Adhyaya 295

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे दष्टचिकित्सा नाम चतुर्णवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः पञ्चाङ्गरुद्रविधानं अग्निर् उवाच वक्ष्ये रुद्रविधानन्तु पञ्चाङ्गं सर्वदं परं हृदयं शिवसङ्कल्पः शिवः सूक्तन्तु पौरुषम्

ఇట్లు ఆగ్నేయ మహాపురాణంలో “దష్టచికిత్సా” అనే రెండువందల తొంభై నాలుగవ అధ్యాయం ముగిసింది। ఇప్పుడు రెండువందల తొంభై ఐదవ అధ్యాయం—“పంచాంగ రుద్రవిధానం”—ప్రారంభం। అగ్ని పలికెను: “నేను రుద్రవిధానాన్ని బోధిస్తాను—ఇది పరమమైన, పంచాంగమయమైన, సమస్త ఫలప్రదమైనది: హృదయం, శివసంకల్పం, శివ (మంత్రం), సూక్తం, పౌరుషం।”

Verse 2

शिखाभ्यः सम्भृतं सूक्तमाशुः कवचमेव च शतरुद्रियमस्त्रञ्च रुद्रस्याङ्गानि पञ्च हि

శిఖల (శిరోముడులు) నుండి ‘ఆశు’ అనే సూక్తం సంగ్రహించబడుతుంది; అలాగే ‘కవచం’ మరియు ‘శతరుద్రీయం’ ‘అస్త్రం’గా—ఇవే రుద్రుని ఐదు అంగాలు.

Verse 3

पञ्चाङ्गान्न्यस्य तं ध्यात्वा जपेद्रुद्रांस्तः क्रमात् यज्जाग्रत इति सूक्तं यदृचं मानसं विदुः

ఐదు అంగాల న్యాసం చేసి, ఆయనను ధ్యానించిన తరువాత, క్రమంగా రుద్ర మంత్రాలను జపించాలి. ‘యజ్ జాగ్రత…’తో ప్రారంభమయ్యే సూక్తం మరియు ఆ ప్రత్యేక ఋక్—ఇవి మానస జపంగా భావించబడతాయి.

Verse 4

ऋषिः स्याच्छिवमङ्कल्पश्छन्दस्त्रिष्टुवुदाहृतं शिवः सहस्रशीर्षेति तस्य नारायणो ऽप्यृषिः

ఋషి ‘శివమఙ్కల్ప’ అని చెప్పబడింది; ఛందస్సు త్రిష్టుభ్‌గా ప్రకటించబడింది. దేవత శివుడు, ‘సహస్రశీర్ష’గా స్తుతింపబడినవాడు; ఆ సూక్తానికి నారాయణుడూ ఋషిగా గుర్తించబడతాడు.

Verse 5

देवता पुरुषो ऽनुष्टुप्छन्दो ज्ञेयञ्च त्रैष्टुभम् अभ्यश्रसम्भृतं सूक्तमृषिरुत्तरगोनरः

దేవత ‘పురుష’ అని తెలుసుకోవాలి; ఛందస్సు అనుష్టుప్, అలాగే త్రిష్టుభ్‌గా కూడా గ్రహించాలి. ‘అభ్యశ్రసంభృత’ అనే సూక్తానికి ఋషి ‘ఉత్తరగోనర’.

Verse 6

आद्यानान्तिमृणां त्रिष्टुप्छन्दो ऽनुष्ठुव्द्वयोरपि उत्तरगोनस इति ज , ट च छन्दस्त्रिष्टुभमन्त्यायाः पुरुषो ऽस्यापि देषता

‘ఆ’తో ప్రారంభమై ‘మృ’తో ముగిసే (గణ/వర్ణసమూహ)ానికి ఛందస్సు త్రిష్టుభ్; అనుష్టుప్‌లోని రెండు రూపాలకూ ‘ఉత్తర-గణ’ అని అంటారు. గణాలు ‘జ’ మరియు ‘ట’ అక్షరాలతో సూచించబడతాయి; చివరిది త్రిష్టుభ్ ఛందస్సు, దాని దేవత కూడా ‘పురుష’నే.

