Adhyaya 150

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे युद्धजयार्णवे अयुतलक्षकोटिहोमो नामोनपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः मन्वन्तराणि अग्निर् उवाच मन्वन्तराणि वक्ष्यामि आद्याः स्वायम्भुवो मनुः अग्नीध्राद्यास्तस्य सुता यमो नाम तदा सुराः

ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణంలోని ‘యుద్ధజయార్ణవ’ విభాగంలో ‘అయుత-లక్ష-కోటిహోమ’ అనే నూట నలభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం ముగిసింది। ఇప్పుడు నూట యాభైవ అధ్యాయం ‘మన్వంతరాలు’ ప్రారంభం। అగ్ని పలికెను—నేను మన్వంతరాలను వివరిస్తాను। మొదటివాడు స్వాయంభువ మనువు; అతని కుమారులు అగ్నీధ్ర మొదలైనవారు, ఆ కాలంలో దేవుల్లో యమ అనే నామం ప్రసిద్ధమైంది।

Verse 2

और्वाद्याश् च सप्तर्षय इन्द्रश् चैव शतक्रतुः पारावताः सतुषिता देवाः स्वारोचिषे ऽन्तरे

స్వారోచిష మన్వంతరంలో ఔర్వ మొదలైన సప్తర్షులు ఉండిరి; ఇంద్రుడు శతక్రతువు; దేవగణాలు పారావతులు మరియు సతుషితులు అని పిలువబడిరి.

Verse 3

विपश्चित्तत्र देवेन्द्र ऊर्जस्तम्भादयो द्विजाः चैत्रकिम्पुरुषाः पुत्रास्तृतीयश्चोत्तोतमो मनुः

ఆ మన్వంతరంలో విపశ్చిత్ మరియు దేవేంద్రుడు ఉన్నారు; ఊర్జస్తంభ మొదలైన ద్విజ ఋషులు ఉన్నారు; పుత్రులు చైత్రులు మరియు కింపురుషులు; మూడవ మనువు ఉత్తోతముడు.

Verse 4

सुशान्तिरिन्द्रो देवाश् च सुधामाद्या वशिष्ठजाः सप्तर्षयो ऽजाद्याः पुत्राश् चतुर्थस्तामसी मनुः

సుశాంతి ఇంద్రుడు; దేవగణాలు సుధామా మొదలైనవారు; సప్తర్షులు వశిష్ఠుని కుమారులు; పుత్రులు అజ మొదలైనవారు; నాలుగవ మనువు తామసీ మనువు.

Verse 5

स्वरूपाद्याः सुरगणाः शिखिरिन्द्रः सुरेश्वरः ज्योतिर्धामादयो विप्रा नव ख्यातिमुखाः सुताः

స్వరూప మొదలైన సురగణాలు ఈ విధంగా పేరుపొందినవి; వాటిలో శిఖిరింద్రుడు మరియు సురేశ్వరుడూ ఉన్నారు; జ్యోతిర్ధామ మొదలైన విప్ర ఋషులు; ఖ్యాతి ప్రధానంగా తొమ్మిది పుత్రులు.

Verse 6

रैवते वितथश्चेन्द्रो अमिताभास् तथा सुराः हिरण्यरोमाद्या मुनयो बलबन्धादयः सुताः

రైవత మన్వంతరంలో విథథ (ప్రజాపతి) మరియు ఇంద్రుడు ఉన్నారు; దేవగణాలు అమితాభాసులు అని పిలువబడిరి; మునులు హిరణ్యరోమ మొదలైనవారు; పుత్రులు బలబంధ మొదలైనవారు.

Verse 7

मनोजवश्चाक्षुषे ऽथ इन्द्रः स्वात्यादयः सुराः सुमेधाद्या महर्षयः पुरुप्रभृतयः सुताः

చాక్షుష మన్వంతరంలో మనోజవుడు ఇంద్రుడుగా ఉన్నాడు; స్వాతి మొదలైనవారు దేవగణములు; సుమేధా మొదలైనవారు మహర్షులు; పురువు మొదలైనవారు సంతానము (ప్రజ) అయ్యారు.

