Adhyaya 10

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे सुन्दरकाण्डवर्णनं नाम नवमो ऽध्यायः अथ दशमो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नाराद उवाच रामोक्तश्चाङ्गदो गत्वा रावणं प्राह जानकी दीयतां राघवायाशु अन्यथा त्वं मरिष्यसि

ఇలా ఆదిమహాపురాణమైన అగ్నిపురాణంలోని రామాయణ భాగంలో “సుందరకాండవర్ణనం” అనే తొమ్మిదవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు పదవ అధ్యాయం “శ్రీరామావతారవర్ణనం” ప్రారంభమవుతుంది. నారదుడు పలికెను—రాముని ఆజ్ఞతో అంగదుడు వెళ్లి రావణునితో అన్నాడు: “జానకిని వెంటనే రాఘవునికి అప్పగించు; లేకపోతే నీవు మరణిస్తావు.”

Verse 2

रावणो हन्तुमुद्युक्तः सङ्ग्रामोद्धतराक्षसः रामायाह दशग्रीवो युद्धमेकं तु मन्यते

యుద్ధోన్మత్తుడై సంహారానికి సిద్ధమైన రాక్షసుడు రావణుడు రామునితో అన్నాడు—దశగ్రీవుడు ఈ సమరాన్ని ఒకే నిర్ణాయక యుద్ధంగా భావిస్తున్నాడు।

Verse 3

रामो युद्धाय तच् छ्रुत्वा लङ्कां सकपिराययौ वानरो हनूमान् मैन्दो द्विविदो जाम्बवान्नलः

అది విని రాముడు యుద్ధార్థం బయలుదేరి కపిసేనలతో కలిసి లంక వైపు సాగాడు—హనుమాన్, మైంద, ద్వివిద, జాంబవాన్, నలుడు।

Verse 4

नीलस्तारोङ्गदो धूम्रः सुषेणः केशरी गयः पनसो विनतो रम्भः शरभः क्रथनो बली

నీల, తార, అంగద, ధూమ్ర, సుషేణ, కేశరీ, గయ, పనస, వినత, రంభ, శరభ, క్రథన, బలీ—ఇవి (పవిత్ర/రక్షక) నామాలు.

Verse 5

गवाक्षो दधिवक्त्रश् च गवयो गन्धमादनः एते चान्ये च सुग्रीव एतैर् युक्तो ह्य् असङ्ख्यकैः

గవాక్ష, దధివక్త్ర, గవయ, గంధమాదన—ఇవీ మరియు ఇతరులూ, ఓ సుగ్రీవా, అసంఖ్యాక (వానరయోధులతో) కలిసి ఉన్నారు.

Verse 6

रक्षसां वानराणाञ्च युद्धं सङ्कुलमाबभौ राक्षसा वानरान् जघ्नुः शरशक्तिगदादिभिः

రాక్షసులకూ వానరులకూ మధ్య యుద్ధం అత్యంత సంకులంగా, గందరగోళంగా మారింది. రాక్షసులు బాణాలు, శక్తి, గద మొదలైన ఆయుధాలతో వానరులను సంహరించారు.

Verse 7

वानरा राक्षसाञ् जघ्नुर् नखदन्तशिलादिभिः हस्त्यश्वरथपादातं राक्षसानां बलं हतं

వానరులు నఖాలు, దంతాలు, శిలలు మొదలైనవాటితో రాక్షసులను సంహరించారు; ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, పాదాతులతో కూడిన రాక్షససైన్యం నశించింది।

Verse 8

हनूमान् गिरिशृङ्गेण धूम्राक्षमबधीद्रिपुम् अकम्पनं प्रहस्तञ्च युध्यन्तं नील आबधीत्

హనూమాన్ పర్వతశిఖరంతో శత్రువు ధూమ్రాక్షుణ్ని వధించాడు; యుద్ధంలో ఉన్న అకంపనుడిని, ప్రహస్తుడిని నీలుడు కూల్చాడు।

