Pulastya’s Tīrtha Enumeration: Sarasvatī, Naimiṣa, Gayā, and Associated Phalaśruti
Chapter 82
राजन! वहाँ देवता, ऋषि, पितर, गन्धर्व, अप्सरा, गुह्क, किन्नर, यक्ष, सिद्ध, विद्याधर, मनुष्य, राक्षस, दैत्य, रुद्र और ब्रह्मा--इन सबने नियमपूर्वक सहस्र वर्षोंके लिये उत्तम दीक्षा ग्रहण करके भगवान् विष्णुकी प्रसन्नताके लिये चरु अर्पण किया। ऋग्वेदके सात-सात मन्त्रोंद्वारा सबने चरुकी सात-सात आहुतियाँ दीं और भगवान् केशवको प्रसन्न किया ।। ९४ -7९%६ || ददावष्टगुणैश्वर्य तेषां तुष्टस्तु केशव: । यथाभिलषितानन्यान् कामान् दत्त्वा महीपते,उनपर प्रसन्न होकर भगवानने उन्हें अष्टगुण-ऐश्वर्य अर्थात् अणिमा आदि आठ सिद्धियाँ प्रदान कीं। महाराज! तत्पश्चात् उनकी इच्छाके अनुसार अन्यान्य वर देकर भगवान् केशव वहाँसे उसी प्रकार अन्तर्धान हो गये, जैसे मेघोंकी घटामें बिजली तिरोहित हो जाती है। भारत! इसीलिये वह तीर्थ तीनों लोकोंमें सप्तचरुके नामसे विख्यात है। वहाँ अग्निके लिये दिया हुआ चरु एक लाख गोदान, सौ राजसूययज्ञ और सहस्र अश्वमेधयज्ञसे भी अधिक कल्याणकारी है। राजेन्द्र! वहाँसे लौटकर रुद्रपद नामक तीर्थमें जाय। वहाँ महादेवजीकी पूजा करके तीर्थयात्री पुरुष अश्वमेधका फल पाता है
rājan! tatra devatā ṛṣayaḥ pitaraḥ gandharvā apsarasaḥ guhyakāḥ kinnarā yakṣāḥ siddhā vidyādharā manuṣyā rākṣasā daityā rudrā brahmā ca—ete sarve niyamapūrvakaṃ sahasra-varṣāṇi uttamāṃ dīkṣāṃ gṛhītvā bhagavato viṣṇoḥ prasādanārthaṃ caruṃ samarpayām āsuḥ | ṛgvedasya sapta-sapta-mantraiḥ sarvair api caror sapta-saptāhutīr hutvā bhagavantaṃ keśavaṃ toṣayām āsuḥ || tuṣṭas tu keśavo mahīpate teṣām aṇimādy-aṣṭa-guṇaiśvaryaṃ dadau | yathābhilaṣitān anyān kāmān dattvā tataḥ sa bhagavān keśavaḥ tatraiva megha-ghaṭāyāṃ vidyud iva antardadhe | ata eva tat tīrthaṃ trilokeṣu saptacaru-nāmnā vikhyātam | tatra agnaye dattaḥ caruḥ lakṣa-go-dāna-śata-rājasūya-sahasrāśvamedha-phalaṃ atikrāmati | tataḥ nivṛtya rudrapada-nāmakaṃ tīrthaṃ gacchet; tatra mahādevaṃ pūjayitvā tīrthayātrī puruṣaḥ aśvamedha-phalaṃ prāpnoti |
கூலஸ்த்யர் கூறினார்—அரசே, அங்கு தேவர்கள், ரிஷிகள், பித்ருக்கள், கந்தர்வர்கள், அப்ஸரஸ்கள், குஹ்யகர்கள், கின்னரர்கள், யக்ஷர்கள், சித்தர்கள், வித்யாதரர்கள், மனிதர்கள், ராக்ஷஸர்கள், தைத்யர்கள், ருத்ரர்கள், மேலும் பிரம்மாவும்—இவர்கள் அனைவரும் விதிப்படி ஆயிரம் ஆண்டுகள் உத்தம தீக்ஷையை ஏற்று, பகவான் விஷ்ணுவை மகிழ்விக்க சருவை அர்ப்பணித்தனர். ரிக் வேதத்தின் ஏழு-ஏழு மந்திரங்களால் ஒவ்வொருவரும் சருவின் ஏழு-ஏழு ஆஹுதிகளை அளித்து கேசவனைத் திருப்திப்படுத்தினர். திருப்தியுற்ற கேசவன் அவர்களுக்கு அணிமா முதலிய அஷ்டசித்தி-ரூப ஐஸ்வரியத்தை அளித்தான்; பின்னர், மன்னரே, அவர்கள் விரும்பிய பிற வரங்களையும் வழங்கி, மேகக் கூட்டத்தில் மின்னல் மறைவதுபோல் அங்கேயே மறைந்தான். ஆகவே அந்த தீர்த்தம் மூன்று உலகங்களிலும் ‘சப்தசரு’ எனப் புகழ்பெற்றது. அங்கு அக்னியில் செலுத்தும் சரு-ஹோமம், ஒரு லட்சம் கோதானம், நூறு ராஜசூய யாகம், ஆயிரம் அஸ்வமேத யாகம் ஆகியவற்றைவிடவும் மேலான நன்மை தரும் எனச் சொல்லப்படுகிறது. அங்கிருந்து திரும்பி ‘ருத்ரபத’ எனும் தீர்த்தத்திற்குச் செல்ல வேண்டும்; அங்கு மகாதேவனை வழிபட்டால் தீர்த்தயாத்திரிகன் அஸ்வமேதத்தின் பலனை அடைவான்.
घुलस्त्य उवाच
Disciplined observance (niyama) and sustained consecrated practice (dīkṣā), when directed toward sincere devotion, culminate in divine grace. The passage also frames tīrtha-ritual as ethically transformative: a simple, properly offered oblation can outweigh grand sacrifices, emphasizing inner sincerity and sacred context over sheer scale.
A vast assembly of beings undertakes a thousand-year vow and offers sevenfold Ṛgvedic oblations of caru to please Viṣṇu. Keśava, pleased, grants them the eight siddhis and other boons, then disappears. The place becomes famous as the Saptacaru tīrtha, and the text recommends proceeding next to the Rudrapada tīrtha to worship Mahādeva for Aśvamedha-like merit.