Adhyaya 12

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे उत्तरकाण्डवर्णनं नाम एकादशो ऽध्यायः अथ द्वादशो ऽध्यायः श्रीहरिवंशवर्णनं अग्निर् उवाच हरिवंशम्प्रवक्ष्यामि विष्णुनाभ्यम्बुजादजः ब्रह्मणोत्रिस्ततः सोमः सोमाज्जातः पुरूरवाः

ఇట్లు ఆదిమహాపురాణమైన అగ్నిపురాణంలోని ఆగ్నేయ రామాయణంలో ‘ఉత్తరకాండవర్ణనం’ అనే పదకొండవ అధ్యాయం. ఇక పన్నెండవ అధ్యాయం ‘శ్రీహరివంశవర్ణనం’ ప్రారంభం. అగ్ని పలికెను—హరివంశాన్ని వివరిస్తాను. విష్ణునాభిజ పద్మమునుండి అజ బ్రహ్మ; బ్రహ్మనుండి అత్రి, అత్రినుండి సోముడు, సోమునుండి పురూరవుడు జన్మించాడు.

Verse 2

तस्मादायुरभूत्तस्मान् नहुषो ऽतो ययातिकः यदुञ्च तुर्वसुन्तस्माद् देवयानी व्यजायत

పురూరవుని నుండి ఆయువు, ఆయువుని నుండి నహుషుడు, నహుషుని నుండి యయాతి జన్మించాడు. యయాతి నుండి యదు మరియు తుర్వసు పుట్టారు; యయాతి నుండే దేవయానీ కూడా జన్మించింది.

Verse 3

द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी यदोः कुले यादवाश् च वसुदेवस्तदुत्तमः

అందునుండి ద్రుహ్యుడు, అనువు, పూరువు జన్మించారు. వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠ కూడా సంతానాన్ని కనెను. యదువంశంలో యాదవులు ఉద్భవించారు; వారిలో వసుదేవుడు శ్రేష్ఠుడు.

Verse 4

भुवो भारावतारार्थं देवक्यां वसुदेवतः हिरण्यकशिपोः पुत्राः षड्गर्भा योगनिद्रया

భూమి భారాన్ని తగ్గించుటకై, యోగనిద్రా శక్తిచేత, హిరణ్యకశిపుని ఆరు కుమారులైన గర్భాలు వసుదేవుని ద్వారా దేవకీ గర్భమున స్థాపింపబడ్డాయి.

Verse 5

विष्णुप्रयुक्तया नीता देवकीजठरं पुरा अभूच्च सप्तमो गर्भो देवक्या जठराद् बलः

పూర్వం విష్ణువు ప్రేరణచేత ఆ గర్భం దేవకీ గర్భంలోకి నడిపింపబడెను; దేవకీ గర్భమునుండి స్థానాంతరమై ఆ ఏడవ గర్భమే బలుడు (బలరాముడు) అయ్యెను.

Verse 6

सङ्क्रामितो ऽभूद्रोहिण्यां रौहिणेयस्ततो हरिः कृष्णाष्टम्याञ्च नभसि अर्धरात्रे चतुर्भुजः

అనంతరం హరి రోహిణీ గర్భమునకు స్థానాంతరింపబడెను; అందువల్ల ‘రౌహిణేయ’ అని జన్మించెను. నభస్ (భాద్రపద) మాసం కృష్ణపక్ష అష్టమి అర్ధరాత్రి వేళ ఆయన చతుర్భుజుడై ప్రాదుర్భవించెను.

Verse 7

देवक्या वसुदेवेन स्तुतो बालो द्विबाहुकः वसुदेवः कंसभयाद् यशोदाशयने ऽनयत्

దేవకీ మరియు వసుదేవుడు స్తుతించిన ఆ ద్విభుజ శిశువును వసుదేవుడు కంసభయంతో ఎత్తుకొని యశోదా శయనస్థానమున ఉంచెను.