Verse 8

विवस्वतः सुतो विप्रः श्राद्धदेवो मनुस्ततः आदित्यवसुरुद्राद्या देवा इन्द्रः पुरन्दरः

ఓ విప్రా! వివస్వానుని కుమారుడు శ్రాద్ధదేవ మనువు. అతనివలన ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు మొదలైన దేవగణము ఉద్భవించారు; వారిలో పురందరుడైన ఇంద్రుడు ఉన్నాడు.

Verse 9

वशिष्ठः काश्यपो ऽथात्रिर्जमदग्निः सगोतमः विश्वामित्रभरद्वाजौ मुनयः सप्त साम्प्रतं

వశిష్ఠుడు, కాశ్యపుడు, తరువాత అత్రి, జమదగ్ని, అలాగే గౌతముడు; విశ్వామిత్రుడు, భరద్వాజుడు—ఇవే ప్రస్తుతం సప్తమునులు.

Verse 10

इक्ष्वाकुप्रमुखाः पुत्रा अंशेन हरिराभवत् स्वायम्भुवे मानसो ऽभूदजितस्तदनन्तरे

ఇక్ష్వాకు మొదలైన కుమారులు హరి యొక్క అంసముచే అవతరించారు. స్వాయంభువ మన్వంతరంలో ‘మానస’ అవతారం ఉద్భవించింది; దాని తరువాత ‘అజిత’ అవతరించాడు.

Verse 11

सत्यो हरिर्देवदरो वैकुण्ठो वामनः क्रमात् छायाजः सूर्यपुत्रस्तु भविता चाष्टमो मनुः

క్రమంగా (ఆయన) సత్య, హరి, దేవదార, వైకుంఠ, వామన అని పిలువబడతాడు. అలాగే ఛాయాజుడు—సూర్యుని కుమారుడు—అతడే ఎనిమిదవ మనువుగా భవిష్యత్తులో అవతరిస్తాడు.

Verse 12

पूर्वस्य च सवर्णो ऽसौ सावर्णिर्भविताष्टमः सुतपाद्या देवगणा दीप्तिमद्द्रौणिकादयः

పూర్వ మనువునకు సమవంశీయుడైన అతడు ‘సావర్ణి’ అనే అష్టమ మనువుగా అవతరిస్తాడు. దేవగణాలు సుతపా మొదలైనవారు; దీప్తిమత్, ద్రౌణిక మొదలైనవారు (వారిలో ప్రముఖులు) అవుతారు.

Verse 13

मुनयो बलिरिन्द्रश् च विरजप्रमुखाः सुताः नवमो दक्षसावर्णिः पाराद्याश् च तदा सुराः

మునులు, బలి మరియు ఇంద్రుడు, అలాగే విరజను ప్రధానంగా కలిగిన కుమారులు (ఆ కాలంలో) ఉంటారు. అప్పుడు తొమ్మిదవ మనువు ‘దక్ష-సావర్ణి’; దేవతలు పారా మొదలైనవారు అవుతారు.

Verse 14

इन्द्रश् चैवाद्भुतस्तेषां सवनाद्या द्विजोत्तमाः धृतकेत्वादयः पुत्रा ब्रह्मसावर्णिरित्यतः

వారిలో ఇంద్రుడు నిజంగా ‘అద్భుత’ అనే వాడు. ద్విజోత్తమ ఋషులు సవన మొదలైనవారు; కుమారులు ధృతకేతు మొదలైనవారు. ఇక్కడి నుండి ‘బ్రహ్మ-సావర్ణి’ వివరణ కొనసాగుతుంది.

Verse 15

सुखादयो देवगणास्तेषां शान्तिः शतक्रतुः हिरण्यरोमाद्या ऋषय इति ञ तथा सुरा इति छ हविष्याद्याश् च मुनयः सुक्षेत्राद्याश् च तत्सुताः

దేవగణాలు ‘సుఖ’ మొదలైన పేర్లతో ఉంటాయి; వారిలో ‘శాంతి’ మరియు ‘శతక్రతు’ (ఇంద్రుడు) అని చెప్పబడుతుంది. ఋషులు హిరణ్యరోమ మొదలైనవారు; అలాగే ‘సురా’ మొదలైన దేవగణాలు కూడా ఉంటాయి. మునులు హవిష్య మొదలైనవారు; వారి కుమారులు సుక్షేత్ర మొదలైనవారు.

