Shloka 27
Uttarā-Pratigrahaṇa and Abhimanyu–Uttarā Vivāha
Virāṭa-parva, Adhyāya 67
क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतस: । जब कौरव-दलके लोग चले गये या इधर-उधर सब दिशाओंमें भाग गये, उस समय बहुत-से कौरवसैनिक जो घने जंगलमें छिपे हुए थे, वहाँसे निकलकर डरते-डरते अर्जुनके पास आये। उनके मनमें भय समा गया था। वे भूखे-प्यासे और थके-माँदे थे। परदेशमें होनेके कारण उनके हृदयकी व्याकुलता और बढ़ गयी थी। वे उस समय केश खोले और हाथ जोड़े हुए खड़े दिखायी दिये
kṣutpipāsā-pariśrāntā videśasthā viceṭasaḥ | yadā kaurava-dalake lokāś calitā vā itas-tataḥ sarvā diśo vidrutāḥ, tadā bahavaḥ kaurava-sainikā gahana-vane nihitāḥ tato niṣkramya bhīta-bhītā arjunam upāgaman | teṣāṃ hṛdaye bhayaṃ samāviśat | te kṣudhārditāḥ pipāsitāś ca pariśrāntāś ca āsan | videśavāsāt teṣāṃ hṛdaya-vyākulatā bhūya eva vardhitā | te tadā muktakeśā añjaliṃ kṛtvā sthitā dṛśyante |
வைசம்பாயனர் கூறினார்—கௌரவர் படை விலகி, எல்லாத் திசைகளிலும் ஓடிப் பிதறிய பின், அடர்ந்த காட்டில் ஒளிந்திருந்த பல கௌரவர்கள் வெளியே வந்து அச்சத்தால் நடுங்கியபடி அர்ஜுனனை அணைந்தனர். அவர்களின் இதயங்கள் பயத்தால் பிடிக்கப்பட்டிருந்தன. அவர்கள் பசி-தாகத்தால் வாடி, களைப்பால் சோர்ந்திருந்தனர்; அந்நிய நாட்டில் இருப்பதால் மனவேதனை இன்னும் தீவிரமானது. அப்போது அவர்கள் கூந்தலை அவிழ்த்து, கைகளைத் தொழுது நின்றனர்—தோற்றவர்கள் சரணம் வேண்டியபடி।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in war, the defeated may seek refuge; their posture of folded hands and loosened hair signals surrender. The scene highlights a dharmic tension: power should be tempered by restraint, and fear-driven supplication calls for ethical response rather than needless cruelty.
After the Kaurava forces disperse and flee, soldiers who had been hiding in a dense forest emerge. Hungry, thirsty, and exhausted—made more anxious by being away from home—they approach Arjuna in fear, standing before him with folded hands in a gesture of surrender.