Verse 9

इन्द्रजिच्च्छरबन्धाच्च विमुक्तौ रामलक्ष्मणौ तार्क्षसन्दर्शनाद्वाणैर् जघ्नतू राक्षसं बलम्

ఇంద్రజిత్ శరబంధం నుండి విముక్తులైన రామలక్ష్మణులు, తార్క్ష్య (గరుడ) దర్శనప్రభావంతో శక్తిమంతమైన బాణాలతో రాక్షససైన్యాన్ని సంహరించారు।

Verse 10

रामः शरैर् जर्जरितं रावणञ्चाकरोद्रणे रावनः कुम्भकर्णञ्च बोधयामास दुःखितः

యుద్ధంలో రాముడు బాణాలతో రావణుణ్ని ఛిన్నభిన్నం చేశాడు; దుఃఖితుడైన రావణుడు కుంభకర్ణుణ్ని కూడా మేల్కొలిపాడు।

Verse 11

कुम्भकर्णः प्रबुद्धो ऽथ पीत्वा घटसहस्रकम् मद्यस्य महिषादीनां भक्षयित्वाह रावणम्

అప్పుడు మేల్కొన్న కుంభకర్ణుడు మద్యపు వెయ్యి కుండలు త్రాగి, మహిషాలు మొదలైన జంతువులను భక్షించి రావణునితో పలికాడు।

Verse 12

सीताया हरणं पापं कृतन्त्वं हि गुरुर्यतः अतो गच्छामि युद्धाय रामं हन्मि सवानरम्

సీతను అపహరించడం పాపం; కృతాంతుడు (యముడు) నిజంగా కఠిన గురువు. అందుచేత నేను యుద్ధానికి వెళ్తున్నాను—వానరులతో కూడిన రాముణ్ణి సంహరిస్తాను.

Verse 13

इत्युक्त्वा वानरान् सर्वान् कुम्भकर्णो ममर्द ह गृहीतस्तेन सुग्रीवः कर्णनासं चकर्त सः

ఇలా చెప్పి కుంభకర్ణుడు అన్ని వానరులను నలిపివేశాడు. అతని చేత పట్టుబడిన సుగ్రీవుడు అతని చెవులు, ముక్కును కోసివేశాడు.

Verse 14

कर्णनासाविहीनो ऽसौ भक्षयामास वानरान् रामो ऽथ कुम्भकर्णस्य बाहू चिच्छेद शायकैः

చెవులు, ముక్కు లేని వాడు (కుంభకర్ణుడు) వానరులను భక్షించసాగాడు. అప్పుడు రాముడు బాణాలతో కుంభకర్ణుని భుజాలను కోసివేశాడు.

Verse 15

ततः पादौ ततश्छित्वा शिरो भूमौ व्यपातयत् अथ कुम्भो निकुम्भश् च मकराक्षश् च राक्षसः

తర్వాత అతని పాదాలను కోసి, అతని శిరస్సును భూమిపై పడేసాడు. అప్పుడు రాక్షసులు కుంభ, నికుంభ మరియు మకరాక్ష కూడా ముందుకు వచ్చారు.

Verse 16

महोदरो महापार्श्वो मत्त उन्मत्तराक्षसः प्रघसो भासकर्णश् च विरूपाक्षश् च संयुगे

ఆ యుద్ధంలో మహోదరుడు, మహాపార్శ్వుడు, మత్తుడు, ఉన్మత్తరాక్షసుడు, ప్రఘసుడు, భాసకర్ణుడు, విరూపాక్షుడు కూడా ఉన్నారు.

