Shloka 39
Kuvalāśva’s Lineage and Uttaṅka’s Petition concerning Dhundhu (धुन्धु-प्रसङ्गः)
अथ कदाचिच्छलो मृगयामनुचरन् मृगमासाद्य रथेनान्वधावत्,“तदनन्तर एक दिन महाराज शल शिकार खेलनेके लिये वनको गये। वहाँ उन्होंने एक हिंसक पशुको सामने पाकर रथके द्वारा ही उसका पीछा किया और सारथिसे कहा--“शीघ्र मुझे मृगके निकट पहुँचाओ'। उनके ऐसा कहनेपर सारथि बोला--“महाराज! आप इस पशुको पकड़नेका आग्रह न करें। यह आपकी पकड़में नहीं आ सकता। यदि आपके रथमें दोनों वाम्य घोड़े जुते होते, तब आप इसे पकड़ लेते।” यह सुनकर राजाने सूतसे पूछा --'सारथे! बताओ, वाम्य घोड़े कौन हैं, अन्यथा मैं तुम्हें अभी मार डालूँगा।” राजाके ऐसा कहनेपर सारथि भयसे काँप उठा। उधर घोड़ोंका परिचय देनेपर उसे वामदेव ऋषिके शापका भी डर था। अतः उसने राजासे कुछ नहीं कहा। तब राजाने पुनः तलवार उठाकर कहा--“अरे! शीघ्र बता, नहीं तो तुझे अभी मार डालूगा।' तब उसने राजाके भयसे त्रस्त होकर कहा--“महाराज! वामदेव मुनिके पास दो घोड़े हैं जिन्हें “वाम्य” कहते हैं। वे मनके समान वेगशाली हैं!
atha kadācic chalo mṛgayām anucaran mṛgam āsādya rathenānvadhāvat |
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஒருமுறை அரசன் சலன் வேட்டைக்குச் சென்று, ஒரு மானைக் கண்டு ரதத்தில் அதன் பின்னே துரத்தினான். அவன் தேரோட்டியிடம்—“விரைவாக என்னை மானின் அருகே கொண்டு செல்” என்றான். தேரோட்டி சொன்னான்—“மன்னா, இந்த உயிரினத்தை நீங்கள் பிடிக்க இயலாது. உங்கள் ரதத்தில் இரண்டு ‘வாம்ய’ குதிரைகள் பூட்டப்பட்டிருந்தால் மட்டும் நீங்கள் இதைப் பிடித்திருப்பீர்கள்.” இதைக் கேட்ட அரசன்—“வாம்ய குதிரைகள் யாருடையவை? இல்லையெனில் இப்போதே உன்னை கொன்றுவிடுவேன்” என்று மிரட்டினான். தேரோட்டி பயத்தில் நடுங்கினான்; ஆனால் வாமதேவ முனிவரின் சாபத்திற்கும் அஞ்சியதால் மௌனமாயிருந்தான். அப்போது அரசன் மீண்டும் வாளை உயர்த்தி—“விரைவாக சொல்; இல்லையெனில் இப்போதே கொல்வேன்” என்றான். அப்பொழுது அச்சத்தில் கலங்கிய தேரோட்டி—“மன்னா, வாமதேவ முனிவரிடம் ‘வாம்ய’ என அழைக்கப்படும் இரண்டு குதிரைகள் உள்ளன; அவை மனத்தைப் போல வேகமுடையவை” என்று கூறினான்.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights an ethical conflict: when authority uses threat and violence, it pressures others into wrongdoing or betrayal of higher obligations. Dharma requires restraint in power and respect for truth and conscience; fear-driven coercion breeds adharma and harmful consequences.
Vaiśampāyana narrates that King Śala, while hunting, spots a deer (or wild animal) and pursues it by chariot. In the surrounding episode (as reflected in the prose context), the king urges greater speed and interrogates the charioteer about special ‘vāmya’ horses, creating a tense situation where the charioteer fears both royal punishment and a sage’s curse.