Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

अग्निवंशवर्णनम् (Agni-vaṃśa-varṇana) / The Genealogy and Function of Agni

योगका सम्पूर्णरूपसे अनुष्ठान यही है कि मनसहित समस्त इन्द्रियोंको काबूमें रखा जाय। यही सारी तपस्याका मूल है, और इन्द्रियोंको वशमें न रखना ही नरकका हेतु है ।। इन्द्रियाणां प्रसड्भरेन दोषमार्च्छन्त्यसंशयम्‌ | संनियम्य तु तान्येव ततः सिद्धि समाप्रुयात्‌,इन्द्रियोंके संसर्गसे ही मनुष्य निःसंदेह दुर्गुण-दुराचार आदि दोषोंको प्राप्त होते हैं। उन्हीं इन्द्रियोंको अच्छी तरह वशमें कर लेनेपर उन्हें सर्वथा सिद्धि प्राप्त हो सकती है

yogakāḥ sampūrṇa-rūpeṇa anuṣṭhānaṃ hy etad eva yat manasā saha sarvendriyāṇi vaśe kṛtvā dhāryante | etat sarvasya tapasas mūlam, indriyāṇām asaṃyama eva narakasya hetuḥ || indriyāṇāṃ prasaṅgena doṣam āpadyante ’saṃśayam | saṃniyamya tu tāny eva tataḥ siddhiṃ samāpnuyāt ||

வேடன் கூறினான்—யோகத்தின் முழு அனுஷ்டானம் என்பது மனத்துடன் கூடிய எல்லா இந்திரியங்களையும் கட்டுப்பாட்டில் வைத்தலே. இதுவே எல்லாத் தபத்தின் வேர்; இந்திரியங்களை அடக்காததே நரகத்தின் காரணம். ஏனெனில் இந்திரியங்கள் பொருள்களுடன் கலந்தால் மனிதன் ஐயமின்றி குற்றங்களும் தீயொழுக்கமும் அடைகிறான்; ஆனால் அதே இந்திரியங்களை உறுதியாக அடக்கினால் அவன் சித்தியை அடைய முடியும்.

इन्द्रियाणाम्of the senses
इन्द्रियाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Genitive, Plural
प्रसङ्गेनby contact/association
प्रसङ्गेन:
Karana
TypeNoun
Rootप्रसङ्ग
FormMasculine, Instrumental, Singular
दोषम्fault, vice
दोषम्:
Karma
TypeNoun
Rootदोष
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋच्छन्तिthey reach/attain
ऋच्छन्ति:
Karta
TypeVerb
Rootऋच्छ्
FormPresent, Third, Plural
असंशयम्undoubtedly
असंशयम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअसंशय
संनियम्यhaving restrained
संनियम्य:
Karana
TypeVerb
Rootसम्-नि-यम्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Active
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
तानिthose (senses)
तानि:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Plural
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
ततःthereupon/from that
ततः:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootततः
सिद्धिम्success, perfection
सिद्धिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसिद्धि
FormFeminine, Accusative, Singular
समाप्नुयात्one would attain
समाप्नुयात्:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-आप्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular

व्याध उवाच

V
vyādha (the hunter; speaker)