Shloka 29
Sarasvatī–Tārkṣya Saṃvāda: Agnihotra-vidhi, Dāna-phala, and Mokṣa-prasaṅga (सरस्वती–तार्क्ष्यसंवादः)
गदासिचर्मग्रहणेषु शूरा- नस्त्रेषु शिक्षासु रथाश्वयाने । सम्यग् विनेता विनयत्यतन्तद्र- स्तांश्वाभिमन्यु: सततं कुमार:,'शिक्षा देनेमें नीेपूण और आलस्यरहित कुमार अभिमन्यु तुम्हारे शूर-वीर पुत्रोंको गदा और ढाल-तलवारके दाँव-पेंच सिखाते हैं। अन्यान्य अस्त्रोंकी भी शिक्षा देते हैं। साथ ही रथ चलाने और घोड़े हाँकनेकी कला भी सिखाते हैं। वे सदा उनकी शिक्षा-दीक्षामें संलग्न रहते हैं
vaiśampāyana uvāca |
gadāsicarmagrahaṇeṣu śūrāḥ astreṣu śikṣāsu rathāśvayāne |
samyag vinītā vinayaty atandras tāñ śvābhimanyuḥ satataṃ kumāraḥ ||
வைசம்பாயனன் கூறினான்—இளவரசன் அபிமன்யு, தானே நன்கு பயிற்சி பெற்றவனும் சோம்பலற்றவனுமாய், உன் வீர புதல்வர்களை இடையறாது ஒழுங்குபடுத்தி கற்பிக்கிறான். அவன் அவர்களுக்கு கதா, வாள், கேடயம் கையாளும் முறைகளைப் போதித்து, பிற ஆயுதங்களிலும் பயிற்சி அளிக்கிறான்; மேலும் ரதம் ஓட்டுதல், குதிரைகளை அடக்கி நடத்துதல் ஆகிய கலைகளையும் முறையாகக் கற்பிக்கிறான். இவ்வாறு அவர் எப்போதும் அவர்களின் கல்வி-தீட்சையில் ஈடுபட்டிருக்கிறான்.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined, tireless mentorship as a form of dharma: a well-trained person (Abhimanyu) must diligently train others in the skills and conduct required of their station, here the martial and chariot arts of kṣatriyas.
Vaiśampāyana reports that Abhimanyu is continually engaged in training the listener’s sons—teaching them the techniques of mace, sword, and shield, other weapons, and the practical arts of chariot-driving and horse-management.