Verse 16

धर्मसावर्णिकश्चाथ विहङ्गाद्यास्तदा सुराः गणेशश्चेन्द्रो नश् चराद्या मुनयः पुत्रकामयोः

అప్పుడు ‘ధర్మ-సావర్ణిక’ మనువు ఉంటాడు. దేవతలు విహంగ మొదలైనవారు; గణేశుని ప్రస్తావన కూడా ఉంది. ఇంద్రుడు ‘నశ్’ అని పిలువబడతాడు; పుత్రకామ్య కర్మలకు సంబంధించిన మునులు ‘చర’ మొదలైనవారు అవుతారు.

Verse 17

सर्वत्रगाद्या रुद्राख्यः सावर्णिभविता मनुः ऋतधामा सुरेन्द्रश् च हरिताद्याश् च देवताः

సర్వత్రగా మొదలైన దేవతలు పేర్కొనబడ్డారు; రుద్రాఖ్యుడు ఇంద్రుడు; సావర్ణి మనువు అవుతాడు; ఋతధాముడు దేవాధిపతి (సురేంద్ర)గా చెప్పబడెను; హరిత మొదలైన దేవగణములు ప్రకటించబడ్డాయి।

Verse 18

तपस्याद्याः सप्तर्षयः सुता वैदेववन्मुखाः मनुस्त्रयोदशो रौच्यः सूत्रामाणादयः सुराः

రౌచ్య అనే పదమూడవ మన్వంతరంలో తపస్య మొదలైన సప్తర్షులు ఉంటారు; సంతానంలో వైదేవవత్ ప్రధానులు; దేవగణంలో సూత్రామాణ మొదలైనవారు అగ్రగణ్యులు।

Verse 19

इन्द्रो दिवस्पतिस्तेषां दानवादिविमर्दनः निर्मोहाद्याः सप्तर्षयश्चित्रसेनादयः सुताः

వారిలో దివస్పతి అయిన ఇంద్రుడు—దానవాది వినాశకుడు—ప్రధానుడు. నిర్మోహ మొదలైన సప్తర్షులు ఉండిరి; చిత్రసేన మొదలైనవారు వారి సంతానం.

Verse 20

मनुश् चतुर्दशो भौत्यः शुचिरिन्द्रो भविष्यति चाक्षुषाद्याः सुरगणा अग्निबाह्णादयो द्विजाः

పద్నాలుగవ మనువు భౌత్యుడు; శుచి ఇంద్రుడు అవుతాడు. దేవగణములు చాక్షుష మొదలైనవారు; ద్విజ ఋషులు అగ్నిబాహు మొదలైనవారు.

Verse 21

चतुर्दशस्य भौत्यस्य पुत्रा ऊरुमुखा मनोः प्रयर्तयन्ति देवांश् च भुवि सप्तर्षयो दिवः

పద్నాలుగవ భౌత్య మన్వంతరంలో మనువు యొక్క ఊరుముఖ మొదలైన కుమారులు భూమిపై దేవకార్యాలను ప్రవర్తింపజేస్తారు; భూమిపై సప్తర్షులు ఉంటారు, స్వర్గంలో దేవగణము స్థితి చెందుతుంది।

Verse 22

देवा यज्ञभुजस्ते तु भूः पुत्रैः परिपाल्यते ब्रह्मणो दिवसे ब्रह्मन्मनवस्तु चतुर्दश

దేవులు యజ్ఞభోక్తులు; వారి పుత్రులు భూమిని పరిరక్షిస్తారు. ఓ బ్రాహ్మణా, బ్రహ్మదేవుని ఒక దినంలో నిజంగా పద్నాలుగు మనువులు ఉంటారు.