Verse 8

यशोदाबालिकां गृह्य देवकीशयने ऽनयत् कंसो बालध्वनिं श्रुत्वा ताञ्चिक्षेप शिलातले

యశోదా బాలికను తీసుకొని అతడు దేవకీ శయనస్థానమునకు తెచ్చెను. కంసుడు శిశు ధ్వని విని ఆమెను పట్టుకొని శిలాతలముపై విసిరివేశెను.

Verse 9

वारितोपि स देवक्या मृत्युर्गर्भोष्टमो मम श्रुत्वाशरीरिणीं वाचं मत्तो गर्भास्तु मारिताः

దేవకీ ఆపినప్పటికీ ‘దేవకీ యొక్క ఎనిమిదవ గర్భమే నా మృతి’ అని భావించి, అశరీరవాణి విని, ఆమె నుండి పుట్టిన గర్భాలను అతడు సంహరించెను.

Verse 10

समर्पितास्तु देवक्या विवाहसमयेरिताः सा क्षिप्ता बालिका कंसम् आकाशस्थाब्रवीदिदम्

వివాహసమయంలో దేవకీ కోరినట్లే పిల్లలను సమర్పించింది; కంసుడు వారిని నేలకేసి కొట్టాడు. అప్పుడు ఆకాశంలో నిలిచిన ఒక బాలిక ఈ మాటలు పలికింది.

Verse 11

किं मया क्षिप्तया कंस जातो यस्त्वां बधिष्यति विष्णुनाभ्यब्जादज इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वस्वभूतो देवानां भूभारहरणाय सः

ఓ కంసా! నన్ను విసిరివేయడం వల్ల ఏమి సాధ్యమైంది? నాలో నుంచే నిన్ను వధించబోయే వాడు జన్మించాడు. (పాఠాంతరం: ‘విష్ణునాభికమలంలో పుట్టిన అజ’). దేవతల సారస్వరూపుడైన అతడు భూభారాన్ని తొలగించేందుకు వచ్చాడు.

Verse 12

इत्युक्त्वा सा च शुम्भादीन् हत्वेन्द्रेण च संस्तुता आर्या दुर्गा वेदगर्भा अम्बिका भद्रकाल्यपि

ఇలా చెప్పి ఆమె శుంభాది వారిని సంహరించింది; ఇంద్రుడు ఆమెను స్తుతించాడు—ఆమె ఆర్యా, దుర్గా, వేదగర్భా, అంబికా, భద్రకాళీ కూడా.

Verse 13

भद्रा क्षेम्या क्षेमकरी नैकबाहुर् नमामि ताम् त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नाम सर्वान् कामानवाप्नुयात्

నేను ఆమెకు నమస్కరిస్తున్నాను—భద్రా, క్షేమ్యా, క్షేమకరీ, నైకబాహు. ఎవడు త్రిసంధ్యలో ఈ నామాలను పఠిస్తాడో, అతడు అన్ని కోరికలను పొందుతాడు.

Verse 14

कंसो ऽपि पूतनादींश् च प्रेषयद्बालनाशने यशोदापतिनन्दाय वसुदेवेन चार्पितौ

కంసుడు కూడా బాలనాశనార్థం పూతనాది వారిని పంపించాడు; మరియు ఆ ఇద్దరు (శిశువులు) వసుదేవుడు యశోద భర్త నందునకు అప్పగించాడు.

