Sarga 92 Hero
Yuddha KandaSarga 9228 Verses

Sarga 92

युद्धकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः — Indrajit’s Fall, Rama’s Embrace, and Sushena’s Battlefield Healing

युद्धकाण्ड

இந்த சர்க்கத்தில் இந்திரஜித்தின் வீழ்ச்சிக்குப் பிந்தைய உடனடி நிகழ்வுகள் கூறப்படுகின்றன. இரத்தம் படிந்தும் அம்புகளால் காயமடைந்தும் இருந்த இலக்குமணன், இந்திரஜித்தைத் துன்பகரமாக வதைத்த செய்தியை ஸ்ரீராமரிடம் அறிவிக்கிறான்; விபீஷணனும் ராக்ஷசகுமாரனின் தலைச்சேதம் நிகழ்ந்ததை உறுதிப்படுத்துகிறான். அப்போது ஸ்ரீராமர் இலக்குமணனின் புகழை உயர்த்திப் பொதுவாகப் பாராட்டி, அண்ணன்-தம்பி அன்பால் அவனைத் தமது மடியில் அமர்த்தி, அம்புகளால் துளைக்கப்பட்ட உடலை மீண்டும் மீண்டும் நோக்கி ஆறுதல் கூறுகிறார். ஸ்ரீராமர் இதை ராவணனின் யுத்தவல்லமைக்கு ஏற்பட்ட தீர்மானமான சிதைவாகக் கருதி, துயருற்ற ராவணன் பெரும் படையுடன் வெளிவரும் என முன்னறிவித்து, அவனை முடிக்கத் தாம் தயாரென அறிவிக்கிறார். பின்னர் போர்க்கள மருத்துவமும் கூட்டணிப் படையின் நலனும் முன்னிலையாகின்றன—ஸ்ரீராமர் சுஷேணனை அழைத்து, இலக்குமணன், விபீஷணன் மட்டுமன்றி காயமடைந்த கரடி மற்றும் வானர வீரர்களின் அம்புகளை அகற்றி சிகிச்சை செய்யுமாறு ஆணையிடுகிறார். சுஷேணன் மூக்கின் வழி சுவாசித்து ஏற்கும் பரமௌஷதத்தை அளிக்கிறான்; உடனே இலக்குமணன் விசல்யனாகி, வலியின்றி, முழு நலத்துடன் மீள்கிறான். மித்திரத் தலைவர்கள் மகிழ்கின்றனர்; அரிதரிய இந்தச் செயல் போற்றப்பட்டதால் படையின் மனோபலமும் மிகுதியாக உயர்கிறது।

Shlokas

Verse 1

रुधिरक्लिन्नगात्रस्तुलक्ष्मणःशुभलक्षणः ।बभूवहृष्टस्तंहत्वाशक्रजेतारमाहवे ।।।।

இரத்தம் நனைந்த உடலுடன் இருந்தாலும், நற்பல குறியீடுகள் கொண்ட இலக்குமணன் போரில் சக்ரஜேதன் (இந்திரஜித்)னை வீழ்த்தி மகிழ்ந்தான்.

Verse 2

ततःसजाम्बवन्तंचहनूमन्तंचवीर्यवान् ।संनिपत्यमहातेजास्तांश्चसर्वान्वनौकसः ।।।।आजगामततःशीघ्रंयत्रसुग्रीवराघवौ ।विभीषणमवष्टभ्यहनूमन्तंचलक्ष्मणः ।।।।

பின்னர் வீரமிகு, பேரொளியுடைய லட்சுமணன் ஜாம்பவான், ஹனுமான் மற்றும் எல்லா வானரர்களையும் ஒன்றுகூடச் செய்தான். விபீஷணனையும் ஹனுமானையும் துணையாகக் கொண்டு, சுக்ரீவனும் ராகவனும் இருந்த இடத்துக்கு விரைந்து சென்றான்.

