Adhyaya 30

ஸ்கந்தர் கூறுகிறார்—வாசுதேவ வழிபாட்டு முறையை கேட்ட பின், நடைமுறை வெற்றியை நாடிய நாரதர், “மனத்தை எவ்வாறு அடக்குவது?” என்று பரம குருவை வினவினார். மனக்கட்டுப்பாடு அறிஞர்களுக்கும் கடினம்; மனம் அடங்காவிட்டால் வழிபாட்டால் விரும்பிய பலன் கிடையாது என்று அவர் ஒப்புக்கொண்டார். ஸ்ரீநாராயணர் பதிலாக—உடலுடையோரின் முதன்மை பகை மனமே; அதனைத் தணிக்கும் குற்றமற்ற வழி வைராக்யமும் ஒழுக்கமும் துணை நிற்கும் விஷ்ணு-தியானப் பயிற்சியே என்று அருளினார். பின்னர் அஷ்டாங்க யோகத்தின் தொகுப்பை ஒழுங்காக எடுத்துரைத்தார்—யமம், நியமம், ஆசனம், பிராணாயாமம், பிரத்யாஹாரம், தாரணை, தியானம், சமாதி. ஐந்து யமங்களும் ஐந்து நியமங்களும் விளக்கப்பட்டு, நியமங்களில் விஷ்ணு-பூஜைக்கு சிறப்பு இடம் அளிக்கப்படுகிறது. ஒவ்வொரு அங்கத்தின் இலக்கணம், சுவாசத்தின் நிலைத்தன்மை, புலனடக்கம் ஆகியவை வலியுறுத்தப்படுகின்றன. இறுதியில் முக்தியை நோக்கும் யோகியின் தேகநீக்கம் கூறப்படுகிறது—பிராணனை உள்ளக நிலையங்களின் வழியாக உயர்த்துதல், துவாரங்களை மூடுதல், பிரம்மரந்திரத்தை அடைதல், மாயையால் எழும் வாசனைகளைத் துறத்தல், ஒருமுக வாசுதேவ ஸ்மரணையுடன் உடலை விட்டு ஸ்ரீகிருஷ்ணனின் திவ்ய தாமத்தை அடைதல். இதுவே யோகசாஸ்திரத்தின் சுருக்கச் சாரம் எனக் கூறி, தன் மனத்தை வென்று இடையறாது வாசுதேவ ஆராதனை செய்யுமாறு अध्यாயம் அறிவுறுத்துகிறது.