Adhyaya 26
Droṇācārya’s Assessment of the Pāṇḍavas: Nīti, Kāla, and Intelligence (विराटपर्व, अध्याय २६)
Upa-parva: Pāṇḍava-pracchanna-vāsa (Incognito Residence in Matsya) — Nīti-vicāra Episode
Vaiśaṃpāyana reports a policy-oriented statement attributed to Droṇa. The discourse asserts that individuals of the Pandavas’ type do not readily perish nor succumb to decisive defeat (1.0). Their profile is enumerated: heroic, educated, intelligent, self-controlled, dharma-knowing, grateful, and devoted to Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) (2.0). Yudhiṣṭhira is characterized as versed in nīti, dharma, and artha, steady like a father-figure, established in dharma, truth-bearing, respectful to elders, and worthy of deference (3.0). The brothers’ mutual loyalty is emphasized: they follow the great-souled elder, who is described as ajātaśatru (one without born enmity) and modest, and he in turn is devoted to them (4.0). On this basis, the speaker argues it is improbable that a prudent Pārtha would fail to secure their welfare (5.0). The recommended posture is vigilant waiting for the proper rise of time (kāla), with the assessment that destruction is unlikely (6.0). Yet immediate tasks should be performed swiftly and without delay; plans for their lodging/residence should be considered carefully (7.0). The Pandavas are described as difficult to discern due to their disciplined conduct and austerity, being courageous and free from vice (8.0). Pārtha is further praised as pure-minded, virtuous, truthful, prudent, and radiant (9.0). The chapter concludes with an operational recommendation: ascertain facts and continue the search through brāhmaṇas, scouts (cārakas), accomplished agents, and other informed persons (10.0).
Chapter Arc: दूतों की बात सुनकर दुर्योधन देर तक मौन में डूबा रहता है—पाण्डवों के अज्ञातवास का समय लगभग पूरा हो चला है, और सभा में अनिश्चितता की छाया फैलती है। → कौरव-सभा में यह भय उभरता है कि यदि पाण्डव तेरहवाँ वर्ष भी सुरक्षित निकाल ले गए तो वे नागेन्द्रों-से क्रुद्ध होकर लौटेंगे और कौरवों पर अनिवार्य विपत्ति टूटेगी; इसलिए सबको शीघ्र निर्णय लेकर खोज/पता लगाने की चेष्टा तेज करने को कहा जाता है। → दुःशासन उठकर दुर्योधन को उकसाता है: अनेक लोग देश-देश खोज चुके, फिर भी पाण्डवों की गति, वास और प्रवृत्ति का पता नहीं—या तो वे अत्यन्त गुप्त हैं, समुद्र-पार चले गए हैं, या किसी विषम परिस्थिति में नष्ट हो गए; अतः मन को स्थिर कर ‘महोत्साह’ से कोई निर्णायक कार्य करो। → सभा का स्वर एक दिशा पकड़ता है—अज्ञातवास की समाप्ति से पहले पाण्डवों की स्थिति का भेदन ही कौरव-हित का उपाय है; दुर्योधन को सक्रिय, साहसी और निर्णायक कदम उठाने के लिए मानसिक रूप से तैयार किया जाता है। → दुर्योधन अब किस उपाय से पाण्डवों को उजागर करेगा—और किस राज्य/प्रदेश में यह खोज निर्णायक मोड़ लेगी?
