Adhyaya 8
द्रौपद्याः सैरन्ध्रीवेषधारणं सुदेष्णासंवादश्च | Draupadī assumes the Sairandhrī guise and dialogues with Sudeshnā
Upa-parva: Virāṭa-niveśana (Draupadī as Sairandhrī in the royal household)
Vaiśaṃpāyana narrates Draupadī’s tactical transformation: she gathers and conceals her hair, dons a single soiled dark garment, and moves about appearing distressed to match the sairandhrī role. Palace women and men question her identity and purpose; she claims she has come as a sairandhrī seeking service. Her refined speech and extraordinary beauty trigger disbelief, prompting Queen Sudeshnā to summon and interrogate her. Sudeshnā describes Draupadī’s features in hyperbolic courtly terms and suggests she resembles a celestial being rather than a servant, enumerating possible divine or apsarā identities. Draupadī denies divinity and reiterates her occupational skills—hair-care, cosmetics preparation, and garland-making—while stating she previously served Satyabhāmā and “Kṛṣṇā, the Pandavas’ wife,” using third-person self-reference as a concealment technique. Sudeshnā expresses willingness to house her but warns that the king’s attention could become dangerous. Draupadī establishes a deterrent boundary: five youthful Gandharva husbands protect her and will punish any man who approaches her with improper desire; she also stipulates that she will not handle leftovers or wash feet. Sudeshnā agrees to these terms, and the narrator closes by noting that no one else recognizes Draupadī’s true identity.
Chapter Arc: युधिष्ठिर के प्रवेश के बाद अज्ञातवास का दूसरा बड़ा कदम उठता है—भीमसेन ‘सूद’ (रसोइये) के वेश में विराट के दरबार में आता है, पर उसका तेज सूर्य-सा दमकता है। → भीम के सिंह-स्कंध, असाधारण रूप और प्रभा को देखकर विराट और सभाजन चकित हो उठते हैं; राजा के मन में शंका जागती है—यह कोई गन्धर्वराज है या इन्द्र (पुरंदर) स्वयं? पहचान खुल जाने का भय भीतर-भीतर बढ़ता है। → राजा के पूछने पर भीम निर्भीक होकर अपना वेश-धर्म निभाता है—‘मैं बलल्लव नाम का सूद-परिचारक हूँ; सूप-विद्या में निपुण हूँ; मुझे व्यंजनकार (महानसाध्यक्ष) बना दीजिए।’ → विराट उसकी योग्यता और व्यक्तित्व से प्रसन्न होकर उसे रसोई का प्रधान नियुक्त करता है; भीम राज-आश्रय में स्थापित हो जाता है और नगर में कोई उसे पाण्डव के रूप में नहीं पहचान पाता। → असाधारण बल और तेज वाला यह ‘रसोइया’ अब विराट के भीतर ही रहेगा—क्या उसकी शक्ति किसी आने वाले संकट में अनायास प्रकट हो जाएगी?
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत विराटपर्वके अन्तर्गत पाण्डवप्रवेशपर्वनें युधिष्टिपप्रवेशविषयक सातवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ७ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठके १२ श्लोक मिलाकर कुल ३० श्लोक हैं।) हि न (हुक है आम अष्टमो> ध्याय: भीमसेनका राजा विराटकी सभामें प्रवेश और राजाके द्वारा आश्वासन पाना वैशम्पायन उवाच अथापरो भीमबल: श्रियाज्वल- न्रुपाययौ सिंहविलासविक्रम: । खजां च दर्बी च करेण धारय- त्रसिं च कालाड्रमकोशमव्रणम्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அதன்பின் பாண்டவர்களில் அடுத்தவன், அச்சமூட்டும் வலிமையுடைய பீமசேனன், சிங்கத்தின் தன்னம்பிக்கை நடை மற்றும் வீரத் தோற்றத்துடன் அரசன் முன் வந்தான். இயல்பான ஒளியால் அவன் திகழ்ந்தான். அவன் கையில் வாள், கரண்டி, மேலும் காய்கறி வெட்டத் தீவிரமான கருப்பு கத்தி இருந்தது—அது உடைந்ததுமில்லை, மூடப்பட்டதுமில்லை. தாழ்ந்த சேவையின் வேடம் எடுத்தாலும், அவன் உள்ளார்ந்த வலிமையும் மரியாதையும் குறையவில்லை.
