
இந்த अध्यாயத்தில் நந்தீஸ்வரரின் உபதேசமாக சிவனின் ‘அனுத்தம’ அர்த்தநாரீ-நர வடிவம் விளக்கப்படுகிறது. பிரம்மா படைத்தாலும் உயிர்கள் பெருகாததால் அவர் மனக்கலக்கமடைகிறார். நபோவாணி அவருக்கு மிதுனஜ ஸ்ருஷ்டி (இணைச் சேர்க்கையால் படைப்பு) நடத்துமாறு ஆணையிடுகிறது; ஆனால் ஈசானனிடமிருந்து ஸ்த்ரீவம்சம் வெளிப்படாததால் பிரம்மா தனியாக பெண் குலத்தை உருவாக்க இயலவில்லை. ஷம்புவின் பிரபாவமின்றி சந்தானம் உண்டாகாது என உணர்ந்து, பரமேஸ்வரனை பராசக்தியுடன் இணைந்த நிலையில் தியானித்து கடும் தவம் செய்கிறார். சிவன் விரைவில் प्रसன்னனாகி காமத வடிவில் அர்த்தநாரீ-நரமாக வெளிப்பட்டு பிரம்மாவை அணைகிறார். பிரம்மா சாஷ்டாங்க நமஸ்காரம் செய்து ஸ்துதி செய்கிறார்; போதனை—சிருஷ்டியும் யாக-கர்ம சித்தியும் சிவ-சக்தியின் பிரிக்கமுடியாத ஒன்றிணைவின்மேல் தங்கியுள்ளது; அதற்குச் சின்னம் அர்த்தநாரீ வடிவம்।
Verse 1
नन्दीश्वर उवाच । शृणु तात महाप्राज्ञ विधिकामप्रपूरकम् । अर्द्धनारीनराख्यं हि शिवरूपमनुत्तमम्
நந்தீஸ்வரர் கூறினார்—அரிய மகாப்ராஜ்ஞனே, மகனே, கேள்; தர்மவிதியும் காமமும் நிறைவேறும் ‘அர்த்தநாரீ-நர’ எனப்படும் சிவனின் அந்த ஒப்பற்ற ரூபம்.
Verse 2
यदा सृष्टाः प्रजा सर्वाः न व्यवर्द्धंत वेधसा । तदा चिंताकुलोऽभूत्स तेन दुःखेन दुखितः
வேதஸ் (பிரம்மா) படைத்த எல்லா பிரஜைகளும் வளர்ச்சி பெறாதபோது, அவர் கவலையால் கலங்கினார்; அந்தத் துயரால் துயருற்று தாமே வேதனைப்பட்டார்.
Verse 3
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां रुद्रसंहितायां शिवस्यार्द्धनारीनरावतारवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः
இவ்வாறு ஸ்ரீ சிவமஹாபுராணத்தின் மூன்றாம் சதருத்ரஸம்ஹிதையில் “சிவனின் அர்த்தநாரி மற்றும் நர அவதார வர்ணனை” எனும் மூன்றாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Verse 4
नारीणां कुलमीशानान्निर्गतं न पुरा यतः । ततो मैथुनजां सृष्टिं कर्तुं शेके न पद्मभूः
ஆரம்பத்தில் ஈசானன் (பகவான் சிவன்) இலிருந்து பெண்குலம் வெளிப்படாததால், பத்மபூ (தாமரையில் பிறந்த பிரம்மா) மைதுனத்தால் உண்டாகும் படைப்பைச் செய்ய இயலவில்லை.
Verse 5
प्रभावेण विना शंभोर्न जायेरन्निमाः प्रजाः । एवं संचिन्तयन्ब्रह्मा तपः कर्त्तुं प्रचक्रमे
பிரம்மா மனத்தில் சிந்தித்தார்—“சம்புவின் அருள்-பிரபாவமின்றி இப்பிரஜைகள் தோன்றமாட்டார்கள்.” இவ்வாறு எண்ணி, படைப்பிற்கு தெய்வ ஆதரவு பெறத் தவம் தொடங்கினார்.
Verse 6
शिवया परया शक्त्या संयुक्तं परमेश्वरम् । संचिंत्य हृदये प्रीत्या तेपे स परमं तपः
அன்பு-பக்தியுடன், சிவா எனும் பராசக்தியுடன் இணைந்த பரமேசுவரனை அவர் உள்ளத்தில் தியானித்து, பின்னர் உன்னத தவத்தை மேற்கொண்டார்.