Verse 15

रक्षणाय च कंसादेर् भीतेनैव हि गोकुले रामकृष्णौ चेरतुस्तौ गोभिर्गोपालकैः सह

రక్షణార్థంగా, కంసాది భయంతోనే, ఆ ఇద్దరు రామకృష్ణులు గోకులంలో ఆవులు మరియు గోపబాలకులతో కలిసి నివసించారు।

Verse 16

सर्वस्य जगतः पालौ गोपालौ तौ बभूवतुः कृष्णश्चोलूखले बद्धो दाम्ना व्यग्रयशोदया

సర్వ జగత్తుకు పాలకులైనప్పటికీ వారు ఇద్దరూ గోపాలులయ్యారు; వ్యగ్ర యశోద తాడుతో కృష్ణుణ్ని ఉలూఖలానికి కట్టి, అతడు అక్కడే బంధితుడై ఉన్నాడు।

Verse 17

यमलार्जुनमध्ये ऽगाद् भग्नौ च यमलार्जुनौ परिवृत्तश् च शकटः पादक्षेपात् स्तनार्थिना

పాలు కోరిన బాలుడు యమలార్జునాల మధ్యకు చేరాడు; అతని పాదక్షేపంతో శకటం తలకిందులై, యమలార్జునాలు విరిగిపోయాయి।

Verse 18

पूतना स्तनपानेन सा हता हन्तुमुद्यता वृन्दावनगतः कृष्णः कालियं यमुनाह्रदात्

చంపాలని వచ్చిన పూతనా స్తనపానంతోనే హతమైంది; కృష్ణుడు వృందావనానికి వెళ్లి యమునా హ్రదం నుండి కాలియను బయటకు లాగి వశపరిచాడు।

Verse 19

जित्वा निःसार्य चाब्धिस्थञ् चकार बलसंस्तुतः क्षेमं तालवनं चक्रे हत्वा धेनुकगर्दभं

జలంలో నివసించిన వారిని జయించి తరిమివేసి, బలరాముని ప్రశంస పొందినవాడై, ధేనుక గర్దభదైత్యుణ్ని సంహరించి తాలవనాన్ని క్షేమంగా చేశాడు।

Verse 20

अरिष्टवृषभं हत्वा केशिनं हयरूपिणम् शक्रोत्सवं परित्यज्य कारितो गोत्रयज्ञकः

అరిష్ట వృషభదైత్యుని, హయరూపి కేశిని సంహరించి, శక్ర (ఇంద్ర) ఉత్సవాన్ని విడిచి, గోత్రయజ్ఞం (గోవర్ధన/కులారాధన) చేయించాడు।

Verse 21

पर्वतं धारयित्वा च शक्राद्वृष्टिर् निवारिता नमस्कृतो महेन्द्रेण गोविन्दो ऽथार्जुनोर्पितः

పర్వతాన్ని ఎత్తి పట్టి శక్ర (ఇంద్ర) వర్షాన్ని ఆపాడు; అప్పుడు మహేంద్రుడు గోవిందునకు నమస్కరించాడు, అనంతరం అర్జునుడు ఆయనకు సమర్పించబడెను।

Verse 22

इन्द्रोत्सवस्तु तुष्टेन भूयः कृष्णेन कारितः रथस्थो मथुराञ्चागात् कंसोक्ताक्रूरसंस्तुतः

కానీ సంతోషించిన కృష్ణుడు మళ్లీ శక్రోత్సవాన్ని నిర్వహింపజేశాడు; ఆపై రథస్థుడై మథురకు వెళ్లాడు—కంస ఆజ్ఞతో, అక్రూరుని స్తుతితో కూడి।

Verse 23

गोपीभिरनुरक्ताभिः क्रीडिताभिर् निरीक्षितः रजकं चाप्रयच्छन्तं हत्वा वस्त्राणि चाग्रहीत्

స్నేహంతో క్రీడిస్తున్న గోపికల చూపుల మధ్య, వస్త్రాలు ఇవ్వనని నిరాకరించిన రజకుణ్ని సంహరించి ఆయన వస్త్రాలను స్వీకరించాడు।