Shlokas
Verse 1
वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर राजा दुर्योधन उस समय दूतोंकी बातपर विचार करके बहुत देरतक मन-ही-मन कुछ सोचता रहा। उसके बाद उसने सभासदोंसे कहा--
வைசம்பாயனன் கூறினான்—ஓ ஜனமேஜயா! அதன் பின் அரசன் துரியோதனன் தூதர்களின் சொற்களை எண்ணி, நீண்ட நேரம் மனத்திற்குள் மௌனமாக சிந்தித்தான். பின்னர் அவன் அவை உறுப்பினர்களிடம் கூறினான்—
Verse 2
५ )), 2 हे पा हे # पर एल ५200 222 00 27 # ४ है ८०० 0 2 0 ० आल 377 | मना 9०० ८63५ सुदु:ःखा खलूु कार्याणां गतिर्विज्ञातुमन्तत: । तस्मात् सर्वे निरीक्षध्वं क्व नु ते पाण्डवा गता: २ ।।
செயல்களின் இறுதி முடிவைத் துல்லியமாக அறிதல் உண்மையிலேயே மிகக் கடினம்; ஆகவே நீங்கள் அனைவரும் கவனமாக ஆராய்ந்து பாருங்கள்—அந்த பாண்டவர்கள் எங்கே சென்றார்கள்?
Verse 3
अल्पावशिष्टं कालस्य गतभूयिष्ठमन्तत: । तेषामज्ञातचर्यायामस्मिन् वर्षे त्रयोदशे,“इस तेरहवें वर्षमें पाण्डवोंके अज्ञातवासका अधिकांश समय बीत चुका है और थोड़े ही दिन शेष हैं
வைசம்பாயனர் கூறினார்— இந்த பதின்மூன்றாம் ஆண்டில் பாண்டவர்களின் அஞ்ஞாதவாசக் காலத்தின் பெரும்பகுதி கடந்துவிட்டது; இறுதியில் இப்போது சிறிதளவே காலம் மீதமுள்ளது.
Verse 4
अस्य वर्षस्य शेषं चेद् व्यतीयुरिह पाण्डवा: । निवृत्तसमयास्ते हि सत्यव्रतपरायणा:
வைசம்பாயனர் கூறினார்— இந்த ஆண்டின் மீதமுள்ள காலத்தையும் பாண்டவர்கள் இதேபோல் இங்கே கழித்துவிட்டால், அவர்களுக்குரிய நிர்ணயிக்கப்பட்ட காலம் நிறைவேறும்; ஏனெனில் அவர்கள் சத்தியவிரதத்தில் உறுதியானவர்கள்.
Verse 5
क्षरन्त इव नागेन्द्रा: सर्वे ह्याशीविषोपमा: । दुःखा भवेयु: संरब्धा: कौरवान् प्रति ते ध्रुवम्
வைசம்பாயனர் கூறினார்— அவர்கள் அனைவரும் மதநீர் சொட்டும் யானைவேந்தர்களைப் போலவும், விஷப்பாம்புகளைப் போலவும்; கோபத்தில் கொதித்து நிச்சயமாகக் கௌரவர்களுக்கு துயரத்தை விளைவிப்பார்கள்.
Verse 6
सर्वे कालस्य वेत्तार: कृच्छरूपधरा: स्थिता: । प्रविशेयुर्जितक्रोधास्तावदेव पुनर्वनम्
வைசம்பாயனர் கூறினார்— அவர்கள் அனைவரும் காலத்தின் நிர்ணய எல்லையை அறிவார்கள்; ஆகவே அறிய முடியாத கடின வேடம் பூண்டு மறைந்திருப்பார்கள். எனவே நீங்கள் விரைந்து அவர்களைத் தேடிக் கண்டுபிடியுங்கள்; அப்போது அவர்கள் கோபத்தை அடக்கி, அதே காலத்திற்காக—அதாவது பன்னிரண்டு ஆண்டுகளுக்காக—மீண்டும் வனத்திற்குச் செல்வார்கள்.
Verse 7
तस्मात् क्षिप्रं बुभूषध्वं यथा तेडत्यन्तमव्ययम् | राज्य निर्द्धन्द्धमव्यग्रं निःसपत्नं चिरं भवेत्
வைசம்பாயனர் கூறினார்— ஆகவே விரைந்து செயற்பட்டு அவர்களைத் தேடிக் கண்டுபிடியுங்கள்; அப்பொழுது உங்கள் ஆட்சி முற்றிலும் உறுதியாகும். அப்போதுதான் இந்த நாடு நீண்ட காலம் உள்கலஹமின்றி, கவலையின்றி, போட்டியாளரின்றி நிலைத்திருக்கும்.