Verse 7
तीव्रेण तपसा तस्य संयुक्तस्य स्वयंभुवः । अचिरेणैव कालेन तुतोष स शिवो द्रुतम्
அவரின் கடும் தவமும் நிலையான ஒருமுகத் தியானமும் காரணமாக, சுயம்பூ சிவன் விரைவில் மகிழ்ந்தார்; மிகக் குறுகிய காலத்திலேயே மகாதேவன் திருப்தியடைந்தான்.
Verse 8
ततः पूर्णचिदीशस्य मूर्तिमाविश्य कामदाम् । अर्द्धनारीनरो भूत्वा ततो ब्रह्मान्तिकं हरः
பின்னர் ஹரன் (சிவன்) பூர்ணசித் ஈசனின் விருப்பம் நிறைவேற்றும் மூர்த்தியில் பிரவேசித்து, அர்த்தநாரீ-நர ரூபமாகி, அதன் பின் பிரம்மாவின் சன்னிதிக்கு சென்றான்।
Verse 9
तं दृष्ट्वा शंकरं देवं शक्त्या प्ररमयान्वितम् । प्रणम्य दण्डवद्ब्रह्मा स तुष्टाव कृताञ्जलिः
பரம சக்தியுடன் ஒன்றிய சங்கர தேவனை கண்டு, பிரம்மா தண்டவத் பணிந்து, கைகளைக் கூப்பி அவரைத் துதித்தான்।
Verse 10
अथ देवो महादेवो वाचा मेघगभीरया । संभवाय सुसंप्रीतो विश्वकर्त्ता महेश्वरः
அப்போது உலகை ஆக்கும் மகேஸ்வரன் மகாதேவன், சம்பவனிடம் மிகுந்த திருப்தியுற்று, மேகமுழக்கம்போல் ஆழ்ந்த குரலில் அவனிடம் உரைத்தான்।
Verse 11
ईश्वर उवाच । वत्सवत्स महाभाग मम पुत्र पितामह । ज्ञातवानस्मि सर्व तत्तत्त्वतस्ते मनोरथ
ஈசுவரன் கூறினான்— ஓ வத்ஸா, ஓ மகாபாக்கியவனே, என் புதல்வா, ஓ பிதாமகனே! உன் விருப்பத்தின் உள்ளார்ந்த நோக்கத்தை நான் தத்துவமாக முழுமையாக அறிந்தேன்।
Verse 12
प्रजानामेव वृद्ध्यर्थं तपस्तप्तं त्वयाधुना । तपसा तेन तुष्टोऽस्मि ददामि च तवेप्सितम्
நீ இப்போது உயிர்களின் வளர்ச்சியும் நலனும் கருதியே தவம் செய்தாய். அந்தத் தவத்தால் நான் மகிழ்ந்தேன்; ஆகவே உன் விருப்பத்தை நான் அருள்கிறேன்।
Verse 13
इत्युक्त्वा परमोदारं स्वभावमधुरं वचः । पृथक्चकार वपुषो भागाद्देवीं शिवां शिवः
இவ்வாறு பரம உதாரமும் இயல்பாக இனிமையும் கொண்ட வாக்கை உரைத்த பின், பகவான் சிவன் தன் உடலின் ஒரு பகுதியிலிருந்து மங்களமான தேவியான சிவாவைத் தனியே வெளிப்படுத்தினார்.
Verse 14
तां दृष्ट्वा परमां शक्तिं पृथग्भूतां शिवागताम् । प्रणिपत्य विनीतात्मा प्रार्थयामास तां विधिः
சிவனிடமிருந்து தோன்றி தனித்த தெய்வப் பிரசன்னமாக வெளிப்பட்ட அந்த பரம சக்தியைப் பார்த்த விதி (பிரம்மா) பணிந்த மனத்துடன் வணங்கி, அவளை வேண்டத் தொடங்கினார்.
Verse 15
ब्रह्मोवाच । देवदेवेन सृष्टोहमादौ त्वत्पतिना शिवे । प्रजाः सर्वा नियुक्ताश्च शंभुना परमात्मना
பிரம்மா கூறினார்—ஓ சிவையே! தேவர்களின் தேவனும் பரமாத்மாவும் ஆகிய உமது பதியான சம்பு ஆதியில் என்னைச் சிருஷ்டித்தான். அதே பரம சம்புவே எல்லாப் பிரஜைகளையும் அவரவர் கடமை மற்றும் ஒழுங்கில் நியமித்தான்.
