Adhyaya 1

Verse 1

ञानं समाधिः ब्रह्मज्ञानं अद्वैतब्रह्मज्ञानं गीतासारः यमगीता आग्नेयपुराणमाहात्म्यं ॐ नमो भगवते वासुदेवाय अग्निपुराणम् अथ प्रथमो ऽध्यायः ग्रन्थप्रस्तावना श्रियं सरस्वतीं गौरीं गणेशं स्कन्दमीश्वरम् ब्रह्माणं वह्निमिन्द्रादीन् वासुदेवं नमाम्यहम्

జ్ఞానం, సమాధి, బ్రహ్మజ్ఞానం, అద్వైత-బ్రహ్మజ్ఞానం, గీతాసారం, యమగీత, ఆగ్నేయ పురాణ మహాత్మ్యం—ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ। ఇది అగ్ని పురాణం. ఇప్పుడు ప్రథమ అధ్యాయం, గ్రంథప్రస్తావన ప్రారంభం. శ్రీ (లక్ష్మి), సరస్వతి, గౌరి, గణేశ, స్కంద, ఈశ్వర, బ్రహ్మ, వహ్ని (అగ్ని), ఇంద్రాది దేవతలు మరియు వాసుదేవునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

Verse 2

नैमिषे हरिमीजाना ऋषयः शौनकादयः तीर्थयात्राप्रसङ्गेन स्वागतं सूतमब्रुवन्

నైమిషారణ్యంలో హరిని ఆరాధించే శౌనకాది ఋషులు తీర్థయాత్ర ప్రసంగంలో సూతునికి స్వాగతం పలికి అతనితో పలికారు.

Verse 3

ऋषय ऊचुः सूत त्वं पूजितो ऽस्माभिः सारात्सारं वदस्व नः येन विज्ञानमात्रेण सर्वज्ञत्वं प्रजायते

ఋషులు అన్నారు—ఓ సూతా! మేము నిన్ను పూజించాము; మాకు సారాలలో సారమైనదాన్ని చెప్పుము, దాని జ్ఞానమాత్రంతోనే సర్వజ్ఞత్వం కలుగుతుంది.

Verse 4

सूत उवाच सारात्सारो हि भगवान् विष्णुः सर्गादिकृद्विभुः ब्रह्माहमस्मि तं ज्ञात्वा सर्वज्ञत्वं प्रजायते

సూతుడు అన్నాడు—సారాలలో సారమైనవాడు భగవాన్ విష్ణువు; సృష్టి మొదలైన కార్యాలను నిర్వహించే సర్వవ్యాపి ప్రభువు. ఆయనను తెలిసికొనగా ‘నేనే బ్రహ్మ’ అనే బోధ కలిగి సర్వజ్ఞత్వం ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 5

द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत् द्वे विद्ये वेदितव्ये हि इति चाथर्वणी श्रुतिः

తెలుసుకోవలసిన బ్రహ్మం రెండు—శబ్దబ్రహ్మం మరియు పరబ్రహ్మం. అలాగే తెలుసుకోవలసిన విద్యలు కూడా రెండు—అని అథర్వణీ శ్రుతి ప్రకటిస్తుంది.

Verse 6

अहं शुकश् च पैलाद्या गत्वा वदरिकाश्रमम् व्यासं नत्वा पृष्टवन्तः सो ऽस्मान् सारमथाब्रवीत्

నేను శుకుడు, పైలుడు మొదలైనవారితో కలిసి బదరీ ఆశ్రమానికి వెళ్లాను. వ్యాసునికి నమస్కరించి ప్రశ్నించగా, ఆయన మాకు ఉపదేశసారాన్ని సంక్షేపంగా వివరించాడు.

Verse 7

व्यास उवाच शुकाद्यैः शृणु सूत त्वं वशिष्ठो मां यथाब्रवीत् ब्रह्मसारं हि पृच्छन्तं मुनिभिश् च परात्परम्

వ్యాసుడు పలికెను—ఓ సూతా, వినుము; శుకాది మునులతో కలిసి నేను పరాత్పరమైన బ్రహ్మసారాన్ని ప్రశ్నించినప్పుడు వశిష్ఠుడు నాకు ఎలా చెప్పాడో అచ్చంగా అలాగే నేను వివరిస్తున్నాను.

Verse 8

लक्ष्मीमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः विज्ञातमात्रेण इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः अपरञ्च परञ्च यदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः यदब्रवीदिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वसिष्ठ उवाच द्वैविध्यं ब्रह्म वक्ष्यामि शृणु व्यासाखिलानुगम् यथाग्निर्मां पुरा प्राह मुनिभिर्दैवतैः सह

వశిష్ఠుడు పలికెను—నేను బ్రహ్మ యొక్క ద్వివిధ స్వరూపాన్ని వివరిస్తాను; ఓ వ్యాసా, సమస్త పరంపరను అనుసరించువాడా, వినుము. మునులు, దేవతల సమక్షంలో అగ్ని నాకు పూర్వం ఎలా చెప్పాడో అలాగే నీకు చెబుతున్నాను.

