Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः

Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma

यदा नैवं रविनग्निर्न वायुर्न च चन्द्रमा: । नैवान्तरिक्ष नैवोर्वी शेष भवति किंचन,(महाप्रलयके समय) जब सूर्य, अग्नि, वायु, चन्द्रमा, अन्तरिक्ष और पृथ्वी आदिमेंसे कोई भी शेष नहीं रह जाता, समस्त चराचर जगत्‌ उस एकार्णवके जलमें डूबकर अदृश्य हो जाता है, देवता और असुर नष्ट हो जाते हैं तथा बड़े-बड़े नागोंका संहार हो जाता है, उस समय कमल और उत्पलमें निवास तथा शयन करनेवाले सर्वभूतेश्वर अमितात्मा ब्रह्माजीके पास रहकर केवल आप ही उनकी उपासना करते हैं

yadā naivaṁ ravir na agnir na vāyur na ca candramāḥ | naivāntarikṣaṁ naivorvī śeṣaḥ bhavati kiṁcana ||

வைசம்பாயனர் கூறினார்— மகாப்ரளயக் காலத்தில் சூரியனும் இல்லை, அக்னியும் இல்லை, காற்றும் இல்லை, சந்திரனும் இல்லை; ஆகாயவெளியும் இல்லை, பூமியும் இல்லை—எதுவும் எஞ்சாது. அப்போது அசையும் அசையாத அனைத்தும் அந்த ஒரே பேர்கடலின் நீரில் மூழ்கி கண்காணாததாகிறது; தேவர்களும் அசுரர்களும் அழிகிறார்கள்; பெருநாகங்களும் நாசமடைகின்றன. அந்நேரத்தில் தாமரையும் நீலோத்பலமும் தங்குமிடமாகவும் படுக்கையாகவும் கொண்ட, அளவற்ற ஆத்மாவுடைய அனைத்துயிர்களின் ஈசனான பிரம்மாவின் அருகில் இருந்து, நீ ஒருவனே அவரை வழிபடுகிறாய்।

यदाwhen
यदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयदा
not
:
TypeIndeclinable
Root
एवम्thus, in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
रविःthe sun
रविः:
Karta
TypeNoun
Rootरवि
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अग्निःfire
अग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
वायुःwind
वायुः:
Karta
TypeNoun
Rootवायु
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
and
:
TypeIndeclinable
Root
चन्द्रमाःthe moon
चन्द्रमाः:
Karta
TypeNoun
Rootचन्द्रमस्
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अन्तरिक्षम्the mid-space, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karta
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष
FormNeuter, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
उर्वीthe earth
उर्वी:
Karta
TypeNoun
Rootउर्वी
FormFeminine, Nominative, Singular
शेषःremaining, left over
शेषः:
Karta
TypeAdjective
Rootशेष
FormMasculine, Nominative, Singular
भवतिis/exists/becomes
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
किंचनanything (at all)
किंचन:
TypeIndeclinable
Rootकिंचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
R
Ravi (Sun)
A
Agni
V
Vāyu
C
Candramā (Moon)
A
Antarikṣa (mid-space)
U
Urvī (Earth)
M
Mahāpralaya (great dissolution)
E
Eka-arṇava (single cosmic ocean)
D
Devas
A
Asuras
N
Nāgas
B
Brahmā