Verse 16
मनसा निर्मिताः सर्वे शिवे देवादयो मया । न वृद्धिमुपगच्छंति सृज्यमानाः पुनःपुनः
ஓ சிவையே! சிவனை ஆதாரமாகக் கொண்டு நான் மனத்தால் தேவர்கள் முதலிய அனைவரையும் உருவாக்கினேன்; ஆனால் அவர்கள் மீண்டும் மீண்டும் படைக்கப்பட்டாலும் உண்மையான வளர்ச்சியும் நிறைவும் அடைவதில்லை.
Verse 17
मिथुनप्रभवामेव कृत्वा सृष्टिमतः परम् । संवर्द्धयितुमिच्छामि सर्वा एव मम प्रजाः
ஆண்-பெண் என்ற இரட்டைப் பிறப்பின் வழியே இந்த உயர்ந்த படைப்பை நிகழ்த்திய பின், இப்போது என் சந்ததியாயுள்ள எல்லா உயிர்களையும் வளர்த்துப் பெருக்க விரும்புகிறேன்.
Verse 18
न निर्गतं पुरा त्वत्तो नारीणां कुलमव्ययम् । तेन नारीकुलं श्रेष्ठं मम शक्तिर्न विद्यते
ஆரம்பத்தில் உன்னிடமிருந்து பெண்களின் அழியாத குலம் வெளிப்படவில்லை. ஆகவே நாரிகுலமே சிறந்தது; அதின்றி என் சக்தி வெளிப்படாது.
Verse 19
सर्वासामेव शक्तीनां त्वत्तः खलु समुद्भवः । तस्मात्त्वं परमां शक्तिं प्रार्थयाम्यखिलेश्वरीम्
அனைத்து சக்திகளின் தோற்றமும் உண்மையில் உன்னிடமிருந்தே. ஆகவே நான் உன்னை—அகிலேஸ்வரியான பரம சக்தியை—அருளுக்காக வேண்டுகிறேன்.
Verse 20
शिवे नारीकुलं स्रष्टुं शक्तिं देहि नमोऽस्तु ते । चराचरं जगद्विद्धि हेतोर्मातः शिवं प्रिये
ஓ சிவே! பெண்குலத்தைப் படைக்க எனக்கு சக்தி அருள்வாயாக; உனக்கு நமஸ்காரம். அன்பு மாதாவே, இந்தச் சராசர உலகம் காரணரூப சிவனிலிருந்தே தோன்றியது என அறிந்துகொள்.
Verse 21
अन्यं त्वत्तः प्रार्थयामि वरं च वरदेश्वरि । देहि मे तं कृपां कृत्वा जगन्मातर्नमोऽस्तु ते
வரம் அருளும் வரேஸ்வரியே! உன்னிடமே நான் இன்னொரு வரத்தை வேண்டுகிறேன். ஜகன்மாதாவே, கருணை செய்து அதை எனக்கு அருள்வாயாக; உனக்கு நமஸ்காரம்.
Verse 22
चराचरविवृद्ध्यर्थमीशेनैकेन सर्वगे । दक्षस्य मम पुत्रस्य पुत्री भव भवाम्बिके
எங்கும் நிறைந்த भवாம்பிகையே! சராசர உயிர்களின் வளர்ச்சிக்காக, ஒரே பரமேஸ்வரனின் திருவுளத்தால், என் மகன் தக்ஷனின் மகளாகப் பிறப்பாயாக.
Verse 23
एवं संयाचिता देवी ब्रह्मणा परमेश्वरी । तथास्त्विति वचः प्रोच्य तच्छक्तिं विधये ददौ
இவ்வாறு பிரம்மனால் வேண்டப்பட்ட பரமேஸ்வரி தேவி ‘ததாஸ்து’ என்று உரைத்து, விதிக்கப்பட்ட காரியம் நிறைவேற அதே சக்தியை அளித்தாள்.
Verse 24
तस्माद्धि सा शिवा देवी शिवशक्तिर्जगन्मयी । शक्तिमेकां भ्रुवोर्मध्यात्ससर्जात्मसमप्रभाम्
ஆகையால் அந்த சிவா தேவி—சிவசக்தி, ஜகன்மயி—தன் புருவமத்தியில் இருந்து ஒரே சக்தியை வெளிப்படுத்தினாள்; அது அவளது ஆத்மஒளியினைப் போலவே பிரகாசித்தது.