Verse 3

ततःसजाम्बवन्तंचहनूमन्तंचवीर्यवान् ।संनिपत्यमहातेजास्तांश्चसर्वान्वनौकसः ।।6.92.2।।आजगामततःशीघ्रंयत्रसुग्रीवराघवौ ।विभीषणमवष्टभ्यहनूमन्तंचलक्ष्मणः ।।6.92.3।।

பின்னர் வீரமிக்க, மகாதேஜஸுடைய லக்ஷ்மணன் ஜாம்பவான், ஹனுமான் மற்றும் மற்ற எல்லா வானரத் தலைவர்களையும் ஒன்றுகூடச் செய்தான். விபீஷணனின் துணையுடன், ஹனுமானையும் உடன் கொண்டு, சுக்ரீவனும் ராகவனும் (ராமன்) இருந்த இடத்திற்குத் துரிதமாகச் சென்றான்॥

Verse 4

ततोराममभिक्रम्यसौमित्रिरभिवाद्य च ।तस्थौभ्रातृसमीपस्थःशक्रस्येन्द्रानुजोयथा ।।।।

அப்போது சௌமித்ரி (லக்ஷ்மணன்) ராமனை அணுகி வணங்கி, தன் அண்ணனின் அருகில் நின்றான்—சக்ரன் (இந்திரன்) அருகில் உபேந்திரன் நிற்பதுபோல॥

Verse 5

निष्टनन्निवचागत्यराघवायमहात्मने ।आचचक्षेतदावीरोघोरमिन्द्रजितोवधम् ।।।।

அப்போது வீரன் லக்ஷ்மணன், சோர்வால் குரல் அடைத்ததுபோல், மகாத்மா ராகவனிடம் வந்து இந்திரஜித்தின் அந்தக் கொடிய வதத்தை அறிவித்தான்॥

Verse 6

रावणेस्तुशिरश्छिन्नंलक्ष्मणेनमहात्मना ।न्यवेदयतरामायतदाहृष्टोविभीषणः ।।।।

அப்போது மகாத்மா லக்ஷ்மணன் ராவணனின் புதல்வனின் தலையை வெட்டினான் என்று மகிழ்ந்த விபீஷணன் ஸ்ரீராமருக்கு அறிவித்தான்।

Verse 7

श्रुत्वैवतुमहावीर्योलक्षणनेन्द्रजिद्वधम् ।प्रहर्षमतुलंलेभेवाक्यंचेदमुवाच ह ।।।।

லக்ஷ்மணனிடமிருந்து இந்திரஜித்தின் வதைச் செய்தி கேட்டவுடன் மகாவீரன் ஸ்ரீராமன் அளவற்ற ஆனந்தம் அடைந்து இவ்வார்த்தைகளை உரைத்தான்।

Verse 8

साधुलक्ष्मणतुष्टोऽस्मिकर्मचासुकरंकृतम् ।रावणेर्हिविनाशेनजितमुत्यपधारय ।।।।

நன்று, லக்ஷ்மணா! நான் மிகுந்த திருப்தியடைந்தேன். நீ மிகக் கடினமான காரியத்தை நிறைவேற்றினாய். ராவணனின் மகன் (இந்திரஜித்) அழிந்ததால் வெற்றி உறுதியாகிவிட்டது—இதனை உறுதியாக அறிந்துகொள்।

Verse 9

स तंशिरस्युपाघ्रायलक्ष्मणंकीर्तिवर्धनम् ।लज्जमानंबलात्स्नेहादङ्गमारोप्यवीर्यवान् ।।।।उपवेश्यतमुत्सङ्गेपरिष्वज्यावपीडितम् ।भ्रातरंलक्ष्मणंस्निग्धंपुनःपुनरुदैक्षत ।।।।

அப்போது வீரரான இராமன், புகழை வளர்ப்பவனான இலக்குமணனின் தலையை முத்தமிட்டான். இலக்குமணன் வெட்கப்பட்டாலும், அன்பால் அவனைத் தன் மடியில் இழுத்து அமர்த்தி, காயமுற்ற சகோதரனை அணைத்து, மீண்டும் மீண்டும் கருணையுடன் நோக்கினான்.

Verse 10

स तंशिरस्युपाघ्रायलक्ष्मणंकीर्तिवर्धनम् ।लज्जमानंबलात्स्नेहादङ्गमारोप्यवीर्यवान् ।।6.92.9।।उपवेश्यतमुत्सङ्गेपरिष्वज्यावपीडितम् ।भ्रातरंलक्ष्मणंस्निग्धंपुनःपुनरुदैक्षत ।।6.92.10।।

அப்போது வீரரான இராமன், புகழை வளர்ப்பவனான இலக்குமணனின் தலையை முத்தமிட்டான். இலக்குமணன் வெட்கப்பட்டாலும், அன்பால் அவனைத் தன் மடியில் இழுத்து அமர்த்தி, காயமுற்ற சகோதரனை அணைத்து, மீண்டும் மீண்டும் கருணையுடன் நோக்கினான்.

