Adhyaya 13

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये हरिवंशवर्णनं नाम द्वादशो ऽध्यायः कर्षक इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ त्रयोदशो ऽध्यायः कुरुपाण्डवोत्पत्त्यादिकथनं अग्निर् उवाच भारतं सम्प्रवक्ष्यामि कृष्णमाहात्म्यलक्षणम् भूभारमहरद्विष्णुर् निमित्तीकृत्य पाण्डवान्

ఇలా ఆదిమహాపురాణంలోని ఆగ్నేయ భాగంలో ‘హరివంశవర్ణనం’ అనే ద్వాదశ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు త్రయోదశ అధ్యాయం ప్రారంభం—‘కురు–పాండవుల ఉత్పత్తి మొదలైన కథనం’. అగ్ని పలికెను—కృష్ణమాహాత్మ్య లక్షణముగల భారతాన్ని నేను వివరించుదును; విష్ణువు పాండవులను నిమిత్తంగా చేసుకొని భూభారాన్ని తొలగించాడు।

Verse 2

विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः सोमः सोमाद्बुधस्तस्मादैल आसीत् पुरूरवाः

విష్ణువు నాభి నుండి పుట్టిన కమలమునుండి బ్రహ్మ జన్మించాడు. బ్రహ్మకు అత్రి కుమారుడు; అత్రి నుండి సోముడు, సోముని నుండి బుధుడు, బుధుని నుండి ఐలుడు అనగా పురూరవుడు జన్మించాడు।

Verse 3

तस्मादायुस्ततो राजा नहुषो ऽतो ययातिकः ततः पुरुस्तस्य वंशे भरतो ऽथ नृपः कुरुः

ఐలుని నుండి ఆయువు, ఆపై రాజు నహుషుడు, ఆపై యయాతి, ఆపై పురువు జన్మించారు. ఆ వంశంలో రాజు భరతుడు, తరువాత రాజు కురువు ప్రాదుర్భవించారు।

Verse 4

तद्वंशे शान्तनुस्तस्माद्भीष्मो गङ्गासुतो ऽनुजौ चित्राङ्गदो विचित्रश् च सत्यवयाञ्च शान्तनोः

ఆ వంశంలో శాంతనుడు ఉన్నాడు. అతనికి గంగాపుత్రుడు భీష్ముడు, అలాగే తమ్ముళ్లు చిత్రాంగదుడు మరియు విచిత్రవీర్యుడు—ఇవన్నీ శాంతనుడు మరియు సత్యవతికి పుత్రులు।

Verse 5

स्वर्गं गते शान्तनौ च भीष्मो भार्याविवर्जितः अपालयत् भ्रातृराज्यं बालश्चित्राङ्गदो हतः

శాంతను స్వర్గానికి వెళ్లిన తరువాత, భార్యలేని భీష్ముడు తన సోదరుని రాజ్యాన్ని కాపాడెను; బాలుడైన చిత్రాంగదుడు హతుడయ్యెను।

Verse 6

चित्राङ्गदेन द्वे कन्ये काशिराजस्य चाम्बिका अम्बालिका च भीष्मेण आनीते विजितारिणा

చిత్రాంగదుని కోసం కాశీరాజుని ఇద్దరు కుమార్తెలు—అంబిక, అంబాలిక—శత్రువిజయి భీష్ముడు అపహరించి తీసుకొచ్చెను।

Verse 7

भार्ये विचित्रवीर्यस्य यक्ष्मणा स दिवङ्गतः सत्यवत्या ह्य् अनुमतादम्बिकायां नृपोभवत्

ఓ దేవి, విచిత్రవీర్యుడు యక్ష్మా (క్షయ) రోగంతో దివంగతుడయ్యెను. సత్యవతీ అనుమతితో అంబిక గర్భంలో అప్పుడు ఒక రాజు జన్మించాడు.