Verse 17

देवान्तको नरान्तश् च त्रिशिराश्चातिकायकः रामेण लक्ष्मणेनैते वानरैः सविभीषणैः

దేవాంతకుడు, నరాంతకుడు, త్రిశిరుడు మరియు అతికాయుడు—ఈ మహాబల రాక్షసులను రాముడు, లక్ష్మణుడు వానరసేనతో, విభీషణునితో కలిసి సంహరించారు।

Verse 18

युध्यमानास्तया ह्य् अन्ये राक्षसा भुवि पातिताः इन्द्रजिन्मायया युध्यन् रामादीन् सम्बबन्ध ह

ఆమెతో యుద్ధం చేస్తూ ఇతర రాక్షసులు కూడా భూమిపై పడిపోయారు; ఇంద్రజితుడు మాయాశక్తితో యుద్ధం చేసి రామాదులను బంధించాడు।

Verse 19

वरदत्तैर् नागबाणैः ओषध्या तौ विशल्यकौ विशल्ययाब्रणौ कृत्वा मारुत्यानीतपर्वते

వరదానంతో లభించిన నాగబాణాలతో బాధపడిన ఆ ఇద్దరిలోని బాణాలను ఔషధి ప్రభావంతో తొలగించి వారిని శల్యరహితులుగా చేశాడు; ‘విశల్యా’ ఔషధితో గాయాలను కూడా నయం చేశాడు—మారుతి తెచ్చిన పర్వతంపై।

Verse 20

हनूमान् धारयामास तत्रागं यत्र संस्थितः निकुम्भिलायां होमादि कुर्वन्तं तं हि लक्ष्मणः

హనుమంతుడు అతడు ఉన్న చోటే అతనిని నిలువరించాడు; నికుంభిలాలో హోమాది కర్మలు చేస్తున్న ఆ శత్రువును లక్ష్మణుడు నిరోధించాడు।

Verse 21

शरैर् इन्द्रजितं वीरं युद्धे तं तु व्यशातयत् रावणः शोकसन्तप्तः सीतां हन्तुं समुद्यतः

యుద్ధంలో అతడు బాణాలతో వీరుడైన ఇంద్రజితుని సంహరించాడు; ఆపై శోకంతో దగ్ధుడైన రావణుడు సీతను చంపుటకు సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 22

अविन्ध्यवारितो राजा रथस्थः सबलो ययौ इन्द्रोक्तो मातली रामं रथस्थं प्रचकार तम्

అవరోధం లేక రాజు తన బలంతో రథస్థుడై ముందుకు సాగెను. ఇంద్రాజ్ఞచే మాతలి రాముని రథముపై అధిరోహింపజేసి రథిగా నియమించెను.

Verse 23

रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव रावणो वानरान् हन्ति मारुत्याद्याश् च रावणम्

రామ-రావణుల యుద్ధం రామరావణుల ప్రసిద్ధ సంగ్రామంలా ఘోరమైంది. రావణుడు వానరులను సంహరించెను; మారుతి (హనుమంతుడు) మొదలైనవారు తిరిగి రావణునిపై దాడి చేసిరి.

Verse 24

रामः शस्त्रैस्तमस्त्रैश् च ववर्ध जलदो यथा तस्य ध्वजं स चिच्छेद रथमश्वांश् च सारथिम्

రాముడు శస్త్రాస్త్రాలతో వర్షమేఘంలా ఉప్పొంగి దూసుకొచ్చెను. అతడు శత్రువు ధ్వజాన్ని కోసి, రథాన్ని, అశ్వాలను, సారథిని కూడా ఛేదించెను.

Verse 25

धनुर्बाहूञ्छिरांस्येव उत्तिष्ठन्ति शिरांसि हि पैतामहेन हृदयं भित्वा रामेण रावणः

నరికిన శిరస్సులు ధనుర్భుజాలవలె మళ్లీ లేచేవి. కాని రాముడు పైతామహాస్త్రంతో అతని హృదయాన్ని ఛేదించగా రావణుడు చివరకు పతనమయ్యెను.

Verse 26

भूतले पातितः सर्वै राक्षसै रुरुदुः स्त्रियः आश्वास्य तञ्च संस्कृत्य रामाज्ञप्तो विभीषणः

అతడు భూతలంపై పడగానే, సమస్త రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడిన స్త్రీలు విలపించిరి. అప్పుడు రామాజ్ఞచే విభీషణుడు వారిని ఓదార్చి, అతనికి విధివిధానంగా అంత్యక్రియలు నిర్వహించెను.