Verse 8
अथाब्रवीत् तत: कर्ण: क्षिप्रं गच्छन्तु भारत । अन््ये धूर्ता नरा दक्षा निभूृता: साधुकारिण:
அப்போது கர்ணன் கூறினான்—“பாரத குலத்தோனே! உடனே மற்ற சதுரரும் திறமையுமுள்ள ஆட்களை அனுப்பு; அவர்கள் மறைவில் இருந்து தங்கள் பணியை நன்கு நிறைவேற்றுவார்கள்.”
Verse 9
चरन्तु देशान् संवीता: स्फीताञज्जनपदाकुलान् । तत्र गोष्ठीषु रम्यासु सिद्धप्रत्रजितेषु च
அவர்கள் வேடமாற்றி செழிப்பான குடியிருப்புகள் நிறைந்த நாடுகளெங்கும் சுற்றட்டும்; அங்கே இனிய கூட்டங்களிலும், সিদ্ধ துறவியர்-பரிவ்ராஜகர்கள் உலவும் இடங்களிலும் சென்று கவனமாக விசாரிக்கட்டும்.
Verse 10
परिचारेषु तीर्थेषु विविधेष्वाकरेषु च । विज्ञातव्या मनुष्यैस्तैस्तर्कया सुविनीतया
சேவை நடைபெறும் இடங்களிலும், தீர்த்தங்களிலும், பலவகை சுரங்கங்களிலும்—அங்கே வாழும் மக்களிடம் நன்கு பயிற்சியுற்ற, பணிவான நியாயவாதத்துடன் கேட்டு அவர்களின் தடத்தை அறிய வேண்டும்.
Verse 11
विविधैस्तत्परै: सम्यक् तज्जै्निपुणसंवृतै: । अन्वेष्टव्या: सुनिपुणै: पाण्डवाश्छन्नचवासिन:
மறைவில் வாழும் பாண்டவர்களைப் பல உளவாளர்கள் தேடட்டும்—பலவிதத் திறன்கள் உடையோர், பணியில் முழு ஈடுபாடு கொண்டோர், அவர்களின் அடையாளங்களை அறிதலில் தேர்ந்தோர், மேலும் தாமும் மறைவாகச் செயல்படுவதில் மிக நிபுணர்.
Verse 12
नदीकुज्जेषु तीर्थेषु ग्रामेषु नगरेषु च । आश्रमेषु च रम्येषु पर्वतेषु गुहासु च
அவர்கள் நதிக்கரைக் குன்றுகளின் தோப்புகளில், தீர்த்தங்களில், கிராமங்களிலும் நகரங்களிலும், இனிய ஆசிரமங்களிலும், மேலும் மலைகளிலும் குகைகளிலும் சென்று பாண்டவர்களைத் தேடட்டும்.