Verse 8

धृतराष्ट्रो ऽम्बालिकायां पाण्डुश् च व्यासतः सुतः गान्धार्यां धृतराष्ट्राच्च दुर्योधनमुखं शतम्

అంబాలిక గర్భంలో వ్యాసుడు ధృతరాష్ట్రుడిని మరియు పాండువును కుమారులుగా జనింపజేశెను; గాంధారిలో ధృతరాష్ట్రునికి దుర్యోధనముఖంగా వందమంది కుమారులు పుట్టిరి.

Verse 9

शतशृङ्गाश्रमपदे भार्यायोगाद् यतो मृतिः ऋषिशापात्ततो धर्मात् कुन्त्यां पाण्डोर्युधिष्ठिरः

శతశృంగ ఆశ్రమస్థలంలో భార్యాసంయోగమే మరణకారణమైంది—ఋషిశాపం వల్ల; అనంతరం ధర్మదేవుని ద్వారా కుంతీ గర్భంలో పాండువుకు యుధిష్ఠిరుడు జన్మించాడు.

Verse 10

वाताद्भीमो ऽर्जुनः शक्रान्माद्र्यामश्विकुमारतः नकुलः सहदेवश् च पाण्डुर्माद्रीयुतो मृतः

భీముడు వాయుదేవుని నుండి జన్మించాడు; అర్జునుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) నుండి జన్మించాడు. మాద్రికి అశ్వినీకుమారుల ద్వారా నకులుడు, సహదేవుడు పుట్టారు; పాండుడు మాద్రితో కలిసి మరణించాడు.

Verse 11

कर्णः कुन्त्यां हि कन्यायां जातो दुर्योधाश्रितः कुरुपाण्डवयोर्वैरन्दैवयोगाद्बभूव ह

కర్ణుడు కుంతికి ఆమె అవివాహిత కన్యగా ఉన్నప్పుడే జన్మించాడు; అతడు దుర్యోధనుని ఆశ్రయించి (పక్షాన) నిలిచాడు. దైవయోగం వల్ల కురువులు–పాండవుల మధ్య వైరం ఏర్పడింది.

Verse 12

दुर्योधनो जतुगृहे पाण्डवानदहत् कुधीः दग्धागाराद्विनिष्क्रान्ता मातृपृष्टास्तु पाण्डवाः

కుద్బుద్ధి దుర్యోధనుడు జతుగృహం (లాక్షాగృహం)లో పాండవులను దహించాడు; అయితే తల్లి ఉపదేశంతో రక్షింపబడిన పాండవులు ఆ కాలిన గృహం నుండి బయటపడ్డారు.

Verse 13

ततस्तु एकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने मुनिवेषाः स्थिताः सर्वे निहत्य वकराक्षसम्

తర్వాత ఏకచక్రాలో ఒక బ్రాహ్మణుని నివాసంలో అందరూ మునివేషాలు ధరించి ఉన్నారు; వక రాక్షసుని సంహరించి అక్కడే నివసించారు.

Verse 14

ययौः पाञ्चालविषयं द्रौपद्यास्ते स्वयम्वरे सम्प्राप्ता बाहुवेधेन द्रौपदी पञ्चपाण्डवैः

వారు పాంచాల దేశానికి వెళ్లారు. ద్రౌపది స్వయంవరంలో బాహువేధం (ధనుర్విద్యా పరాక్రమం) ద్వారా ఐదుగురు పాండవులు ద్రౌపదిని పొందారు.

Verse 15

अर्धराज्यं ततः प्राप्ता ज्ञाता दुर्योधनादिभिः गाण्डीवञ्च धनुर्दिव्यं पावकाद्रथमुत्तमम्

అనంతరం పాండవులు అర్ధరాజ్యాన్ని పొందారు; ఈ విషయం దుర్యోధనాది వారికి తెలిసింది. అలాగే అర్జునుడు పావకుడు (అగ్ని) నుండి దివ్య గాండీవ ధనుస్సును, ఉత్తమ రథాన్ని పొందాడు.