Verse 11

शल्यसंपीडितंशस्तंनिःश्वसन्तंतुंलक्ष्मणम् ।रामस्तुदुःखसन्तप्तंतंतुनिःश्वासपीडितम् ।।।।मूर्ध्निचैनमुपाघ्रायभूयःसंस्पृश्य च त्वरन् ।उवाचलक्ष्मणंवाक्यमाश्वास्यपुरुषर्षभः ।।।।

ஆயுதங்களால் குத்தப்பட்டு வேதனையால் மூச்சுத் திணறிய இலக்குமணனைப் பார்த்த இராமன் துயரால் உருகினான். மனிதர்களில் சிறந்தவன் அவன் தலையை மீண்டும் முத்தமிட்டு, விரைந்து தொடந்து, இலக்குமணனை ஆறுதல் கூறி பேசினான்.

Verse 12

शल्यसंपीडितंशस्तंनिःश्वसन्तंतुंलक्ष्मणम् ।रामस्तुदुःखसन्तप्तंतंतुनिःश्वासपीडितम् ।।6.92.11।।मूर्ध्निचैनमुपाघ्रायभूयःसंस्पृश्य च त्वरन् ।उवाचलक्ष्मणंवाक्यमाश्वास्यपुरुषर्षभः ।।6.92.12।।

அரிதான செயல்களைச் செய்பவனே! நீ மிகப் புனிதமான, மங்களகரமான காரியத்தை நிறைவேற்றினாய். இன்று அவன் மகன் வீழ்ந்ததால், இராவணனும் போரில் வீழ்ந்ததுபோலவே என நான் கருதுகிறேன்.

Verse 13

कृतंपरमकळ्याणंकर्मदुष्करकर्मणा ।अद्यमन्येहतेपुत्रेरावणंनिहतंयुधि ।।।।

அரிதான செயல்களைச் செய்பவனே! நீ மிகப் புனிதமான, மங்களகரமான காரியத்தை நிறைவேற்றினாய். இன்று அவன் மகன் வீழ்ந்ததால், இராவணனும் போரில் வீழ்ந்ததுபோலவே என நான் கருதுகிறேன்.

Verse 14

अद्याहंविजयीशत्रौहतेतस्मिन् दुरात्मनि ।रावणस्यनृशंसस्यदिष्ट्यावीरत्वयारणे ।।।।छिन्नोहिदक्षिणोबाहुः स हितस्यव्यपाश्रयः ।विभीषणहनूमद्भ्यांकृतंकर्ममहद्रणे ।।।।

வீரனே! இன்று நான் வெற்றியடைந்தேன்; ஏனெனில் அந்த துராத்மா—நிர்மமன் ராவணனின் மகன்—நீயால் போரில் வீழ்த்தப்பட்டான். அவன் நலனுக்குத் தஞ்சமும் வலிமைக்குத் துணையும் ஆன வலது கை துண்டிக்கப்பட்டது; மேலும் இப்போரில் விபீஷணனும் ஹனுமானும் மகத்தான செயலை நிறைவேற்றினர்.

Verse 15

अद्याहंविजयीशत्रौहतेतस्मिन् दुरात्मनि ।रावणस्यनृशंसस्यदिष्ट्यावीरत्वयारणे ।।6.92.14।।छिन्नोहिदक्षिणोबाहुः स हितस्यव्यपाश्रयः ।विभीषणहनूमद्भ्यांकृतंकर्ममहद्रणे ।।6.92.15।।

அவனுடைய வலது கை—அவனுடைய நலம் சார்ந்திருந்த ஆதாரம்—உறுதியாகத் துண்டிக்கப்பட்டது. போரில் விபீஷணனும் ஹனுமானும் மகத்தான செயலை நிறைவேற்றினர்.