Verse 9

पुराणं परमाग्नेयं ब्रह्मविद्याक्षरं परम् ऋग्वेदाद्यपरं ब्रह्म सर्वदेवसुखावहम्

ఈ పరమ ఆగ్నేయ పురాణం పరమ అక్షరమైన బ్రహ్మవిద్య. ఇది ఋగ్వేదాది వేదాలకన్నా కూడా పరమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపం; సమస్త దేవతలకు సుఖ-కల్యాణాన్ని ప్రసాదించేది.

Verse 10

अग्निनोक्तं पुराणम् यद् आग्नेयं ब्रह्मसम्मितम् भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं पठतां शृण्वतां नृणाम्

అగ్ని ప్రకటించిన ఆ ఆగ్నేయ పురాణం బ్రహ్మ (వేద) సమాన ప్రమాణమైంది. అది దివ్యమైనది; పఠించువారికీ వినువారికీ భోగమూ మోక్షమూ రెండింటినీ ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 11

कालाग्निरूपिणम् विष्णुं ज्योतिर्ब्रह्म परात्परम् मुनिभिः पृष्टवान् देवं पूजितं ज्ञानकर्मभिः

మునులు కాలాగ్నిరూపుడైన విష్ణువును—పరాత్పరమైన పరమ జ్యోతి-బ్రహ్మను—జ్ఞానమూ కర్మమూ రెండింటితో పూజింపబడే దేవునిని ప్రశ్నించారు।

Verse 12

वसिष्ठ उवाच संसारसागरोत्तार- नावं ब्रह्मेश्वरं वद विद्यासारं यद्विदित्वा सर्वज्ञो जायते नरः

వసిష్ఠుడు అన్నాడు—సంసారసాగరాన్ని దాటించు నావవంటి పరమేశ్వర బ్రహ్మను వివరించుము; అలాగే యద్విదిత్వా నరుడు సర్వజ్ఞుడగునో ఆ విద్యాసారాన్ని ఉపదేశించుము।

Verse 13

अग्निर् उवाच विष्णुः कालाग्निरुद्रो ऽहं विद्यासारं वदामि ते विद्यासारं पुराणं यत् सर्वं सर्वस्य कारणं

అగ్ని అన్నాడు—నేనే విష్ణువు; నేనే కాలాగ్నిరూప రుద్రుడు. నీకు విద్యాసారాన్ని చెబుతున్నాను—అది సమస్త విద్యల సారమైన పురాణం; అది సర్వమూ, సర్వకారణమూ.

Verse 14

सर्गस्य प्रतिसर्गस्य वंशमन्वन्तरस्य च वंशानुचरितादेश् च, मत्स्यकूर्मादिरूपधृक्

మత్స్య, కూర్మాది అవతారరూపాలు ధరించి (ప్రభువు) సర్గం, ప్రతిసర్గం, వంశం, మన్వంతరం, అలాగే వంశానుచరితములు మరియు ఉపదేశములను ప్రకటిస్తాడు।

Verse 15

द्वे विद्ये भगवान् विष्णुः परा चैवापरा च ह ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या वेदाङ्गानि च षड् द्विज

హే ద్విజా! భగవాన్ విష్ణువుకు రెండు విద్యలు—పరా మరియు అపరా. అపరావిద్యలో ఋగ్, యజుః, సామ, అథర్వ అనే వేదాలు మరియు ఆరు వేదాంగాలు కూడా ఉంటాయి।

Verse 16

अयपाठः पुण्यमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः यद् गदित्वा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ज्ञानसन्दीपनादेव इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ब्रह्माग्नेयं पुराणमिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः यद् द्विज इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषाङ्गतिः छन्दो ऽभिधानं मीमांसा धर्मशास्त्रं पुराणकम्

శిక్ష, కల్ప, వ్యాకరణ, నిరుక్త, జ్యోతిష (వేదాంగం), ఛందస్సు, అభిధానం (కోశం), మీమాంస, ధర్మశాస్త్రం మరియు పురాణం—ఇవే విద్యా శాఖలుగా చెప్పబడ్డాయి.

Verse 17

न्यायवैद्यकगान्धर्वं धनुर्वेदो ऽर्थशास्त्रकम् अपरेयं परा विद्या यया ब्रह्माभिगम्यते

న్యాయం, వైద్యకం, గాంధర్వం (సంగీతం), ధనుర్వేదం, అర్థశాస్త్రం—ఇవి అపర విద్య; బ్రహ్మను పొందించేది పరా విద్య.

Verse 18

यत्तददृश्यमग्राह्यम् अगोत्रचरणम् ध्रुवम् विष्णुनोक्तं यथा मह्यं देवेभ्यो ब्रह्मणा पुरा तथा ते कथयिष्यामि हेतुं मत्स्यादिरूपिणम्

అదృశ్యమైనది, గ్రహించలేనిది, గోత్ర-చరణరహితమై ధ్రువమైన ఆ తత్త్వాన్ని—విష్ణువు నాకు చెప్పినట్లే, బ్రహ్మా పూర్వం దేవులకు చెప్పినట్లే—మత్స్యాది రూపాలు ధరించే (భగవంతుని) కారణాన్ని నేను మీకు వివరిస్తాను.