Verse 16

सारथिञ्चार्जुनः सङ्ख्ये कृष्णमक्षय्यशायकान् ब्रह्मास्त्रादींस् तथा द्रोणात्सर्वे शस्त्रविशारदाः

యుద్ధంలో అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుని తన సారథిగా చేసుకున్నాడు; అతడు అక్షయ తూణీరాలు మరియు బ్రహ్మాస్త్రాది దివ్యాస్త్రాలను పొందాడు. ద్రోణుని వద్ద సమస్త శస్త్రవిద్యలను నేర్చుకొని శస్త్రనిపుణుడయ్యాడు.

Verse 17

कृष्णेन सो ऽर्जुनो वह्निं खाण्डवे समतर्पयत् इन्द्रवृष्टिं वारयंश् च शरवर्षेण पाण्डवः

కృష్ణుని సహాయంతో ఆ పాండవుడు అర్జునుడు ఖాండవ వనంలో అగ్నిని పూర్తిగా తృప్తిపరిచాడు; అలాగే బాణవర్షంతో ఇంద్రుని వర్షాన్ని అడ్డుకున్నాడు.

Verse 18

जिता दिशः पाण्डवैश् च राज्यञ्चक्रे युधिष्ठिरः बहुस्वर्णं राजसूयं न सेहे तं सुयोधनः

పాండవులు దిక్కులను జయించిన తరువాత యుధిష్ఠిరుడు రాజ్యాధికారాన్ని స్థాపించాడు; అయితే అపార స్వర్ణసమృద్ధితో కూడిన ఆ రాజసూయ యాగాన్ని సుయోధనుడు (దుర్యోధనుడు) సహించలేకపోయాడు.

Verse 19

भ्रात्रा दुःशासनेनोक्तः कर्णेन प्राप्तभूतिना द्यूतकार्ये शकुनिना द्यूतेन स युधिष्ठिरम्

సోదరుడు దుఃశాసనుని ప్రేరణతో, ప్రభావసంపన్నుడైన కర్ణుని మద్దతుతో, ద్యూతకార్యానికి శకునిని నియమించి, పాశక్రీడ ద్వారా యుధిష్ఠిరునికి సవాలు విసిరాడు.

Verse 20

अजयत्तस्य राज्यञ्च सभास्थो माययाहसत् जितो युधिष्ठिरो भ्रातृयुक्तश्चारण्यकं ययौ

సభామండపంలో కూర్చొని అతడు మాయచేత రాజ్యమును కూడా గెలిచి నవ్వెను. ఓడిన యుధిష్ఠిరుడు సోదరులతో కలిసి అరణ్యవాసానికి వెళ్లెను.

Verse 21

वने द्वादशवर्षाणि प्रतिज्ञातानि सो ऽनयत् अष्टाशीतिसहस्राणि भोजयन् पूर्ववत् द्विजान्

అరణ్యంలో అతడు ప్రతిజ్ఞ చేసిన పన్నెండు సంవత్సరాలను పూర్తిచేసెను; మునుపటివలె ఎనభై ఎనిమిది వేల ద్విజ బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టెను.

Verse 22

सधौम्यो द्रौपदीषष्ठस्ततः प्रायाद्विराटकम् कङ्को द्विजो ह्य् अविज्ञातो राजा भीमोथ सूपकृत्

ధౌమ్యునితో కూడి, ద్రౌపదిని ఆరవ సభ్యురాలిగా తీసుకొని వారు విరాటరాజ్యానికి వెళ్లిరి. కంక అనే బ్రాహ్మణుడిగా రాజు (యుధిష్ఠిరుడు) గుర్తుపట్టబడకుండెను; భీముడు వంటకారుడయ్యెను.