Verse 24

सह रामेण मालाभृन् मालाकारे वरन्ददौ दत्तानुलेपनां कुब्जाम् ऋजुं चक्रे ऽहनद् गजं

రామునితో కలిసి, మాలాభృతుడు మాలాకారునికి వరాలు ఇచ్చాడు. అనులేపనం సమర్పించిన కుబ్జను సూటిగా (సుగఠితంగా) చేశాడు, అలాగే ఒక గజాన్ని సంహరించాడు।

Verse 25

मत्तं कुवलयापीडं द्वारि रङ्गं प्रविश्य च कंसादीनां पश्यतां च मञ्चस्थानां नियुद्धकं

రంగద్వారమున ప్రవేశించి ఆయన మత్తమైన కువలయాపీడ ఏనుగుతో యుద్ధం చేసెను; మঞ্চస్థులైన కంసాదులు అది చూచిరి।

Verse 26

चक्रे चाणूरमल्लेन मुष्टिकेन बलो ऽकरोत् चाणूरमुष्टिकौ ताभ्यां हतौ मल्लौ तथापरे

బలుడు చాణూరమల్లునితో, కృష్ణుడు ముష్టికునితో మల్లయుద్ధం చేసిరి; ఆ ఇద్దరి చేత చాణూరుడు ముష్టికుడు హతులై, ఇతర మల్లులూ నశించిరి।

Verse 27

मथुराधिपतिं कंसं हत्वा तत्पितरं हरिः चक्रे यादवराजानम् अस्तिप्राप्ती च कंसगे

హరి మథురాధిపతి కంసుని సంహరించి, కంసుని తండ్రిని యాదవులకు రాజుగా నియమించెను; కంససంబంధమైన కార్యంలో అస్తుల ప్రాప్తి కూడా కలిగెను।

Verse 28

जरासन्धस्य ते पुत्र्यौ जरासन्धस्तदीरितः चक्रे स मथुरारोधं यादवैर् युयुधे शरैः

వారు జరాసంధుని ఇద్దరు కుమార్తెలు; వారి ప్రేరణతో జరాసంధుడు మథురాను ముట్టడించి, యాదవులతో బాణవర్షములతో యుద్ధం చేసెను।

Verse 29

रामकृष्णौ च मथुरां त्यक्त्वा गोमन्तमागतौ जरासन्धं विजित्याजौ पौण्ड्रकं वासुदेवकं

రామకృష్ణులు మథురాను విడిచి గోమంత పర్వతమునకు వచ్చిరి; యుద్ధమున జరాసంధుని జయించి, పౌండ్రక వాసుదేవుని కూడా పరాజయపరచిరి।

Verse 30

पुरीं च द्वारकां कृत्वा न्यवसद् यादवैर् वृतः भौमं तु नरकं हत्वा तेनानीताश् च कन्यकाः

ద్వారకా నగరాన్ని స్థాపించి జనార్దనుడు యాదవులతో చుట్టుముట్టబడి అక్కడ నివసించాడు. భౌమపుత్రుడైన నరకుని సంహరించి, అతడు అపహరించిన రాజకన్యలను కూడా తిరిగి తీసుకొచ్చాడు।

Verse 31

देवगन्धर्वयक्षाणां ता उवाच जनार्दनः षोदशस्त्रीसहस्राणि रुक्मिण्याद्यास् तथाष्ट च

దేవ, గంధర్వ, యక్షుల స్త్రీలను ఉద్దేశించి జనార్దనుడు ఇలా అన్నాడు—“రుక్మిణి మొదలైన పదహారు వేల మంది స్త్రీలు, అలాగే ఎనిమిది ప్రధాన మహిషులు కూడా ఉన్నారు.”

