Previous Verse
Next Verse

Shloka 79

नलस्य बाहुकत्वेन ऋतुपर्णनगरप्रवेशः

Nala as Bāhuka enters Ṛtuparṇa’s city

गोप्ता निषधवंशस्य महातेजा महाबल: । सत्यवान्‌ धर्मवित्‌ प्राज्ञ: सत्यसंधोडरिमर्दन:,“वे निषधकुलके रक्षक, महातेजस्वी, महाबली, सत्यवादी, धर्मज्ञ, विद्वान, सत्यप्रतिज्ञ, शत्रुमर्दन, ब्राह्मणभक्त, देवोपासक, शोभा और सम्पत्तिसे युक्त तथा शत्रुओंकी राजधानीपर विजय पानेवाले हैं। मेरे स्वामी नृपश्रेष्ठ नल देवराज इन्द्रके समान तेजस्वी हैं। उनके नेत्र विशाल हैं, उनका मुख पूर्ण चन्द्रमाके समान सुन्दर है, वे शत्रुओंका संहार करनेवाले, बड़े- बड़े यज्ञोंके आयोजक और वेद-वेदांगोंके पारंगत विद्वान्‌ हैं

bṛhadaśva uvāca | goptā niṣadhavaṃśasya mahātejā mahābalaḥ | satyavān dharmavit prājñaḥ satyasaṃdho 'rimardanaḥ |

பிருகதச்வர் கூறினார்— அவர் நிஷத வம்சத்தின் காவலர்; பேரொளியும் பேர்வலிமையும் உடையவர்; உண்மையாளர், தர்மத்தை அறிந்தவர், ஞானி, சத்தியவிரதம் கொண்டவர், பகைவரை நசிப்பவர்.

गोप्ताprotector
गोप्ता:
Karta
TypeNoun
Rootगोप्तृ
FormMasculine, Nominative, Singular
निषधवंशस्यof the Niṣadha lineage
निषधवंशस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनिषध-वंश
FormMasculine, Genitive, Singular
महातेजाःof great splendor
महातेजाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहातेजस्
FormMasculine, Nominative, Singular
महाबलःof great strength
महाबलः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाबल
FormMasculine, Nominative, Singular
सत्यवान्truthful
सत्यवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootसत्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मवित्knower of dharma
धर्मवित्:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मविद्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राज्ञःwise
प्राज्ञः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्राज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
सत्यसंधःtrue to his vow
सत्यसंधः:
Karta
TypeAdjective
Rootसत्यसंध
FormMasculine, Nominative, Singular
अरिमर्दनःcrusher of enemies
अरिमर्दनः:
Karta
TypeAdjective
Rootअरिमर्दन
FormMasculine, Nominative, Singular

बृहृदश्च उवाच

B
Bṛhadaśva
N
Niṣadha (dynasty/kingdom)
N
Nala (implied by context of Niṣadha protector)

Educational Q&A

The verse presents an ideal of righteous kingship: a ruler’s legitimacy is grounded in dharma and satya—truthfulness, wisdom, and steadfastness in vows—alongside the strength needed to protect the realm. Power is ethically framed as guardianship rather than mere domination.

Bṛhadaśva is describing and praising the Niṣadha ruler (contextually Nala), listing his virtues as a protector-king. The praise functions to establish Nala’s exemplary character and the moral stature of the figure being discussed within the Nala–Damayantī narrative cycle.