Verse 23

न इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः द्रौपदीं पञ्च पाण्डवा इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः वसुपूर्णमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रत्नपूर्णमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कङ्को द्विजो ह्य् अभूच्छ्रेष्ठ इति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः बृहन्नलार्जुनो भार्या सैरिन्ध्री यमजौ तथा अन्यनाम्ना भीमसेनः कीचकञ्चाबधीन्निशि

‘న ఇతి’—గ పాఠశాఖలో చిహ్నిత ప్రతిలోని పాఠం. ‘ద్రౌపదీం పంచ పాండవాః’—ఖ, గ, ఙ శాఖల చిహ్నిత ప్రతుల పాఠం. ‘వసుపూర్ణం’—ఖ శాఖ పాఠం; ‘రత్నపూర్ణం’—ఘ శాఖ పాఠం. ‘కంకో ద్విజో హ్యభూచ్ఛ్రేష్ఠః’—ఖ శాఖ పాఠం. కథలో: అర్జునుడు బృహన్నల; భార్య సైరింధ్రీ; యమజులూ అలాగే; భీమసేనుడు మరో పేరుతో రాత్రి కీచకుని వధించెను.

Verse 24

द्रौपदीं हर्तुकामं तं अर्जुनश्चाजयत् कुरून् कुर्वतो गोग्रहादींश् च तैर् ज्ञाताः पाण्डवा अथ

ద్రౌపదిని అపహరించదలచిన ఆ మనుష్యుని అర్జునుడు జయించెను; అలాగే గోగ్రహణాది చేయుచున్న కురువులను కూడా ఓడించెను. అప్పుడు పాండవులు వారిచేత గుర్తింపబడిరి.

Verse 25

सुभद्रा कृष्णभगिनी अर्जुनात्समजीजनत् अभिमन्युन्ददौ तस्मै विराटश्चोत्तरां सुताम्

కృష్ణుని సోదరి సుభద్ర అర్జునుని ద్వారా అభిమన్యుని ప్రసవించింది; విరాటుడు అతనికి తన కుమార్తె ఉత్తరను వివాహార్థం ఇచ్చాడు।

Verse 26

सप्ताक्षौहिणीश आसीद्धर्मराजो रणाय सः कृष्णो दूतोब्रवीद् गत्वा दुर्योधनममर्षणम्

ధర్మరాజ యుధిష్ఠిరునికి యుద్ధార్థం ఏడు అక్షౌహిణీ సేనలు ఉండెను; దూతగా కృష్ణుడు వెళ్లి కోపిష్ఠి దుర్యోధనునితో పలికెను।

Verse 27

एकादशाक्षौहिणीशं नृपं दुर्योधनं तदा युधिष्ठिरायार्धराज्यं देहि ग्रामांश् च पञ्च वा

అప్పుడు పదకొండు అక్షౌహిణీల అధిపతి రాజు దుర్యోధనునితో—యుధిష్ఠిరునికి అర్ధరాజ్యమిచ్చుము, లేక కనీసం ఐదు గ్రామాలనైనా ఇచ్చుము అని అన్నారు।

Verse 28

युध्यस्व वा वचः श्रुत्वा कृष्णमाह सुयोधनः भूसूच्यग्रं न दास्यामि योत्स्ये सङ्ग्रहणोद्यतः

ఆ మాటలు విని సుయోధనుడు కృష్ణునితో—అయితే యుద్ధం చేయుము! నేనె భూమిలో సూది మొనంత భాగమూ ఇవ్వను; సేనను సమీకరించి యుద్ధానికి సిద్ధమై ఉన్నాను అన్నాడు।

Verse 29

विश्वरूपन्दर्शयित्वा अधृष्यं विदुरार्चितः प्रागाद्युधिष्ठिरं प्राह योधयैनं सुयोधनम्

అప్రతిహతమైన విశ్వరూపాన్ని దర్శింపజేసి, విదురునిచే సత్కరింపబడి, ఆయన యుధిష్ఠిరుని వద్దకు వెళ్లి—సుయోధనునితో యుద్ధం చేయింపుము అని చెప్పెను।