Verse 7

आशुरिन्त्रो द्वादशानां छन्दस्त्रिष्टुवुदाहृतं ऋषिः प्रोक्तः प्रतिरथः सूक्ते सप्तदशार्चके

ఈ ద్వాదశ మంత్రాలకు దేవత ఇంద్రుడని చెప్పబడింది; ఛందస్సు త్రిష్టుభ్ అని ప్రకటించబడింది; ఋషి ప్రతిరథుడు—పదిహేడు ఋక్కులతో కూడిన సూక్తంలో।

Verse 8

पृथक् पृथक् देवताः स्युः पुरुविदङ्गदेवता अवशिष्टदैवतेषु छन्दो ऽनुष्टुवुदाहृतं

దేవతలను విడివిడిగా, క్రమంగా నియమించాలి. ‘పురువిద-అంగ’ భాగంలో దేవత నిర్దిష్టం; మిగిలిన దేవతా-నియోగాలలో ఛందస్సు అనుష్టుభ్ అని చెప్పబడింది.

Verse 9

असौ यमो भवित्रीन्द्रः पुरुलिङ्गोक्तदेवताः पङ्क्तिच्छन्दो ऽथ मर्माणि त्वपलिङ्गोक्तदेवताः

‘అసౌ’తో ప్రారంభమయ్యే మంత్రానికి దేవత యముడు; ‘భవిత్రీ’కు దేవత ఇంద్రుడు. దేవత పుంలింగంగా చెప్పబడిన చోట ఛందస్సు పంక్తి; తరువాత మర్మాలు మరియు చర్మానికి నపుంసకలింగంగా చెప్పబడిన దేవతలే అధిష్ఠాతృదేవతలు.

Verse 10

रौद्राध्याये च सर्वस्मिन्नार्षं स्यात् परमेष्वपि प्रजापतिर्वा देवानां कुत्सस्य तिसृणाम् पुनः

రౌద్ర అధ్యాయమంతటా—పరమ దేవత విషయంలో కూడా—ఇది ‘ఆర్ష’ (ఋషి-ప్రకటితం)గా భావించాలి. ఋషి ప్రజాపతి; దేవతల విషయంలో మళ్లీ మూడు మంత్రాలకు ఋషి కుత్సుడు.

Verse 11

मनोद्वयोरुमैका स्याद्रुद्रो रुद्राश् च देवताः आद्योनुवाको ऽथ पूर्व एकरुद्राख्यदैवतः

‘మనోద్వయ’ అనే మంత్రసమూహానికి దేవత ఉమ మాత్రమే; తదుపరి భాగానికి రుద్రుడు మరియు రుద్రగణాలు దేవతలు. అయితే మొదటి అనువాకానికి ముందుగా అధిష్ఠాత దేవత ‘ఏక-రుద్ర’ అని చెప్పబడింది.

Verse 12

छन्दो गायत्र्यमाद्याया अनुष्टुप् तिसृणामृचाम् तिसृणाञ्च तथा पङ्क्तिरनुष्टुवथ संस्मृतम्

మొదటి సమూహానికి ఛందస్సు గాయత్రీ; మూడు ఋక్‌ మంత్రాలకు అనుష్టుప్. తదుపరి మూడు మంత్రాలకు పంక్తి; ఆపై మళ్లీ అనుష్టుప్—ఇలా పరంపరలో స్మరించబడింది.

Verse 13

द्वयोश् च जगतीछन्दो रुद्राणामप्यशीतयः हिरण्यवाहवस्तिस्रो नमो वः किरिकाय च

రెండు (ఋక్‌) మంత్రాలకు ఛందస్సు జగతీ; రుద్రులకు కూడా ఎనభై (రూపాలు/పాఠాలు) స్మరించబడ్డాయి. హిరణ్యవాహులు ముగ్గురు; మీకు నమస్కారం, కిరికాకూ నమస్కారం.