Verse 2
स सूदरूप: परमेण वर्चसा रविर्यथा लोकमिमं प्रकाशयन् । स कृष्णवासा गिरिराजसारवां- स््तं मत्स्यराजं समुपेत्य तस्थिवान्
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அவன் சமையல்காரன் வேடம் எடுத்திருந்தாலும், உச்ச ஒளியால் சூரியன் போல உலகை ஒளிரச் செய்தான். கருநிற ஆடை அணிந்து, மேருமலை போன்ற உறுதியான உடலுடன், மತ್ಸ்யராஜன் விராடனிடம் சென்று அவன் முன் நின்றான்.
Verse 3
त॑ प्रेक्ष्य राजा रमयन्नुपागतं ततोड<ब्रवीज्जानपदान् समागतान् | सिंहोन्नतांसो5यमतीव रूपवान् प्रदृश्यते को नु नरर्षभो युवा
பீமசேனன் அருகில் வருவதைக் கண்டு, அவனை மகிழ்வித்து வரவேற்க விராடன் அங்கு கூடிய மత్స்யநாட்டு சபையினரிடம் கூறினான்—“சிங்கம் போல் உயர்ந்த தோள்களுடன், மனிதர்களில் சிறந்தவன் எனத் தோன்றும் இந்த மிக அழகிய இளைஞன் யார்?”
Verse 4
अदृष्टपूर्व: पुरुषो रविर्यथा वितर्कयन् नास्थ लभामि निश्चयम् । तथास्य चित्त हापि संवितर्कयन् नरर्षभस्यास्य न यामि तत्त्वत:
“இவனை நான் முன்பு ஒருபோதும் கண்டதில்லை. இந்த வீரன் சூரியன் போல ஒளிர்கிறான். மீண்டும் மீண்டும் சிந்தித்தும் அவனைப் பற்றி உறுதியான முடிவுக்கு வர இயலவில்லை. இங்கு வந்ததன் பின்னுள்ள இந்த நரசிறந்தவனின் உள்ளார்ந்த நோக்கம் என்ன—அதையும் பலவாறு ஆராய்ந்தேன்; ஆனால் உண்மைத் தத்துவத்தைப் பிடிக்க முடியவில்லை.”
Verse 5
दृष्टवैव चैनं तु विचारयाम्यहं गन्धर्वराजो यदि वा पुरंदर: । जानीत को<यं मम दर्शने स्थितो यदीप्सितं तल्लभतां च मा चिरम्
“இவனைப் பார்த்தவுடனே எனக்குச் சந்தேகம் எழுந்தது—இவன் கந்தர்வராஜனா, அல்லது புரந்தரன் இந்திரனேனா? என் கண்முன் நிற்கும் இந்த இளைஞன் யார் என்பதை அறியுங்கள். அவன் எதை நாடினாலும், அது தாமதமின்றி அவனுக்குக் கிடைக்கட்டும்.”
Verse 6
विराटवाक्येन च तेन चोदिता नरा विराटस्य सुशीघ्रगामिन: । उपेत्य कौन्तेयमथाब्रुवंस्तदा यथा स राजावदताच्युतानुजम्
விராடனின் வார்த்தையால் தூண்டப்பட்ட அவனுடைய விரைவுச்செயலுடைய ஆட்கள் உடனே குந்தீபுத்திரன் (பீமன்) அருகே சென்றனர். அவனை அணுகி, அரசன் கூறியபடியே மரியாதையுடன் அவனது அடையாளமும் விவரங்களும் கேட்டனர்.
Verse 7
ततो विराट समुपेत्य पाण्डव- स्त्वदीनरूपं वचन महामना: । उवाच सूदो<स्मि नरेन्द्र बलल्लवो भजस्व मां व्यज्जनकारमुत्तमम्
அப்போது மகாமனத்தையுடைய பாண்டுநந்தனன் பீமன் விராடனின் மிக அருகே சென்று, தாழ்மை இல்லாத குரலில் கூறினான்—“அரசே! நான் சமையல்காரன். என் பெயர் பல்லவா. நான் மிகச் சிறந்த உணவுவகைகளைச் செய்வேன். தயை செய்து இப்பணிக்காக என்னை இங்கே அமர்த்துங்கள்.”
Verse 8
विराट उवाच न सूदतां बलल्लव श्रद्धधामि ते सहस्रनेत्रप्रतिमो विराजसे । श्रिया च रूपेण च विक्रमेण च प्रभाससे त्वं नृवरो नरेष्विव
விராடன் கூறினான்—“பல்லவா! நீ சமையல்காரன் என்பதில் எனக்கு நம்பிக்கை இல்லை. நீ ஆயிரக்கண் இந்திரனைப் போல ஒளிர்கிறாய். உன் செல்வச் சோபை, உருவம், வீரத்தால் மனிதர்களில் முதன்மை வீரன்—அரசனைப் போல—தோன்றுகிறாய்.”