Verse 16

अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरःकथञ्चितवन्दिपातितः ।विरमित्रःकृतोऽस्म्यद्यनिर्यास्यतिहिरावणः ।।।।बलव्यूहेनमहताश्रुत्वापुत्त्रंनिपातितम् ।

மூன்று பகல்-இரவில் அந்த வீரன் எப்படியோ வீழ்த்தப்பட்டான். இன்று நான் அந்தப் பகைமையிலிருந்து விடுபட்டேன்; ஏனெனில் தன் மகன் வீழ்ந்த செய்தி கேட்ட ராவணன் பெரும் படைஅணியுடன் நிச்சயம் வெளியே வருவான்.

Verse 17

तंपुत्रवधसन्तप्तंनिर्यान्तंराक्षसाधिपम् ।।।।बलेनावृत्यमहतानिहनिष्यामिदुर्जयम् ।

மகன் வதத்தால் துயருற்று வெளியே வரும் அந்த ராட்சசாதிபதியை நான் பெரும் படையால் சூழ்ந்து—அவன் வெல்லக் கடினமானவனாயினும்—வதம் செய்வேன்.

Verse 18

त्वयालक्ष्मणनाथेनसीता च पृथिवी च मे ।।।।न दुष्प्रापाहतेतस्मिन् शक्रजेतरिचाहवे ।

லட்சுமணா! நீ என் காவலனாய் இருக்க, போரில் இந்திரனை வென்றவன் எனப் புகழப்பட்டவன் வீழ்ந்ததால், எனக்கு சீதையையும் என் அரசான இப்பூமியையும் மீட்டெடுப்பது கடினமல்ல.

Verse 19

सतंभ्रातरमाश्वास्यपरिष्वज्य च राघवः ।।।।रामःसुषेणंमुदितस्समाभाष्येदमब्रवीत् ।

அப்போது ராகவனான ராமன் தன் சகோதரனைத் தேற்றிக் கட்டியணைத்தான். பின்னர் மகிழ்ந்து சுஷேணனை அழைத்து இவ்வார்த்தைகளைச் சொன்னான்.

Verse 20

सशल्योऽयंमहाप्राज्ञस्सौमित्रिर्मित्रवत्सलः ।।।।यथाभवतिसुस्वस्थस्तथात्वंसमुपाचर ।

இந்த மாபெரும் ஞானியும் நண்பர்களை நேசிப்பவனுமான சௌமித்ரி இன்னும் அம்புக் காயங்களுடன் இருக்கிறான். அவன் முழுமையாக நலமடையுமாறு நீ சிகிச்சை செய்.

Verse 21

विशल्यःक्रियतांक्षिप्रंसौमित्रिस्सविभीषणः ।।।।ऋक्ष्वानरसैन्यानांशूराणांद्रुमयोधिनाम् ।येचाप्यन्येऽत्रयुध्यन्तिसशल्याव्रणिनस्तथा ।।।।तेऽपिसर्वेप्रयत्नेनक्रियन्तांसुखिनस्तथा ।

விபீஷணனுடன் கூடிய சௌமித்ரியின் உடலில் பதிந்த அம்புச் சல்யங்களை விரைவில் அகற்றுங்கள். மேலும் கரடிகளும் வானரர்களும் கொண்ட படையில் மரங்களை ஆயுதமாகக் கொண்டு போரிடும் வீரர்கள், இங்கே போரிடும் பிறர் ஆகிய அம்பால் குத்தப்பட்ட காயமுற்ற அனைவரையும் முயற்சியுடன் சிகிச்சை செய்து நலமுடன் மகிழ்வுறச் செய்யுங்கள்.

Verse 22

विशल्यःक्रियतांक्षिप्रंसौमित्रिस्सविभीषणः ।।6.92.21।।ऋक्ष्वानरसैन्यानांशूराणांद्रुमयोधिनाम् ।येचाप्यन्येऽत्रयुध्यन्तिसशल्याव्रणिनस्तथा ।।6.92.22।।तेऽपिसर्वेप्रयत्नेनक्रियन्तांसुखिनस्तथा ।