Verse 14

पञ्चर्चो रुद्रदेवाः स्युर्मन्त्रे रुद्रानुवाककः विंशके रुद्रदेवास्ताः प्रथमा वृहती स्मृता

రుద్రానువాక మంత్రంలో రుద్రదేవతలు ఐదు ఋక్‌ల చొప్పున సమూహాలుగా ఉంటారు. ఇరవై ఋక్‌ల సమూహంలో ఆ రుద్రదేవతలు లెక్కించబడ్డారు; మొదటి ఛందస్సు వృహతీ అని స్మరించబడింది.

Verse 15

ऋग्द्वितीया त्रिजगती त्रिष्टुवेव च अनुष्टुभो यजुस्तिस्र आर्यादिज्ञः सुसिद्धिभाक्

రెండవ ఛందస్సు ‘ఋక్’; మూడవది ‘త్రిజగతీ’; అలాగే ‘త్రిష్టుప్’ మరియు ‘అనుష్టుప్’. ఈ మూడు ‘యజుస్’ ఛందస్సులుగా చెప్పబడతాయి. ఆర్యా మొదలైనవాటిని తెలిసినవాడు సంపూర్ణ సిద్ధిని పొందుతాడు.

Verse 16

त्रैलोक्यमोहनेनापि विषव्याध्यरिमर्दनं भवित्रीति त्रिष्टुब् लिङ्गोक्तदेवतेति ख रुद्रात्मवाचक इति ज , ट च विषव्याधिविमर्दनमिति ज इं श्रीं ह्रीं ह्रौं हूं त्रैलोक्यमोहनाय विष्णवे नमः अगुष्टुभं नृसिंहेन विषव्याधिविनाशनं

‘త్రైలోక్యమోహన’ మంత్రంతో కూడా శత్రుమర్దనం, విషవ్యాధుల నియంత్రణ జరుగుతుంది—ఇది త్రిష్టుప్ ఛందస్సులో. దేవత లింగోక్త సూచన ప్రకారం; కొన్ని పాఠాల్లో ఇది రుద్రుని అంతఃస్వరూపాన్ని వ్యక్తపరచేదిగా చెప్పబడింది. మరొక పాఠంలో ‘విషవ్యాధివిమర్దనం’ అని ఉంది. అనంతరం మంత్రం—“ఇం శ్రీం హ్రీం హ్రౌం హూం, త్రైలోక్యమోహనాయ విష్ణవే నమః”—ఇది అనుష్టుప్ ఛందస్సులో; నృసింహరూపంతో విషవ్యాధులను నశింపజేస్తుంది.

Verse 17

ॐ इं इं उग्रवीरं मंहाविष्णुं ज्वलन्तंसर्वतोमुखं नृसिंहं भीषणं मृत्युमृत्युम्नमाम्यहं

ఓం। ఇం ఇం। నేను నరసింహునికి నమస్కరిస్తున్నాను—ఉగ్రవీరుడు, మహావిష్ణువు, జ్వలంతుడు, సర్వతోముఖుడు, భీషణుడు, మృత్యువుకే మృత్యువు।

Verse 18

अयमेव तु पञ्चाङ्गो मन्त्रः सर्वार्थसाधकः द्वादशाष्टाक्षरौ मन्त्रौ विषव्याधिविमर्दनौ

ఇదే పంచాంగ మంత్రం; ఇది సమస్తార్థాలను సిద్ధింపజేస్తుంది. ద్వాదశాక్షరి మరియు అష్టాక్షరి మంత్రాలు కూడా విషం, వ్యాధులను నశింపజేస్తాయి।

Verse 19

कुब्जिका त्रिपुरा गौरी चन्द्रिका विषहारिणी प्रसादमन्त्रो विषहृदायुरारोग्यवर्धनः सौरो विनायकस्तद्वद्रुद्रमन्त्राः सदाखिलाः

‘కుబ్జికా’, ‘త్రిపురా’, ‘గౌరీ’, ‘చంద్రికా’, ‘విషహారిణీ’—ఇవి మంత్రనామాలు. ‘ప్రసాదమంత్రం’ విషాన్ని తొలగించి హృదయబలం, ఆయుష్షు, ఆరోగ్యాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది. అలాగే సౌర, వినాయక మంత్రాలు, అలాగే రుద్రమంత్రాలు కూడా సర్వకాల సర్వావస్థలలో ప్రభావవంతమైనవి।