Previous Verse

Shloka 48

प्रस्रवणगिरिवासवर्णनम्

Residence on Mount Prasravana; Counsel during the Rains

नियम्य कोपं प्रतिपाल्यतां शरत्क्षमस्व मासां श्चतुरो मया सह।वसाचलेऽस्मिन्मृगराजसेवितेसंवर्धयन् शत्रुवधे समुद्यमम्4.27.48।।

niyamya kopaṃ pratipālyatāṃ śarat

kṣamasva māsāṃś caturō mayā saha |

vasācale 'smin mṛgarājasevite

saṃvardhayan śatruvadhe samudyamam || 4.27.48 ||

கோபத்தை அடக்கி சரத்காலத்தை எதிர்நோக்குவீராக. என்னுடன் இந்த நான்கு மாதங்களையும் பொறுத்தருள்வீராக. சிங்கங்கள் உலவும் இந்த மலைமேல் தங்கி, பகைவரை வதைக்கும் முயற்சியை உறுதியாக வளர்த்தருள்வீராக।

niyamyahaving restrained
niyamya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootni-√yam (यम् धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा/ल्यप्) from ni-√yam
kopamanger
kopam:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootkopa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (द्वितीया), Singular
pratipālyatāmlet (it) be waited for/observed
pratipālyatām:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-√pāl (पाल् धातु)
FormImperative/benedictive-like passive injunction: Loṭ (लोट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular, Ātmanepada; passive sense ‘let (it) be waited for/observed’
śaratautumn
śarat:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootśarat (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (प्रथमा), Singular; subject of pratipālyatām
kṣamasvaforgive, be patient
kṣamasva:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṣam (क्षम धातु)
FormImperative (लोट्), 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular; Ātmanepada
māsānmonths
māsān:
Karma (कर्म/object of kṣamasva: endure months)
TypeNoun
Rootmāsa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (द्वितीया), Plural
caturaḥfour
caturaḥ:
Karma (कर्म/object qualifier)
TypeAdjective
Rootcatur (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (द्वितीया), Plural; numeral adjective qualifying māsān
mayāwith me
mayā:
Sahakāraka (सहकारक/with)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormInstrumental (तृतीया), Singular; 1st person pronoun
sahatogether with
saha:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
FormAvyaya, postposition meaning ‘with’ (सह-योग)
vasastay, dwell
vasa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vas (वस् धातु)
FormImperative (लोट्), 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular; Parasmaipada
acaleon the mountain
acale:
Adhikaraṇa (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootacala (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (सप्तमी), Singular
asminin/on this
asmin:
Adhikaraṇa (अधिकरण/location qualifier)
TypeNoun
Rootidam (इदम् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (सप्तमी), Singular; deictic pronoun agreeing with acale
mṛga-rāja-sevitefrequented by lions
mṛga-rāja-sevite:
Adhikaraṇa (अधिकरण qualifier)
TypeAdjective
Rootmṛga (प्रातिपदिक) + rāja (प्रातिपदिक) + sevita (√sev + क्त)
FormTatpuruṣa: मृगराजैः सेवितः; Locative (सप्तमी), Singular, Masculine; qualifies acale/asmin
saṃvardhayanincreasing, fostering
saṃvardhayan:
Karta (कर्ता/agent qualifier)
TypeAdjective
Rootsaṃ-√vṛdh (वृध् धातु)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Nominative (प्रथमा), Singular; agrees with (tvam implied)
śatru-vadhein the killing of enemies
śatru-vadhe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśatru (प्रातिपदिक) + vadha (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa ‘slaying of enemies’; Locative (सप्तमी), Singular; sphere/purpose
samudyamameffort, enterprise
samudyamam:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootsamudyama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (द्वितीया), Singular; object of saṃvardhayan

'O Saumitri, subduer of enemies! this beautiful mountain cave is spacious and adequately ventilated. We will reside here in the rainy season.

L
Lakṣmaṇa
R
Rāma
A
Autumn (śarat)
M
Mountain (acala)
L
Lions (mṛgarāja)
E
Enemy (implicit: Rāvaṇa/forces of adharma)

FAQs

Dharma is self-restraint (controlling anger) and forbearance (kṣamā) while preparing for righteous action. The verse teaches that disciplined waiting can be part of duty, not a failure of courage.

Lakṣmaṇa counsels Rāma to endure the monsoon for four months, stay on the mountain, and use the time to build resolve for the coming campaign.

Lakṣmaṇa’s practical dharmic counsel—channeling emotion into disciplined preparation and steadfast purpose.