Shloka 22
Kāmyake Arjuna-viyogaḥ — The Pandavas’ despondency in Kāmyaka during Arjuna’s absence
तब महातपस्वी मुनिने महात्मा पाण्डुनन्दनको द्यूतविद्याका रहस्य बताया और उन्हें अश्वविद्याका भी उपदेश देकर वे स्नान आदि करनेके लिये चले गये ।। बृहदश्ने गते पार्थमश्रौषीत् सव्यसाचिनम् | वर्तमान तपस्युग्रे वायुभक्षं मनीषिणम्,बृहदश्व मुनिके चले जानेपर दृढव्रती राजा युधिष्ठिरने इधर-उधरके तीर्थों, पर्वतों और वनोंसे आये हुए तपस्वी ब्राह्मणोंके मुखसे सव्यसाची अर्जुनका यह समाचार सुना कि “मनीषी अर्जुन वायुका आहार करके कठोर तपस्यामें लगे हैं। महाबाहु कुन्तीकुमार बड़ी दुष्कर तपस्यामें स्थित हैं। ऐसा कठोर तपस्वी आजसे पहले दूसरा कोई नहीं देखा गया है
tataḥ mahātapāsvī muninā mahātmā pāṇḍunandanaḥ dyūtavidyāyā rahasyaṃ kathitaḥ, tam aśvavidyām api upadiśya sa munir snānādikāya jagāma. bṛhadaśve gate pārtham aśrauṣīt savyasācinam vartamānaṃ tapasyāyām ugre vāyubhakṣaṃ manīṣiṇam.
அப்போது அந்த மகாதபஸ்வி முனிவர், மகாத்மையான பாண்டுநந்தனனுக்கு சூதாட்டவித்தையின் மறைநெறிகளை விளக்கி, குதிரை-வித்தையையும் உபதேசித்து, ஸ்நானம்-ஆசமனம் முதலிய நியமக் கிரியைகளைச் செய்யப் புறப்பட்டுச் சென்றார். ப்ருஹதஷ்வர் சென்ற பின், உறுதியான விரதம் கொண்ட அரசன் யுதிஷ்டிரன், பல தீர்த்தங்கள், மலைகள், வனங்கள் ஆகிய இடங்களிலிருந்து வந்த தபஸ்வி பிராமணர்களின் வாயிலாக சவ்யசாசி அர்ஜுனனைப் பற்றிய செய்தியை கேட்டான்—“முனிவான அர்ஜுனன் காற்றையே உணவாகக் கொண்டு கடுந்தபஸில் ஈடுபட்டிருக்கிறான். மகாபாஹுவான குந்தீபுத்திரன் மிக அரிதும் கடினமும் ஆன தவத்தில் நிலைத்திருக்கிறான்; இத்தகைய கடுந்தபஸ்வியை முன்பு எவரும் கண்டதில்லை.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts two forces: the dangerous allure of gambling (dyūta) and the restorative power of disciplined self-restraint (tapas). Knowledge and skill must be governed by dharma; when one has fallen into error, steadfast vows, austerity, and purposeful effort become the ethical path to regain inner strength and rightful capacity.
After teaching Yudhiṣṭhira the inner principles of dice-play and also horse-lore, the sage Bṛhadaśva departs. Yudhiṣṭhira then hears from visiting ascetic brāhmaṇas that Arjuna is engaged in extremely severe austerities, living on air alone, and that his penance is extraordinary.