Verse 23

मन्वाद्याश् च हरिर्वेदं द्वापरान्ते विभेद सः आद्यो वेदश् चतुष्पादः शतसाहस्रसम्मितः

మనువు మొదలైన ఆద్య ఋషులతో కలిసి హరి (విష్ణువు) ద్వాపరయుగాంతంలో వేదాన్ని విభజించాడు. ఆదివేదం నాలుగు పాదములుగా ఉండి లక్ష శ్లోక-ప్రమాణమైంది.

Verse 24

एकश्चासीद् यजुर्वेदस्तं चतुर्धा व्यकल्पयत् आध्वर्यवं यजुर्भिस्तु ऋग्भिर्होत्रं तथा मुनिः

యజుర్వేదం ఒకటే ఉండేది; ఆ ముని దానిని నాలుగు భాగాలుగా విభజించాడు. యజుః మంత్రాలతో అధ్వర్యు కర్మను, ఋగ్వేద ఋచలతో హోతృ కర్మను నియమించాడు.

Verse 25

औद्गात्रं सामभिओश् चक्रे ब्रह्मत्वञ्चाप्यथर्वभिः प्रथमं व्यासशिष्यस्तु पैलो ह्य् ऋग्वेदपारगः

ఆయన సామమంత్రాలతో ఔద్గాత్ర (ఉద్గాత) కర్మను నియమించాడు; అథర్వమంత్రాలతో బ్రహ్మత్వం (బ్రహ్మా-పురోహిత) పదవిని స్థాపించాడు. వ్యాసశిష్యుల్లో మొదటివాడు పైలుడు, ఋగ్వేదంలో పారంగతుడు.

Verse 26

इन्द्रः प्रमतये प्रादाद्वास्कलाय च संहितां बौध्यादिभ्यो ददौ सोपि चतुर्धा निजसंहितां

ఇంద్రుడు ప్రమతికి, వాస్కలునికీ సంహితను ప్రసాదించాడు. వాస్కలుడు తన సంహితను నాలుగు భాగాలుగా చేసి బౌధ్య మొదలైన వారికి అందించాడు.

Verse 27

यजुर्वेदतरोः शाखाः सप्तविंशन्महामतिः वैशम्पायननामासौ व्यासशिष्यश् चकार वै

వ్యాసుని శిష్యుడైన మహాత్మ వైశంపాయనుడు యజుర్వేద వృక్షానికి ఇరవైఏడు శాఖలను నిశ్చయంగా స్థాపించాడు।

Verse 28

काण्वा वाजसनेयाद्या याज्ञवल्क्यादिभिः स्मृताः सामवेदतरोः शाखा व्यासशिष्यः सजैमिनिः

కాణ్వ, వాజసనేయి మొదలైన శాథలు యాజ్ఞవల్క్యాది ఋషులచే స్మరించబడినవి. సామవేద వృక్షశాఖగా వ్యాసశిష్యుడు జైమిని ప్రసిద్ధుడు।

Verse 29

सुमन्तुश् च सुकर्मा च एकैकां संहितां ततः गृह्णते च सुकर्माख्यः सहस्रं संहितां गुरुः

ఆపై సుమంతు మరియు సుకర్మా ఒక్కొక్క సంహితను స్వీకరించారు; సుకర్మా అనే వాడు తన గురువునుండి వెయ్యి సంహితలను పొందాడు।

Verse 30

सुमन्तुश्चाथर्वतरुं व्यासशिष्यो विभेद तं शिष्यानध्यापयामास पैप्यलादान् सहस्रशः

వ్యాసశిష్యుడు సుమంతు అథర్వవేద పరంపరను శాఖలుగా విభజించి, పైప్యల మొదలైన శిష్యులకు వేల సంఖ్యలో అధ్యయనం చేయించాడు।

Verse 31

पुराणसंहितां चक्रे सुतो व्यासप्रसादतः

వ్యాసుని అనుగ్రహం వల్ల సూతుడు పురాణాల సంహితను (సంగ్రహ గ్రంథాన్ని) రచించాడు।