Verse 9
भीम उवाच नरेन्द्र सूद: परिचारको 5स्मि ते जानामि सूपान् प्रथमं च केवलान् । आस्वादिता ये नृपते पुराभवन् युधिष्ठटिरेणापि नृपेण सर्वश:
பீமன் கூறினான்—“மகாராஜா! நான் உங்கள் இல்லத்தின் சமையல்காரன், பணியாளர். பலவகை சூப்புகளும் தனித்த சிறப்பு உணவுகளும் எனக்குத் தெரியும்—அவற்றின் முறைகள் எனக்கே உரியவை. அரசே! முன்பு அரசன் யுதிஷ்டிரனும் அவை அனைத்தையும் முழுமையாகச் சுவைத்துள்ளார்.”
Verse 10
बलेन तुल्यश्न न विद्यते मया नियुद्धशीलश्च सदैव पार्थिव । गजैश्न सिंहैश्न॒ समेयिवानहं सदा करिष्यामि तवानघ प्रियम्
பீமன் கூறினான்—“உடல் வலிமையில் எனக்கு இணையானவர் இல்லை. அரசே! நான் எப்போதும் போரும் மல்லயுத்தமும் செய்வவன்; யானைகளுடனும் சிங்கங்களுடனும் கூட மோதியுள்ளேன். குற்றமற்றவரே! நான் எப்போதும் உமக்கு விருப்பமான செயல்களையே செய்வேன்.”
Verse 11
विराट उवाच ददामि ते हन्त वरान् महानसे तथा च कुर्या: कुशलं प्रभाषसे । विराटके यहाँ पाण्डव न चैव मन्ये तव कर्म यत् सम॑ समुद्रनेमिं पृथिवीं त्वमहसि
விராடன் கூறினான்— “வா, ஓ மகா சமையலாளனே! நீ விரும்பும் வரங்களை நான் அளிக்கிறேன். நீ உன்னைத் திறமையுடையவன் என்று சொல்வதுபோல், என் அரச சமையலறையில் தங்கி அதே பணியைச் செய். ஆனால், ஓ பாண்டவா, இப்பணி உனக்குத் தகுதியானதல்ல என நான் எண்ணுகிறேன்; கடலால் சூழப்பட்ட முழு பூமியையும் ஆளத் தகுதியுடையவன் நீ.”
Verse 12
तथा हि कामो भवतस्तथा कृतं महानसे त्वं भव मे पुरस्कृत: । नराश्ष ये तत्र समाहिता: पुरा भवांश्व तेषामधिपो मया कृत:
“உன் விருப்பம்போலவே நான் செய்தேன். என் சமையலறையில் நீ முன்னணியாக இருந்து நடத்துவாய். அங்கே முன்பே நியமிக்கப்பட்டிருந்த அனைவருக்கும் நான் உன்னைத் தலைவனாக வைத்தேன்.”
Verse 13
वैशम्पायन उवाच तथा स भीमो विहितो महानसे विराटराज्ञों दयितो5भवद्ू दृढम् | उवास राज्ये न च तं पृथग् जनो बुबोध तत्रानुचराश्ष केचन
வைசம்பாயனன் கூறினான்— “இவ்வாறு பீமன் அரச சமையலறையில் நியமிக்கப்பட்டு, விராட அரசனுக்கு மிகப் பிரியமானவனாக உறுதியாக நிலைத்தான். ஆனால் அந்த நாட்டில் யாரும் அவனை வேடத்திலிருந்து வேறுபட்டவனாக அறியவில்லை; அங்கிருந்த சில பணியாளர்களும் அவன் உண்மை யார் என்பதை உணரவில்லை.”
Frequently Asked Questions
Draupadī must conceal her identity (a controlled untruth) while preventing harm and maintaining personal boundaries; the chapter frames this as higher-duty preservation of vow and safety within a volatile court setting.
In constrained environments, ethical self-protection can be achieved through clear conditions, credible deterrence, and role-appropriate conduct—minimizing escalation while safeguarding dignity.
No formal phalaśruti appears here; the closing meta-note instead functions as narrative validation: Vaiśaṃpāyana emphasizes the success of concealment by stating that no one else knew Draupadī’s identity.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.