Verse 32

सत्यभामासमायुक्तो गरुडे नरकार्दनः मणिशैलं सरत्रञ्च इन्द्रं जित्वा हरिर्दिवि

సత్యభామతో కూడి, గరుడారూఢుడైన నరకసంహారకుడు హరి స్వర్గంలో ఇంద్రుని జయించి, మణిపర్వతాన్ని మరియు పారిజాత వృక్షాన్ని కూడా తీసుకొని తిరిగివచ్చాడు।

Verse 33

पारिजातं समानीय सत्यभामागृहे ऽकरोत् सान्दीपनेश् च शस्त्रास्त्रं ज्ञात्वा तद्बालकं ददौ

పారిజాత వృక్షాన్ని తీసుకొని వచ్చి సత్యభామ గృహంలో నిలిపాడు. అలాగే సాందీపనియందు శస్త్రాస్త్ర విద్యను నేర్చుకొని, ఆ గురువు కుమారుని తిరిగి అప్పగించాడు।

Verse 34

जित्वा पञ्चजनं दैत्यं यमेन च सुपूजितः रजकञ्च प्रजल्पन्तमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अबधीत् कालयवनं मुचुकुन्देन पूजितः

పంచజన అనే దైత్యుని జయించి, యమునిచేత కూడా విశేషంగా పూజింపబడ్డాడు. అతడు కాలయవనుని సంహరించాడు మరియు ముచుకుందునిచే గౌరవింపబడ్డాడు; (కొన్ని పాఠాలలో) దుర్వాక్యాలు పలికిన రజకుని వధమూ పేర్కొనబడింది।

Verse 35

वसुदेवं देवकीञ्च भक्तविप्रांश् च सोर्च्यत् रेवत्यां बलभद्राच्च यज्ञाते निशठोन्मुकौ

వసుదేవుని, దేవకీదేవిని, అలాగే భక్త బ్రాహ్మణులను కూడా పూజించాలి. రేవతితో కూడిన బలభద్రుని ఆరాధించాలి; నిశఠుడు, ఉన్ముకుడు—ఈ ఇద్దరూ యజ్ఞజన్ములని తెలుసుకోవాలి.

Verse 36

कृष्णात् शाम्बो जाम्बवत्यामन्यास्वन्ये ऽभवन् सुताः

కృష్ణుని నుండి జాంబవతీ గర్భంలో శాంబుడు జన్మించాడు; ఆయన ఇతర భార్యల నుండి ఇతర కుమారులు జన్మించారు.

Verse 37

तं मत्स्यं शम्बरायादान्मायावत्यै च शम्बरः

ఆ చేపను అతడు శంబరునికి ఇచ్చాడు; శంబరుడు దానిని మాయావతికి ఇచ్చాడు.

Verse 38

मायावती मत्स्यमध्ये दृष्ट्वा स्वं पतिमादरात् पपोष सा तं चोवाच रतिस्ते ऽहं पतिर्मम

మాయావతి చేపలో తన భర్తను చూసి ఆదరంతో అతనిని పోషించింది; మరియు అతనితో—“నేనే నీ రతి (ప్రేయసి), నీవే నా భర్త” అని చెప్పింది.

Verse 39

कामस्त्वं शम्भुनानङ्गः कृतोहं शम्बरेण च हृता न तस्य पत्नी त्वं मायाज्ञः शम्बरं जहि

నీవు కాముడవు—శంభువు నిన్ను అనంగుడిగా (దేహరహితుడిగా) చేశాడు. నన్ను కూడా శంబరుడు అపహరించాడు. నీవు అతని భార్యవు కాదు; హే మాయావిద్యాజ్ఞా! శంబరుణ్ని సంహరించు.

Verse 40

तच् छ्रुत्वा शम्बरं हत्वा प्रद्युम्नः सह भार्यया मायावत्या ययौ कृष्णं कृष्णो हृष्टो ऽथ रुक्मिणी

అది విని ప్రద్యుమ్నుడు శంబరుణ్ణి సంహరించి, భార్య మాయావతితో కలిసి శ్రీకృష్ణుని వద్దకు వెళ్లాడు. కృష్ణుడు ఆనందించాడు; రుక్మిణీ కూడా హర్షించింది.