Verse 13
अथाग्रजानन्तरज: पापभावानुरागवान् | ज्येष्ठं दुःशासनस्तत्र भ्राता भ्रातरमब्रवीत्,तदनन्तर सदा पापभावनामें अनुरक्त रहनेवाला दुर्योधनसे छोटा भाई दुःशासन अपने बड़े भाईसे बोला--
பின்னர் மூத்தவனுக்குப் பின் பிறந்த, பாபப் போக்கில் பற்றுடைய துஶ்ஶாசனன் அங்கே தன் மூத்த அண்ணனை நோக்கி உரைத்தான்।
Verse 14
येषु नः प्रत्ययो राजंश्वारेषु मनुजाधिप । ते यान्तु दत्तदेया वै भूयस्तान् परिमार्गितुम्
அரசே, மனிதரின் அதிபதியே! நமக்கு மிகுந்த நம்பிக்கை உள்ள உளவாளர்களுக்கு வழங்க வேண்டிய அனைத்தையும் வழங்கி, பாண்டவர்களை மீண்டும் தேட அனுப்புவோம்।
Verse 15
एतच्च कर्णो यत् प्राह सर्वमीहामहे तथा । यथोद्दिष्टं चरा: सर्वे मृगयन्तु यतस्तत:,“कर्णने जो बात कही है, वह सब हम करें। इनके बताये हुए स्थानोंमें जहाँ-तहाँ घूमकर सभी गुप्तचर उनका पता लगावें'
கர்ணன் கூறியதனை முழுவதும் நாம் அப்படியே செய்வோம். அறிவுறுத்தியபடி உளவாளர்கள் அனைவரும் இங்கும் அங்கும் அலைந்து, எங்கு இருந்தாலும் அவர்களின் தடத்தைத் தேடட்டும்।
Verse 16
एते चान्ये च भूयांसो देशाद् देशं यथाविधि । नतु तेषां गतिर्वासः प्रवृत्तिश्नोपलभ्यते
இவர்களும் மேலும் பலரும் முறையாக நாடு நாடாகத் தேடட்டும்; ஆயினும் இன்றுவரை பாண்டவர்களின் செல்லிடம், தங்குமிடம், செயல்களின் எந்தச் சுவடும் கிடைக்கவில்லை।
Verse 17
अत्यन्तं वा निगूढास्ते पारं चोर्मिमतो गता: । व्यालैश्वापि महारण्ये भक्षिता: शूरमानिन:
அல்லது அவர்கள் மிக இரகசியமான இடத்தில் மறைந்திருக்கலாம்; அல்லது அலைகள் கொந்தளிக்கும் கடலின் அப்பால் சென்றிருக்கலாம். மேலும், தம்மை வீரர்கள் என எண்ணிய அந்தப் பாண்டவர்கள் அந்தப் பெருங்காட்டில் பேர்பாம்புகளால் விழுங்கப்பட்டிருக்கவும் கூடும்।
Verse 18
अथवा विषमं प्राप्प विनष्टा: शाश्वती: समा: । तस्मान्मानसमपव्यग्रं कृत्वा त्वं कुरुनन्दन । कुरु कार्य महोत्साहं मन्यसे यन्नराधिप
அல்லது அவர்கள் ஏதோ கடும் பேரிடரில் அகப்பட்டு, பல நீண்ட ஆண்டுகள் கடந்தபின் நிரந்தரமாக அழிந்திருக்கலாம். ஆகவே, குருநந்தனனே, மனிதரின் அரசனே, மனத்தை நிலைநிறுத்தி, உனக்குச் சரி எனத் தோன்றும் செயலை மிகுந்த உறுதியும் உற்சாகமும் கொண்டு நிறைவேற்று।
Verse 26
इति श्रीमहा भारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि कर्णदुः:शासनवाक्ये षड्विंशो5ध्याय:
இவ்வாறு ஸ்ரீமஹாபாரதத்தின் விராடபர்வத்தில் உள்ள கோஹரணபர்வத்தில், கர்ணன் மற்றும் துஃசாசனன் உரைத்த சொற்கள் இடம்பெறும் பகுதியில் இருபத்தாறாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Frequently Asked Questions
That disciplined, educated, self-controlled leaders devoted to dharma are structurally resilient—less likely to be destroyed or to suffer enduring defeat—making patience and verification more rational than panic.
Act promptly on immediate necessities, plan secure residence arrangements, and reduce uncertainty by systematic fact-finding through scouts, learned intermediaries, and other competent informants.
No explicit phalaśruti is stated in these verses; the meta-function is operational and evaluative—linking character assessment (guṇa, dharma) to strategic recommendations (kāla, cāraka, planning).
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.