनं दुष्टनिग्रहः
క్షత్రియునికి, అలాగే వైశ్యునితో కూడ, ఈ కర్తవ్యము ప్రకటించబడింది; అయితే క్షత్రియుని ప్రత్యేక ధర్మం ప్రజల రక్షణ మరియు దుష్టుల నియగ్రహం (శిక్ష) ।
Verse 9
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यस्य परिकीर्तितं शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा सर्वशिल्पानि वाप्यथ
వ్యవసాయం, గోరక్షణ, వాణిజ్యం వైశ్యుని వృత్తిగా ప్రకటించబడింది; శూద్రునికి ద్విజుల సేవ, అలాగే అన్ని శిల్పకళలు/వృత్తులు కూడా (విధేయం)।
Verse 10
मौञ्जीबन्धनतो जन्म विप्रादेश् च द्वितीयकं आनुलोम्येन वर्णानां जातिर्मातृसमा स्मृता
మౌంజీబంధనం (ఉపనయనం) వల్ల (ద్విజుని) జన్మ; బ్రాహ్మణ ఉపదేశం వల్ల రెండవ జన్మ. ఆనులోమ్య (నియమిత క్రమ) సంబంధాలలో సంతాన జాతి తల్లితో సమానమని స్మృతి చెబుతుంది।
Verse 11
चण्डालो ब्राह्मणीपुत्रः शूद्राच्च प्रतिलोमतः सूतस्तु क्षत्रियाज्जातो वैश्याद्वै देवलस् तथा
బ్రాహ్మణీ స్త్రీకి శూద్ర పురుషునితో ప్రతిలోమ సంయోగంలో పుట్టిన కుమారుడు చండాలుడు. క్షత్రియ తండ్రి, వైశ్య మాత నుండి సూతుడు జన్మిస్తాడు; అలాగే దేవలుడును మిశ్రవర్ణ వర్గీకరణలో పేర్కొంటారు.
Verse 12
पुक्कसः क्षत्रियापुत्रः शूद्रात् स्यात् प्रतिलोमजः मागधः स्यात्तथा वैश्याच्छूद्रादयोगवो भवेत्
క్షత్రియ స్త్రీకి శూద్ర పురుషునితో ప్రతిలోమంగా పుట్టిన కుమారుడు పుక్కసుడు. అలాగే వైశ్య స్త్రీకి శూద్రుని ద్వారా పుట్టినవాడు మాగధుడు; శూద్ర స్త్రీకి వైశ్య పురుషుని ద్వారా అయోగవుడు జన్మిస్తాడు.
Verse 13
वैश्यायां प्रतिलोमेभ्यः प्रतिलोमाः सहस्रशः धर्मरूपमिति ग , घ , ङ , ञ च विवाहः सदृशैस्तेषां नोत्तमैर् नाधमैस् तथा
వైశ్య స్త్రీలో ప్రతిలోమ సంయోగాల వల్ల వేలాది ప్రతిలోమ వంశాలు ఉద్భవిస్తాయి. వారికి ధర్మసమ్మత వివాహరూపం ‘గ, ఘ, ఙ, ఞ’ వర్గాల ద్వారా నిర్దిష్టం; వారి వివాహం సమస్థితివారితోనే—ఉన్నతులతో కాదు, అధములతో కాదు.
Verse 14
चण्डालकर्म निर्दिष्टं बध्यानां घातनं तथा स्त्रीजीवन्तु तद्रक्षाप्रोक्तं वैदेहकस्य च
చండాలుని కర్మగా మరణదండనకు పాత్రులైన వారిని సంహరించడం నిర్దిష్టమైంది. అలాగే జీవికతో జీవించే స్త్రీల రక్షణ వైదేహకుని కర్తవ్యమని చెప్పబడింది.
Verse 15
सूतानामश्वसारथ्यं पुक्कसानाञ्च व्याधता स्तुतिक्रिया माघ्धानां तथा चायोगशस्य च
సూతుల కర్తవ్యం అశ్వసారథ్యం—గుర్రాలను నడిపి రథసారథ్యం చేయడం. పుక్కసుల కర్తవ్యం వ్యాధత—వేట. మాగధుల కర్తవ్యం స్తుతిక్రియ—ప్రశంసా గీతాలు; అలాగే అయోగశవునికీ స్తుతి-సేవాసంబంధ కర్మ చెప్పబడింది.
Verse 16
रङ्गावतरणं प्रोक्तं तथा शिल्पैश् च जीवनं वहिर्ग्रामनिवासश् च मृतचेलस्य धारणं
రంగస్థలంపై అవతరించే విధానం చెప్పబడింది; అలాగే శిల్పకార్యాల ద్వారా జీవిక సంపాదించడం, గ్రామం వెలుపల నివసించడం, మరియు మృతుని వస్త్రాలను ధరించడం (బహిష్కృత సూచకంగా) కూడా నిర్దేశించబడింది।
Verse 17
न संस्पर्शस्तथैवान्यैश् चण्डालस्य विधीयते ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा देहत्यागो ऽत्र यः कृतः
అలాగే చండాలునితో ఇతరులు శారీరక స్పర్శ చేయరాదు అని విధించబడింది. ఇక్కడ బ్రాహ్మణ హితార్థం గానీ, గోవు హితార్థం గానీ చేయబడే దేహత్యాగం పుణ్యకర్మగా ప్రశంసించబడింది।
Verse 18
स्त्रीबालाद्युपपतो वा वाह्याणां सिद्धिकारणं सङ्करे जातयो ज्ञेयाः पितुर्मातुश् च कर्मतः
స్త్రీ, బాలుడు మొదలైనవారితో అనాచార సంబంధం గానీ, లేదా బయటి వారితో సంభోగం గానీ—ఇవీ (సామాజిక) సిద్ధి/ఆమోదానికి కారణంగా చర్చించబడుతున్నాయి. సంకరంలో పుట్టిన జాతులు తండ్రి, తల్లి ఇద్దరి కర్మ/వృత్తి-ఆచారాల ప్రకారం తెలుసుకోవలెను।
They are universal ethical and devotional-civic duties—non-violence, truth, compassion, benevolence, pilgrimage observance, charity, celibate restraint, freedom from envy, service to devas/dvijas/gurus, listening to dharma, ancestor worship, loyalty to the king, scriptural guidance, forbearance, and āstikya.
It frames ethics and regulated conduct as disciplines that sustain society (protection, rightful occupations, marriage norms) while simultaneously purifying the practitioner, presenting dharma as the bridge between worldly stability and liberation.
In cases of mixture (saṅkara), jāti is to be understood with reference to the conduct/occupation (karma) of both father and mother, indicating a Dharma-śāstra method that links social identity to prescribed function.