Adhyaya 3

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मत्स्यावतारो नाम द्वितीयो ऽध्यायः अथ तृतीयो ऽध्यायः कूर्मावतारवर्णनं अग्निर् उवाच वक्ष्ये कूर्मावतारञ्च श्रुत्वा पापप्रणाशनम् पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर् देवाः पराजिताः

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన అగ్నిపురాణంలో ‘మత్స్యావతారం’ అనే రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు మూడవ అధ్యాయం—‘కూర్మావతార వర్ణనం’ ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను—పాపనాశకమైన కూర్మావతారాన్ని నేను వివరిస్తాను; దానిని వినుటవలన పాపక్షయం కలుగును. పూర్వం దేవాసుర యుద్ధంలో దైత్యులు దేవులను ఓడించారు.

Verse 2

दुर्वाससश् च शापेन निश्रीकाश्चाभवंस्तदा स्तुत्वा क्षीराब्धिगं विष्णुम् ऊचुः पालय चासुरात्

అప్పుడు దుర్వాసుని శాపంతో వారు శ్రీ (సంపదా-కాంతి) రహితులయ్యారు. క్షీరసాగరనివాసి విష్ణువును స్తుతించి వారు అన్నారు—“అసురుల నుండి మమ్మల్ని రక్షించుము.”

Verse 3

ब्रह्मादिकान् हरिः प्राह सन्धिं कुर्वन्तु चासुरैः क्षीराब्धिमथनार्थं हि अमृतार्थं श्रिये ऽसुराः

హరి బ్రహ్మాది దేవులకు పలికెను—“అసురులతో సంధి చేయుడి; ఎందుకంటే క్షీరసాగర మథనం చేయవలసి ఉంది. అమృతార్థంగా, అలాగే శ్రీ (లక్ష్మీ) పొందుటకై అసురులూ దానిలో ప్రవృత్తులగుదురు.”

Verse 4

अरयो ऽपि हि सन्धेयाः सति कार्यार्थगौरवे युष्मानमृतभाजो हि कारयामि न दानवान्

కార్యసాధన యొక్క గౌరవం, అవసరం ఉన్నప్పుడు శత్రువులతో కూడ సంధి చేయవలెను. ఎందుకంటే నేను మీకే అమృతభాగ్యాన్ని కలిగిస్తాను; దానవులను కాదు.

Verse 5

तकपाठः संश्रुतं पापनाशनमिति ख, ग, घ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः सुरा क्षीराब्धिगमिति ग, घ, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः सन्धिं कुरुत चासुररिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भाजो हि करिष्यामि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् क्षीराब्धिं मत्सहायेन निर्मथध्वमतन्द्रिताः

ఇక్కడ కొన్ని ప్రతుల్లో పాఠభేదాలు సూచించబడ్డాయి. అనంతరం ఆజ్ఞ ఇవ్వబడెను—“మందర పర్వతాన్ని మథనదండంగా చేసి, వాసుకిని నేత్రం (తాడు)గా చేసి, నా సహాయంతో క్షీరసాగరాన్ని మథించుడి—అలసట లేక నిర్లక్ష్యం చేయకుండా నిరంతరం.”

Verse 6

विष्णूक्तां संविदं कृत्वा दैत्यैः क्षीराब्धिमागताः ततो मथितुमारब्धाः यतः पुच्छन्ततः सुराः

విష్ణువు చెప్పిన ఒప్పందాన్ని దైత్యులతో కుదుర్చుకొని దేవతలు క్షీరసాగరానికి వచ్చారు. ఆపై సర్పరజ్జువుతో మథనం ప్రారంభించారు; దేవతలు వాసుకి పుచ్ఛాంతాన్ని పట్టుకున్నారు.

