Shloka 13
द्रौपदी-शैब्यसंवादः — Draupadī’s Identification and Counsel on Hospitality
मेरे सब भाई आज अपनी राजधानीको चले जायाँँ। कर्ण आदि मेरे मित्र तथा बान्धवगण भी दुःशासनको आगे करके आज ही हस्तिनापुरको लौट जायाँ ।। न हाहं सम्प्रयास्यामि पुरं शत्रुनिराकृत: । शत्रुमानापहो भूत्वा सुहददां मानकृत् तथा,शत्रुओंसे अपमानित होकर अब मैं अपने नगरको नहीं जाऊँगा। अबतक मैंने शत्रुओंका मानमर्दन किया है और सुहृदोंको सम्मान दिया है
duryodhana uvāca | mama sarve bhrātaraḥ adya svāṁ rājadhānīṁ gantum arhanti | karṇādayo mama mitrāḥ tathā bāndhavāś ca duḥśāsanam agre kṛtvā adyaiva hastināpuraṁ nivartantām || na hi ahaṁ samprayāsyāmi puraṁ śatru-nirākṛtaḥ | śatru-mānāpaho bhūtvā suhṛdāṁ māna-kṛt tathā ||
துரியோதனன் கூறினான்—“என் சகோதரர்கள் அனைவரும் இன்று தலைநகரை நோக்கிச் செல்லட்டும். கர்ணன் முதலிய என் நண்பரும் உறவினரும் துஃசாசனனை முன்னணியில் வைத்து இன்றே ஹஸ்தினாபுரத்திற்குத் திரும்பட்டும். ஆனால் பகைவரால் தள்ளப்பட்டவனென நான் நகருக்குத் திரும்பமாட்டேன். நான் பகைவரின் அகந்தையைத் தாழ்த்தி, என் நல்வாழ்த்தாளருக்கு உரிய மரியாதை செய்துள்ளேன்; இப்போது அவமானத்துடன் திரும்புவது எனக்குச் சம்மதமல்ல।”
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how obsession with honor and fear of humiliation can drive political and ethical choices. Duryodhana frames his decision not as prudence but as a matter of reputation—showing the Mahabharata’s recurring critique of pride (māna) when it overrides discernment and dharma.
Duryodhana orders his brothers and allies—especially Karna and others—to return to Hastinapura with Duhshasana leading, while he himself declares he will not go back as someone turned away by enemies. He insists he has already humbled his foes and honored his friends, and therefore refuses to accept a return that would look like defeat.