Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

साम्ब-हरणम्, बलदेवस्य रोषः, हस्तिनापुर-आकर्षणम्

मत्तः कोपेन चाघूर्णस् ततो ऽधिक्षेपजन्मना उत्थाय पार्ष्ण्या वसुधां जघान स हलायुधः

mattaḥ kopena cāghūrṇas tato 'dhikṣepajanmanā utthāya pārṣṇyā vasudhāṃ jaghāna sa halāyudhaḥ

அப்போது ஹலாயுதன் (பலராமன்) மதுவால் எழுந்த கோபத்தில் தள்ளாடி, அவமதிப்பால் தூண்டப்பட்டு எழுந்து, தன் குதிகாலால் பூமியைப் பலமாக அடித்தான்—பூமியே நடுங்கியது போல.

मत्तःfrom (being) enraged/intoxicated
मत्तः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeAdjective
Rootमद् (धातु) + क्त (कृत्) / मत्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; ‘मत्त’ (intoxicated/angered) इत्यस्य अपादानार्थक प्रयोग
कोपेनwith anger
कोपेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
आघूर्णःwhirling, agitated
आघूर्णः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootआ-घूर्ण् (धातु) + क्त (कृत्) / आघूर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि/भावे कृदन्तार्थक विशेषण
ततःthen, thereafter
ततः:
Modifier (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — तस्मात्/तदनन्तरम्
अधिक्षेपजन्मनाdue to (anger) born of insult
अधिक्षेपजन्मना:
Hetu/Reason (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootअधिक्षेप + जन्मन् (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-हेतौ/करणे; तत्पुरुष—‘अधिक्षेपात् जन्म’ (insult-born)
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
Purvakala (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootउत्-स्था (धातु) + ल्यप् (अव्यय-कृदन्त)
Formल्यबन्त-अव्यय (absolutive/gerund)
पार्ष्ण्याwith (his) heel
पार्ष्ण्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपार्ष्णि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
वसुधाम्the earth, ground
वसुधाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवसुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
जघानstruck
जघान:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हलायुधःHalāyudha (Balarāma, ‘plough-weaponed’)
हलायुधः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहल + आयुध (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष—‘हलम् आयुधं यस्य’ (बहुव्रीह्यर्थे उपाधि)

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

B
Balarama (Halayudha)
E
Earth (Vasudha)

FAQs

It dramatizes divine sovereignty: a mere heel-strike from Halāyudha can disturb the earth, showing superhuman authority that supports (and can correct) worldly order.

Parāśara frames the action as arising from intoxication and insult, highlighting how a momentary surge of passion in a divine narrative becomes a cosmic-scale event with consequences for the world.

Even when the verse names Balarāma, the Purāṇic lens treats such power as operating within Vishnu’s avatāra framework—divinity acting in history to uphold and reassert dharma over the earth.