Verse 7

फणिनिःश्वाससन्तप्ता हरिणाप्यायिताः सुराः मथ्यमाने ऽर्णवे सो ऽद्रिर् अनाधारो ह्य् अपो ऽविशत्

సర్పుడు (వాసుకి) ఫణుల నుంచి వచ్చే శ్వాస తాపంతో బాధపడిన దేవతలను హరి (విష్ణువు) మళ్లీ బలపరిచాడు. సముద్రం మథించబడుతుండగా ఆధారం లేని ఆ పర్వతం నీటిలో మునిగిపోయింది.

Verse 8

कूर्मरूपं समास्थाय दध्रे विष्णुश् च मन्दरम् क्षीराब्धेर्मथ्यमानाच्च विषं हालाहलं ह्य् अभूत्

కూర్మరూపాన్ని ధరించి విష్ణువు మందరపర్వతాన్ని ఆధారంగా నిలిపాడు. క్షీరసాగరం మథించబడుతుండగా ‘హాలాహల’ అనే విషం ఉద్భవించింది.

Verse 9

हरेण धारितं कण्ठे नीलकण्ठस्ततो ऽभवत् ततो ऽभूद्वारुणी देवी पारिजातस्तु कौस्तुभः

ఆ విషాన్ని హరి తన కంఠంలో ధరించగా ఆయన ‘నీలకంఠుడు’గా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ఆపై వారుణీ దేవి ప్రాదుర్భవించింది; అలాగే పారిజాత వృక్షం మరియు కౌస్తుభ మణి కూడా ఉద్భవించాయి.

Verse 10

गावश्चाप्सरसो दिव्या लक्ष्मीर्देवी हरिङ्गता पश्यन्तः सर्वदेवास्तां स्तुवन्तः सश्रियो ऽभवन्

దివ్య గోవులు, అప్సరసలు ప్రాదుర్భవించాయి; అలాగే స్వర్ణాంగి దేవి లక్ష్మీ కూడా వెలిసింది. ఆమెను చూసి సమస్త దేవతలు స్తుతించి శ్రీ-సంపదతో యుక్తులయ్యారు.

Verse 11

ततो धन्वन्तरिर्विष्णुर् आयुर्वेदप्रवर्तकः बिभ्रत् कमण्डलुम्पूर्णम् अमृतेन समुत्थितः

అప్పుడు ఆయుర్వేదప్రవర్తకుడైన విష్ణువు ధన్వంతరి రూపంలో ఉద్భవించాడు; అమృతంతో నిండిన కమండలువును ధరించి పైకి లేచాడు।

Verse 12

अमृतं तत्कराद्दैत्या सुरेभ्यो ऽर्धं प्रदाय च गृहीत्वा जग्मुर्जन्माद्या विष्णुः स्त्रीरूपधृक् ततः

ఆమె చేతి నుండి అమృతాన్ని తీసుకున్న దైత్యులు దేవులకు దాని సగం ఇచ్చి, మిగతా భాగాన్ని పట్టుకొని వెళ్లిపోయారు; అప్పుడు విష్ణువు స్త్రీరూపం ధరించాడు।

Verse 13

तां दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां दैत्याः प्रोचुर्विमोहिताः भव भार्यामृतं गृह्य पाययास्मान् वरानने

ఆమెను పరిపూర్ణ సౌందర్యంతో చూసి దైత్యులు మోహితులై పలికారు—“ఓ సుందరముఖీ! మా భార్యవై, అమృతాన్ని తీసుకొని మాకు త్రాగించు।”

Verse 14

तथेत्युक्त्वा हरिस्तेभ्यो गृहीत्वापाययत्सुरान् चन्द्ररूपधरो राहुः पिबंश्चार्केन्दुनार्पितः

“అలాగే” అని హరి దానిని తీసుకొని దేవతలకు త్రాగించాడు; రాహువు చంద్రరూపం ధరించి సూర్యచంద్రుల మధ్య ఉంచబడినవాడై త్రాగాడు।

Verse 15

तु इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः निःश्वाससंग्लाना इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ततो हर इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रदर्शक इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अकन्दुसूचित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हरिणाप्यरिणा च्छिन्नं स राहुस्तच्छिरः पृथक् कृपयामरतान्नीतं वरदं हरिमब्रवीत्