Verse 25
तामाह प्रहसन्प्रेक्ष्य शक्तिं देववरो हरः । कृपासिन्धुर्महेशानो लीलाकारी भवाम्बिकाम्
அந்த சக்தியை மென்முறுவலுடன் நோக்கி தேவர்களில் சிறந்த ஹரன் உரைத்தான். கருணைக் கடலான மகேசன், லீலைபுரிபவன், பவாம்பிகையை அழைத்தான்.
Verse 26
शिव उवाच । तपसाराधिता देवि ब्रह्मणा परमेष्ठिना । प्रसन्ना भव सुप्रीत्या कुरु तस्याखिलेप्सितम्
சிவன் கூறினான்—தேவி, பரமேஷ்டி பிரம்மா தவத்தால் உன்னை ஆராதித்து மகிழ்வித்தான். நீ முழு பிரீதியுடன் அருளி அவன் விரும்பிய அனைத்தையும் நிறைவேற்று.
Verse 27
तामाज्ञां परमेशस्य शिरसा प्रतिगृह्य सा । ब्रह्मणो वचनाद्देवी दक्षस्य दुहिताभवत्
பரமேசனின் ஆணையை தலைவணங்கி ஏற்று, அந்த தேவி பிரம்மாவின் சொல்லின்படி தக்ஷனின் மகளாக ஆனாள்.
Verse 28
दत्त्वैवमतुलां शक्तिं ब्रह्मणो सा शिवा मुने । विवेश देहं शंभोर्हि शंभुश्चान्तर्दधे प्रभुः
முனிவரே, பிரம்மாவுக்கு ஒப்பற்ற சக்தியை அளித்த பின் அந்த தேவியான சிவா, ஷம்புவின் உடலில் புகுந்தாள்; பரமப் பிரபு ஷம்புவும் மறைவாயினான்।
Verse 29
तदाप्रभृति लोकेऽस्मिन्स्त्रिया भागः प्रकल्पितः । आनन्दं प्राप स विधिः सृष्टिर्जाता च मैथुनी
அந்நாளிலிருந்து இவ்வுலகில் பெண்ணின் பங்கு (நியாய உரிமை) நிறுவப்பட்டது. அப்போது விதாதா பிரம்மா ஆனந்தம் அடைந்தான்; படைப்பும் மைதுனியாக—ஆண்-பெண் ஒன்றுகூடலால்—உண்டாகத் தொடங்கியது।
Verse 30
एतत्ते कथितं तात शिवरूपं महोत्तमम् । अर्द्धनारीनरार्द्धं हि महामंगलदं सताम्
அன்புக் குழந்தையே! சிவபெருமானின் மிக உயர்ந்த திருவுருவை நான் உனக்குக் கூறினேன்—அர்த்தநாரீஸ்வரர்; அரை பெண், அரை ஆண். அது நல்லோர்க்கு பேர்மங்கலமும் அருளும் அளிப்பது.
Verse 31
एतदाख्यानमनघं यः पठ्च्छृणुयादपि । स भुक्त्वा सकलान्भोगान्प्रयाति परमां गतिम्
ஓ பாவமற்றவனே! இந்த மாசற்ற திருக்கதையை யார் பாராயணம் செய்கிறாரோ, அல்லது கேட்கிறாரோ, அவர் எல்லா நியாயமான இன்பங்களையும் அனுபவித்து, இறுதியில் சிவகிருபையால் பரம நிலை—மோக்ஷம்—அடைவார்.
Brahmā’s creation fails to proliferate; instructed to create through paired generation, he realizes feminine lineage cannot arise without Śiva’s power. Through tapas, he gains Śiva’s appearance as Ardhanārī-nara, establishing that cosmogenesis requires Śiva-Śakti co-presence.
Ardhanārī-nara symbolizes non-dual complementarity: consciousness and power (Śiva and Śakti) are not two competing principles but a single integrated reality that makes both creation (sṛṣṭi) and ritual efficacy possible.
Śiva is highlighted in the Ardhanārī-nara form—Śiva visibly united with Parā Śakti—functioning as an iconographic theology of divine completeness and the source-condition for generative creation.