Verse 27

हनूमतानयद्रामः सीतां शुद्धां गृहीतवान् रामो वह्नौ प्रविष्टान्तां शुद्धामिन्द्रादिभिः स्तुतः

హనుమంతుడు తీసుకొచ్చిన శుద్ధ సీతను రాముడు స్వీకరించాడు. అగ్నిలో ప్రవేశించి శుద్ధగా బయలుదేరిన సీతను ఇంద్రాది దేవులు స్తుతించిన రాముడు అంగీకరించాడు.

Verse 28

ब्रह्मणा दशरथेन त्वं विष्णू राक्षसमर्दनः इन्द्रोर्चितो ऽमृतवृष्ट्या जीवयामास वानरान्

నీవు విష్ణువు, రాక్షసమర్దనుడు; బ్రహ్మా మరియు దశరథుడు నిన్ను స్తుతించారు. ఇంద్రుడు కూడా నిన్ను ఆరాధించి అమృతవర్షంతో వానరులను పునర్జీవింపజేశాడు.

Verse 29

नागपशैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सुहृन्निवारित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रामेण पूजिता जग्मुर् युद्धं दृष्ट्वा दिवञ्च ते रामो विभीषणायादाल् लङ्कामभ्यर्च्य वानरान्

రామునిచే పూజింపబడి వారు బయలుదేరారు; యుద్ధాన్ని చూచి వారు కూడా స్వర్గానికి వెళ్లారు. అనంతరం రాముడు లంకను విధివిధానంగా అభ్యర్చించి వానరులను విభీషణునికి అప్పగించాడు.

Verse 30

ससीतः पुष्पके स्थित्वा गतमार्गेण वै गतः दर्शयन् वनदुर्गाणि सीतायै हृष्टमानसः

సీతతో కలిసి పుష్పక విమానంలో కూర్చొని రాముడు ముందుగా వెళ్లిన మార్గాన్నే అనుసరించి ప్రయాణించాడు. హర్షభరిత మనసుతో సీతకు మార్గంలోని వనదుర్గాలను చూపించాడు.

Verse 31

भरद्वाजं नमस्कृत्य नन्दिग्रामं समागतः भरतेन नतश्चागाद् अयोध्यान्तत्र संस्थितः

భరద్వాజునికి నమస్కరించి రాముడు నందిగ్రామానికి చేరాడు. భరతుడు నమస్కరించగా రాముడు అయోధ్యకు వెళ్లి అక్కడే నివసించాడు.

Verse 32

वसिष्ठादीन्नमस्कृत्य कौशल्याञ्चैव केकयीम् सुमित्रां प्राप्तराज्यो ऽथ द्विजादीन् सो ऽभ्यपूजयत्

వసిష్ఠాది పెద్దలను నమస్కరించి, కౌశల్యా, కైకేయీ, సుమిత్రలను కూడా వందించి, రాజ్యం పొందిన తరువాత ఆయన బ్రాహ్మణాదులను విధివిధానంగా గౌరవించాడు।

Verse 33

वासुदेवं स्वमात्मानम् अश्वमेधैर् अथायजत् सर्वदानानि स ददौ पालयामास सः प्रजाः

ఆపై ఆయన వాసుదేవుని—తన స్వయాత్మస్వరూపమని భావించి—అశ్వమేధ యజ్ఞాలతో ఆరాధించాడు; అన్ని రకాల దానాలు ఇచ్చి ప్రజలను పరిరక్షించాడు।

Verse 34

पुत्रवद्धर्मकामादीन् दुष्टनिग्रहणे रतः सर्वधर्मपरो लोकः सर्वशस्या च मेदिनी नाकालमरणञ्चासीद् रामे राज्यं प्रशासति

రాముడు రాజ్యాన్ని పాలిస్తున్నప్పుడు ఆయన ధర్మం, కామం మొదలైన పురుషార్థాలను కుమారుని వలె పోషించాడు; దుష్టుల నియంత్రణ-శిక్షలో నిమగ్నుడయ్యాడు। ప్రజలు సర్వధర్మపరులు, భూమి అన్ని పంటలను ఇచ్చేది, అకాలమరణం లేదు।