Verse 41

प्रद्युम्नादनिरुद्धोभूदुषापतिरुदारधीः बाणो बलिसुतस्तस्य सुतोषा शोणितं पुरं

ప్రద్యుమ్నుని నుండి ఉదారబుద్ధి గల అనిరుద్ధుడు జన్మించాడు; అతడు ఉషా పతి. బలి కుమారుడు బాణుడు; అతని కుమార్తె ఉషా; మరియు శోణితం బాణుని నగరం.

Verse 42

तपसा शिवपुत्रो ऽभूत् मायूरध्वजपातितः युद्धं प्राप्स्यसि वाण त्वं वाणं तुष्टः शिवोभ्यधात्

తపస్సుతో అతడు శివపుత్రుడైనట్లయ్యాడు; అయినా మయూరధ్వజధారి చేత పడగొట్టబడ్డాడు. తృప్తుడైన శివుడు బాణునితో—“ఓ బాణా, నీవు యుద్ధాన్ని పొందుతావు” అని అన్నాడు.

Verse 43

शिवेन क्रीडतीं गौरीं दृष्ट्वोषा सस्पृहा पतौ तामाह गौरी भर्ता ते निशि सुप्तेति दर्शनात्

శివునితో క్రీడిస్తున్న గౌరీని చూసి ఉషా తన భర్త పట్ల ఆకాంక్షతో నిండింది. ఆమె గౌరీతో—“నేను చూసిన దానివల్ల, నీ భర్త రాత్రి నిద్రిస్తున్నట్టే అనిపిస్తోంది” అని చెప్పింది.

Verse 44

वैशाखमासद्वादश्यां पुंसो भर्ता भविष्यति गौर्युक्ता हर्षिता चोषा गृहे सुप्ता ददर्श तं

వైశాఖ మాస ద్వాదశినాడు ఆ పురుషుడు ఒక స్త్రీకి భర్త అవుతాడు. గౌరవర్ణతో, హర్షంతో ఉన్న ఉషా ఇంట్లో నిద్రలోనే అతనిని (స్వప్న/దర్శనంగా) చూసింది.

Verse 45

आत्मना सङ्गतं ज्ञात्वा तत्सख्या चित्रलेखया लिखिताद्वै चित्रपटादनिरुद्धं समानयत्

తన హృదయంలో అతనితో ఏకత్వం ఉందని గ్రహించి, సఖి చిత్రలేఖ సహాయంతో చిత్రపటంపై ఉన్న చిత్రాన్ని బట్టి అనిరుద్ధుని గుర్తించి తీసుకొచ్చింది।

Verse 46

तच् छ्रुत्वा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कृष्णपौत्रं द्वारकातो दुहिता वाणमन्त्रिणः कुम्भाण्डस्यानिरुद्धोगाद्रराम ह्य् उषया सह

అది విని (చిహ్నిత గ్రంథపాఠం ప్రకారం), కృష్ణుని మనవడు అనిరుద్ధుడు ద్వారక నుండి వచ్చి బాణుని మంత్రి కుంభాండుని కుమార్తె ఉషతో కలిసి విహరించాడు।

Verse 47

वाणध्वजस्य सम्पातै रक्षिभिः स निवेदितः अनिरुद्धस्य वाणेन युद्धमासीत्सदारुणम्

కాపలాదారులు దూసుకొచ్చి అతని విషయాన్ని వాణధ్వజునికి నివేదించారు; ఆపై అనిరుద్ధుడు మరియు బాణుడు మధ్య అత్యంత ఘోర యుద్ధం ప్రారంభమైంది।

Verse 48

श्रुत्वा तु नारदात् कृष्णः प्रद्युम्नबलभद्रवान् गरुडस्थोथ जित्वाग्नीन् ज्वरं माहेश्वरन्तथा

