Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

नरक-निर्णयः, पाप-कर्म-फल-व्यवस्था, प्रायश्चित्त-क्रमः, तथा हरि-स्मरण-परमत्वम्

ज्ञानम् एव परं ब्रह्म ज्ञानं बन्धाय चेष्यते ज्ञानात्मकम् इदं विश्वं न ज्ञानाद् विद्यते परम्

jñānam eva paraṃ brahma jñānaṃ bandhāya ceṣyate jñānātmakam idaṃ viśvaṃ na jñānād vidyate param

ஞானமே பரம்பிரம்மம்; ஞானமே பந்தத்திற்குக் காரணமெனவும் கூறப்படுகிறது. இந்தப் பிரபஞ்சம் முழுதும் ஞான-சொரூபம்; ஞானத்திற்கும் அப்பால் உயர்ந்தது எதுவுமில்லை।

ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
एवalone; indeed
एव:
Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
परम्supreme
परम्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (agreeing), एकवचन; विशेषण
ब्रह्मBrahman, Absolute
ब्रह्म:
Karta (Predicate nominative/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
बन्धायfor bondage
बन्धाय:
Sampradana (Purpose/Goal/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
also
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय/अन्वय अव्यय (conjunction)
ईष्यतेis sought/desired
ईष्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootईष् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ज्ञान-आत्मकम्of the nature of knowledge
ज्ञान-आत्मकम्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्ञान (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ज्ञानस्वभावम्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (agreeing), एकवचन; विशेषण
इदम्this
इदम्:
Karta (Apposition/कर्ता-समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
विश्वम्universe
विश्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
ज्ञानात्from/than knowledge
ज्ञानात्:
Apadana (Source/Comparison/अपादान)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
विद्यतेis found; exists
विद्यते:
Kriya (Existence/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
परम्higher; superior
परम्:
Karma/Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (अत्र: 'श्रेष्ठतरम्' अर्थे)

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Concept: Brahman is of the nature of jñāna, and jñāna itself—misdirected or conditioned—can be the basis of bondage; the universe is pervaded by/known through jñāna, beyond which nothing higher is posited.

Vedantic Theme: Brahman

Application: Cultivate discriminative knowledge aligned with devotion—study, contemplation, and ethical living—so cognition becomes liberating rather than binding.

Vishishtadvaita: Can be read as: all knowing and all that is known subsist in the Supreme; jñāna as the jīva’s essential attribute becomes bound when contracted by karma, and liberated when expanded by the Lord’s grace—supporting a real world sustained by Nārāyaṇa (jagat-kāraṇa).

Vishnu Form: Para-Brahman

Bhakti Type: Shanta

Jagat Karana: Yes

B
Brahman

FAQs

It identifies knowledge as the highest principle (paraṃ brahma) while also warning that misdirected or ego-bound cognition can itself become the mechanism of bondage.

Parāśara frames bondage and release around the quality of knowing: when knowledge is distorted by identification and attachment it binds, but when it reveals the Supreme Reality it leads beyond all limitation.

The verse uses Brahman-language to point to the Supreme Reality; within Vaishnava reading, that Supreme is ultimately Vishnu, known truly through liberating knowledge rather than merely conceptual thought.