హరి చేత—శత్రువు చేతనైనా—ఛేదింపబడిన రాహువు తల వేరుగా నిలిచింది; తరువాత కరుణతో అతడిని అమరుల వద్దకు తీసుకెళ్లి, వరదాత హరిని సంభోదించాడు।

Verse 16

राहुर्मत्तस्तु चन्द्रार्कौ प्राप्स्येते ग्रहणं ग्रहः तस्मिन् कले च यद्दानं दास्यन्ते स्यात् तदक्षयं

రాహువు ఉన్మత్తుడై చంద్రసూర్యులను గ్రసించునది—ఇదే గ్రహము కలిగించు గ్రహణము. ఆ సమయంలో ఇచ్చిన దానం అక్షయ పుణ్యఫలమును ప్రసాదించును.

Verse 17

तथेत्याहाथ तं विष्णुस् ततः सर्वैः सहामरैः स्त्रीरूपं सम्परित्यज्य हरेणोक्तः प्रदर्शय

“తథాస్తు” అని విష్ణువు అతనితో పలికెను. అనంతరం సమస్త దేవతల సమక్షంలో, స్త్రీరూపాన్ని విడిచి, హరి ఆజ్ఞ ప్రకారం తన నిజ స్వరూపాన్ని ప్రదర్శించెను.

Verse 18

दर्शयामास रुद्राय स्त्रीरूपं भगवान् हरिः मायया मोहितः शम्भुः गौरीं त्यक्त्वा स्त्रियं गतः

భగవాన్ హరి రుద్రునికి స్త్రీరూపాన్ని చూపెను. హరి మాయచేత మోహితుడైన శంభువు గౌరీని విడిచి ఆ స్త్రీని అనుసరించెను.

Verse 19

नग्न उन्मत्तरूपो ऽभूत् स्त्रियः केशानधारयत् अगाद्विमुच्य केशान् स्त्री अन्वधावच्च ताङ्गताम्

అతడు నగ్నుడై ఉన్మత్తరూపాన్ని ధరించెను. స్త్రీల జుట్టును పట్టుకొనెను; తరువాత జుట్టును విడిచి పరుగెత్తెను, ఆ స్త్రీ కూడా అతనిని వెంబడించి అక్కడికి చేరెను.

Verse 20

स्खलितं तस्य वीर्यं कौ यत्र यत्र हरस्य हि तत्र तत्राभवत् क्षेत्रं लिङ्गानां कनकस्य च

హరుని (శివుని) వీర్యము ఎక్కడ ఎక్కడ స్ఖలించెనో, అక్కడ అక్కడ లింగములకును స్వర్ణమునకును పుణ్యక్షేత్రము ఏర్పడెను.

Verse 21

मायेयमिति तां ज्ञात्वा स्वरूपस्थो ऽभवद्धरः शिवमाह हरी रुद्र जिता माया त्वया हि मे

ఆమెను “ఇది మాయ” అని తెలిసికొని హరి తన స్వస్వరూపంలో స్థిరుడయ్యాడు. అనంతరం శివునితో అన్నాడు—“హే రుద్రా, నీవే నిజంగా నా మాయను జయించావు.”

Verse 22

न जेतुमेनां शक्तो मे त्वदृते ऽन्यः पुमान् भुवि अप्राप्याथामृतं दैत्या देवैर् युद्धे निपातिताः त्रिदिवस्थाः सुराश्चासन् यः पठेत् त्रिदिवं व्रजेत्

నీ తప్ప భూమిపై మరెవ్వరూ నా కోసం ఆమెను జయించలేరు. తరువాత అమృతం పొందక దైత్యులు దేవులతో యుద్ధంలో పడిపోయారు; సురులు త్రిదివంలో స్థిరంగా నిలిచారు. ఎవడు దీనిని పఠిస్తాడో అతడు స్వర్గానికి చేరును.