Shloka 29
Uttarā-Pratigrahaṇa and Abhimanyu–Uttarā Vivāha
Virāṭa-parva, Adhyāya 67
क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतस: । जब कौरव-दलके लोग चले गये या इधर-उधर सब दिशाओंमें भाग गये, उस समय बहुत-से कौरवसैनिक जो घने जंगलमें छिपे हुए थे, वहाँसे निकलकर डरते-डरते अर्जुनके पास आये। उनके मनमें भय समा गया था। वे भूखे-प्यासे और थके-माँदे थे। परदेशमें होनेके कारण उनके हृदयकी व्याकुलता और बढ़ गयी थी। वे उस समय केश खोले और हाथ जोड़े हुए खड़े दिखायी दिये
kṣutpipāsāpariśrāntā videśasthā vicetasaḥ | yadā kaurava-dalake lokāś calitā vā diśo diśaḥ pradrutāḥ, tadā bahavaḥ kaurava-sainikā gahana-vane nigūḍhāḥ tato niṣkramya bhītā bhītā arjunam upāgaman | teṣāṃ hṛdaye bhayaṃ samāviśat | te kṣudhārtāḥ pipāsitāś ca pariśrāntāś ca āsan | videśavāsāt teṣāṃ hṛdayavyākulatā bhūyo 'vardhata | te tadā muktakeśā añjalibaddhahastāḥ sthitā dṛśyante sma ||
வைசம்பாயனர் கூறினார்—கௌரவர் படை விலகி, எல்லாத் திசைகளிலும் ஓடிப் பிதறியபோது, அடர்ந்த காட்டில் மறைந்திருந்த பல கௌரவர் வீரர்கள் வெளியே வந்து அச்சத்தால் நடுங்கியபடி அர்ஜுனனை அணைந்து அவன் அருகில் நின்றனர். பயம் அவர்களின் இதயங்களைப் பிடித்திருந்தது. அவர்கள் பசி, தாகம், களைப்பால் சோர்ந்திருந்தனர்; அந்நிய நாட்டில் இருப்பதால் மனத்துயரம் மேலும் பெருகியது. அப்போது அவர்கள் கூந்தலை அவிழ்த்து, கைகளைத் தொழுது அர்ஜுனன் முன் நின்றனர்—முன்பு எதிர்த்த அதே வீரன் முன்னே।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid war, human vulnerability remains: fear, hunger, and exhaustion can bring enemies to seek refuge. The scene implicitly tests the victor’s dharma—how one treats the defeated and the helpless—highlighting restraint and compassion as ethical ideals alongside martial prowess.
After the Kaurava forces disperse in panic, some soldiers who had hidden in a dense forest come out and approach Arjuna. Overcome by fear and hardship in an unfamiliar land, they stand before him with loosened hair and folded hands, signaling surrender and pleading for safety.