விபீஷணனுடன் கூடிய சௌமித்ரி (லக்ஷ்மணன்) உடலில் பதிந்துள்ள அம்புச் சல்யங்களை உடனே அகற்றுக. மேலும் மரங்களை ஆயுதமாகக் கொண்டு போரிடும் வீரமான ரிக்ஷ-வானர சேனையினரும், இங்கே மற்றவர்களாகச் சல்யம் பதிந்து காயமுற்றவர்களும்—அனைவரையும் முயற்சியுடன் சிகிச்சை செய்து நலமுடன் மகிழ்வுறச் செய்யுக॥

Verse 23

एवमुक्तस्तुरामेणमहात्माहरियूथपः ।।।।लक्ष्मणायदरौनस्तस्सुषेणःपरमौषधम् ।

ராமன் இவ்வாறு கூறியதும், மகாத்மாவான வானர யூதபதி சுஷேணன் லக்ஷ்மணனின் நாசித் துளைகளின் வழியாக உத்தமமான மருந்தை அளித்தான்॥

Verse 24

स तस्यगन्धमाघ्रायविशल्यस्समपद्यत ।।।।तदानिर्वेदनश्चैवसंरूढव्रणएव च ।

அவன் அந்த நறுமணத்தை நுகர்ந்தவுடன் அம்புத் துண்டுகள் நீங்கி, வலி தணிந்து, காயங்கள் மூடிப் பூரணமாயின।

Verse 25

विभीषणमुखानां च सुहृदांराघवाज्नाया ।।।।सर्ववानरमुख्यानांचिकित्सामकरोत्तदा ।

அப்போது ராகவனின் ஆணையின்படி விபீஷணன் முதலிய நண்பர்களுக்கும் எல்லா முதன்மை வானரர்களுக்கும் சிகிச்சை செய்யப்பட்டது।

Verse 26

ततःप्रकृतिमापन्नोहृतशल्योगतव्यथ: ।।।।सौमित्रिर्मुदितस्तत्र क्षणेन विगतज्वरः ।

பின்னர் அம்புத் துண்டுகள் அகன்று வலி நீங்கியதால் சௌமித்ரி (லக்ஷ்மணன்) இயல்நிலைக்கு வந்தான்; கணநேரத்தில் காய்ச்சல் தணிந்து அங்கே மகிழ்ந்தான்।

Verse 27

तदैवरामःप्लवगाधिपस्तथाविभीषणश्चर्क्षपतिश्चजाम्बवान् ।आवेक्ष्यसौमित्रिमरोगमुथतितंमुदाससैन्यास्सुचिरंजहर्षिरे ।।।।

அப்பொழுதே ராமன், வானராதிபதி, விபீஷணன் மற்றும் ரிக்ஷராஜன் ஜாம்பவான்—தத்தம் சேனைகளுடன்—சௌமித்ரி (லக்ஷ்மணன்) நோயும் காயமும் இன்றித் துயர்நீங்கி எழுந்ததைப் பார்த்து, நீண்ட நேரம் பேரானந்தத்தில் மகிழ்ந்தனர்।

Verse 28

अपूजयत्कर्म स लक्ष्मणस्यसुदुष्करंदाशरथिर्महात्मा ।बभूवहृष्टोवानरेन्द्रोनिशम्यतंशक्रजितंनिपातितम् ।।।।

மகாத்மையான தாசரதி (ராமன்) லக்ஷ்மணனின் மிகக் கடினமான செயலைப் போற்றினார். மேலும் சக்ரஜித் (இந்திரஜித்) வீழ்த்தப்பட்டான் என்ற செய்தியைக் கேட்ட வானரேந்திரன் (சுக்ரீவன்) மிகுந்த மகிழ்ச்சியடைந்தான்।

Frequently Asked Questions

The pivotal action is the transition from lethal duty to compassionate responsibility: after Indrajit’s fall, Rāma immediately prioritizes the care of the wounded (Lakṣmaṇa, Vibhīṣaṇa, and the wider allied host), modeling that righteous warfare includes restoration and protection of dependents.

Victory is framed as dharmic only when joined to restraint, gratitude, and care: Rāma praises Lakṣmaṇa without ego-inflation, interprets strategic consequences soberly, and insists on healing the community of fighters—suggesting that leadership is measured by protection, not merely conquest.

Rather than a new location, the sarga highlights battlefield culture: coalition coordination among vānaras and allies, the medical practice of removing śalya (arrows) and administering an inhaled remedy (paramauṣadha) as an emergency therapeutic protocol within the Lanka war theatre.