Draupadī’s Rebuke of Jayadratha and Dhaumya’s Admonition (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 252)
अथर्ववेदप्रोक्तैश्न याश्नोपनिषदि क्रिया: । मन्त्रजप्यसमायुक्तास्तास्तदा समवर्तयन्,दुर्योधनके इस निश्चयकों जानकर पातालवासी भयंकर दैत्यों और दानवोंने, जो पूर्वकालमें देवताओंसे पराजित हो चुके थे, मन-ही-मन विचार किया कि इस प्रकार दुर्योधनका प्राणान्त होनेसे तो हमारा पक्ष ही नष्ट हो जायगा; अतः उसे अपने पास बुलानेके लिये मन्त्रविद्यामें निपुण दैत्योंने उस समय बृहस्पति और शुक्राचार्यके द्वारा वर्णित तथा अथर्ववेदमें प्रतिपादित मन्त्रोंद्वारा अग्निविस्तार-साध्य यज्ञकर्मका अनुष्ठान आरम्भ किया और उपनिषद् (आरण्यक)-में जो मन्त्रजपसे युक्त हवनादि क्रियाएँ बतायी गयी हैं, उनका भी सम्पादन किया
vaiśampāyana uvāca | atharvavedaproktaīr mantrair bṛhaspatiśukrācāryavarṇitaiś ca agnivistārasādhyayajñakarmāṇi ārabdhāni | yāś copaniṣadi (āraṇyake) mantrajapyasamāyuktā havanādikriyāḥ proktās tā api tadā samavartayan | duryodhanasya niścayaṃ jñātvā pātālavāsino bhayaṅkarā daityadānavāḥ—ye pūrvakāle devaiḥ parājitāḥ—manasā vicārayām āsuḥ: “asya prāṇānte asmākaṃ pakṣa eva naśyet” iti; tasmāt taṃ svapārśvaṃ ānetuṃ mantravidyānipuṇāḥ te mantraiḥ karmāṇi cakruḥ ||
வைசம்பாயனர் கூறினார்—துரியோதனனின் அந்தத் தீர்மானத்தை அறிந்து, பாதாளத்தில் வாழும் அச்சமூட்டும் தைத்ய-தானவர்கள்—முன்னொரு காலத்தில் தேவர்களால் தோற்கடிக்கப்பட்ட பழைய பகைவர்கள்—மனத்திற்குள் இவ்வாறு எண்ணினர்: “துரியோதனன் உயிரிழந்தால் நம் தரப்பே அழிந்துவிடும்.” ஆகவே அவனைத் தங்களிடம் வரவழைக்க, மந்திரவித்தையில் தேர்ந்த அவர்கள் அப்போது பிருஹஸ்பதி, சுக்ராசாரியர் கூறியதும், அதர்வவேதத்தில் விதிக்கப்பட்டதும் ஆகிய மந்திரங்களால் அக்னிவிஸ்தார-சாத்ய யாககர்மத்தைத் தொடங்கினர்; மேலும் உபநிஷத் (ஆரண்யக) மரபில் சொல்லப்பட்ட மந்திரஜபத்துடன் கூடிய ஹோமம் முதலிய கிரியைகளையும் முறையாகச் செய்தனர்.
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights how ritual and mantra can be used instrumentally for factional aims; it implicitly contrasts sacred technique with ethical intention—power divorced from dharma becomes a tool of adharma and deepens conflict.
Netherworld Daityas and Dānavas, fearing that Duryodhana’s death would ruin their cause, begin Atharvavedic and Upaniṣadic-style fire rites with mantra-recitation to draw him to their side.