నారదుని నుండి విని, కృష్ణుడు ప్రద్యుమ్నుడు మరియు బలభద్రుడితో కలిసి గరుడారూఢుడయ్యాడు; అగ్నులను జయించి, మహేశ్వర జ్వరాన్ని కూడా అదుపులోకి తెచ్చాడు।

Verse 49

हरिशङ्करयोर्युद्धं बभूवाथ शराशरि नन्दिविनायकस्कन्दमुखास्तार्क्षादिभिर्जिताः

అనంతరం హరి మరియు శంకరుల మధ్య బాణ-ప్రతిబాణాలతో యుద్ధం జరిగింది; నంది, వినాయకుడు, స్కందుడు మొదలైనవారు తార్క్ష్యుడు (గరుడుడు) మరియు అతని సహచరుల చేత ఓడిపోయారు।

Verse 50

जृम्भते शङ्करे नष्टे जृम्भणास्त्रेण विष्णुना छिन्नं सहस्रं बाहूनां रुद्रेणाभयमर्थितम्

విష్ణువు జృంభణాస్త్రంతో శంకరుని జంభింపజేసి అశక్తుని చేసినప్పుడు, విష్ణువుని సహస్ర భుజాలు ఛిన్నమయ్యాయి; అప్పుడు రుద్రుడు అతనిని అభయమును కోరెను।

Verse 51

विष्णुना जीवितो वाणो द्विबाहुः प्राब्रवीच्छिवम् त्वया यदभयं दत्तं वाणस्यास्य मया च तत्

విష్ణువు ప్రాణదానం చేసిన బాణుని విషయమై ద్విభుజ శివుడు పలికెను—“ఈ బాణునికి నీవు ఇచ్చిన అభయమే, నేనూ అదే విధంగా స్థిరపరచుచున్నాను।”

Verse 52

आवयोर् नास्ति भेदो वै भेदी नरकमाप्नुयात् शिवाद्यैः पूजितो विष्णुः सोनिरुद्ध उषादियुक्

“మన ఇద్దరిలో నిజంగా భేదం లేదు; భేదం చేసే వాడు నరకాన్ని పొందును. శివాది దేవతలచే పూజింపబడే విష్ణువు, ఉషా మొదలైనవారితో కూడిన అదే అనిరుద్ధుడు.”

Verse 53

द्वारकान्तु गतो रेमे उग्रसेनादियादवैः अनिरुद्धात्मजो वज्रो मार्कण्डेयात्तु सर्ववित्

అతడు ద్వారకకు వెళ్లి ఉగ్రసేనాది యాదవులతో ఆనందంగా విహరించెను. అనిరుద్ధుని కుమారుడు వజ్రుడు మార్కండేయుని ఉపదేశముచే సర్వవిత్తు (సర్వవిషయజ్ఞుడు) అయ్యెను.

Verse 54

बलभद्रः प्रलम्बघ्नो यमुनाकर्षणो ऽभवत् द्विविदस्य कपेर्भेत्ता कौरवोन्मादनाशनः

అతడు బలభద్రుడిగా ప్రసిద్ధి పొందెను—ప్రలంబసంహారకుడు, యమునాను ఆకర్షించి మళ్లించినవాడు, కపి ద్వివిదుని సంహరించినవాడు, కౌరవుల ఉన్మాదాన్ని నశింపజేసినవాడు.

Verse 55

हरी रेमेनेकमूर्तो रुक्मिण्यादिभिरीश्वरः पुत्रानुत्पादयामास त्वसंख्यातान् स यादवान् हरिवंशं पठेत् यः स प्राप्तकामो हरिं व्रजेत्

ఏకమూర్తిగా ప్రకాశించిన ఈశ్వరుడు హరి రుక్మిణీ మొదలైన రాణులతో క్రీడించి, అసంఖ్యాక యాదవ పుత్రులను జన్మింపజేశాడు. హరివంశాన్ని పఠించే వాడు కోరికలు నెరవేరి చివరకు హరిని చేరుతాడు।